प्रकाशक र अस्वीकरण
प्रकाशक
तेस्रो नेत्र: आत्माको दृष्टि जगाउनु
बापूजी दशरथभाई पटेलको प्रवचनमा आधारित
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
सर्वाधिकार सुरक्षित।
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।
AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।
कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।
सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।
कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।
बापूजीको परिचय
बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।
जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ।
धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्यायो।
सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।
बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो बेहदका आत्माहरू भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो।
हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।
प्रस्तावना
तेस्रो नेत्रको विचारले शताब्दियौंदेखि संसारभरका साधकहरूलाई आकर्षित गर्दै आएको छ। तेस्रो नेत्र के हो र यसलाई कसरी खोल्ने भन्नेबारे अनगिन्ती परम्परा, गुरु र विचारधाराले आ–आफ्नै व्याख्या गरेका छन्। तैपनि धेरैजसो मानिसहरूका लागि यो विषय अझै रहस्य र अलमलले ढाकिएको छ।
यस प्रवचनमा बापूजी दशरथभाई पटेल धेरै नै स्पष्ट र सोझो बुझाइ दिनुहुन्छ। तेस्रो नेत्र बाहिरी तरिकाले जबरजस्ती खोलिने भौतिक कुरा होइन भनेर उहाँ बुझाउनुहुन्छ। बरु, यो आत्म स्वरूपको अवस्था — आफ्नो साँचो पहिचानमा, अर्थात् आत्माका रूपमा स्थित हुनुको अनुभव — हो। यो ठ्याक्कै त्यही अवस्था हो, जसलाई भगवान् कृष्णले भगवद्गीतामा स्थितप्रज्ञ — स्थिर आत्म चेतनाको अवस्था — भनेर बताउनुभयो।
बापूजी पूरै आफ्नै व्यावहारिक अनुभवबाट बोल्नुहुन्छ। गृहस्थ जीवन बिताउँदै र वकिलका रूपमा काम गर्दै उहाँले दशकौंसम्म आत्म स्वरूपको अभ्यास गर्नुभएको छ। उहाँका शब्दहरूमा प्रत्यक्ष अनुभवको बल छ।
यो पुस्तकले बापूजीका शिक्षाहरूलाई मूल प्रवचनप्रति इमानदार रहेर सरल र सजिलै बुझिने भाषामा प्रस्तुत गर्छ, ताकि हरेक पाठकले — जुनसुकै पृष्ठभूमिको भए पनि — बुझ्न र यो यात्रा सुरु गर्न सकोस्।
अध्याय
१
तेस्रो नेत्र — यसको साँचो अर्थ
तेस्रो नेत्र भनेको आफूलाई चिन्नु हो।
संसारभरका मानिसहरू तेस्रो नेत्रलाई धेरै फरक तरिकाले बुझ्छन्। कोही यसलाई अलौकिक दृष्टिसँग जोड्छन्, कोही शारीरिक तरिकाहरूसँग, र धेरैलाई यो विषयले अलमलमा पार्छ। बापूजी योग र समाधिको आफ्नै अनुभवबाट सोझो र स्पष्ट व्याख्या दिनुहुन्छ।
तेस्रो नेत्र दिव्य दृष्टि हो। तेस्रो नेत्र खुल्दा दिव्य दृष्टि आउँछ। तर वास्तवमा तेस्रो नेत्र के हो? यो आत्म स्वरूपको अवस्था हो — आत्माको चेतनामा स्थित हुनु।
सबै शास्त्रहरूको शिरोमणि मानिने भगवद्गीतामा भगवान् कृष्णले स्पष्ट निर्देशन दिनुभयो: "आत्म स्वरूप बन र परमात्मालाई सम्झ।" भगवद्गीताले यो अवस्थालाई स्थितप्रज्ञ अवस्था — स्थिर, जागेको चेतनाको अवस्था — भन्छ। तेस्रो नेत्रको अर्थ ठ्याक्कै यही हो।
भगवान् शंकरलाई त्रिनेत्री — तेस्रो नेत्र भएका — भनिन्छ। यो दिव्य दृष्टिले उहाँ पूरै युनिभर्स देख्न र आफूले चाहेको जे पनि गर्न सक्नुहुन्थ्यो। बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि तेस्रो नेत्र साँच्चै खुल्दा आत्मामा अरूका विचार र आत्माहरूका भविष्यका बाटा थाहा पाउने क्षमता आउँछ। यो आत्म स्वरूपको शक्ति हो।
तर तेस्रो नेत्रको साँचो उद्देश्य चमत्कार गर्नु वा अरूलाई हेर्नु होइन। यसको उद्देश्य आफूलाई चिन्नु हो — तपाईँ साँच्चै को हुनुहुन्छ भनेर जान्नु हो। तेस्रो नेत्र भनेको आफूलाई चिन्नु हो। बापूजी सोध्नुहुन्छ: अरूबारे जान्नुको के आवश्यकता? पहिले आफूलाई चिन्नुहोस्।
सबै वेद र शास्त्रहरूको सार दुई शब्दमा समेट्न सकिन्छ: आत्मा र परमात्मा। तपाईँ आत्मा हुनुहुन्छ। आफूलाई चिन्नुहोस्। आत्म स्वरूप बन्नुहोस्। त्यसपछि परमात्मालाई चिन्नुहोस् र उहाँसँग जोडिनुहोस्।
अध्याय
२
आत्मा र यसका भित्री क्षमताहरू
साँचो लक्ष्य आत्म स्वरूपको अनुभूति हो — आत्म चेतना भएर रहनुको साँचो अनुभव।
आत्मा कहाँ छ भन्नेबारे आध्यात्मिक अभ्यास गर्नेहरूमा पनि धेरै अलमल छ। कसैले आत्मा मुटुमा हुन्छ भन्छन्। कसैले मन मुटुमा हुन्छ भन्छन्। बापूजी यो कुरा ठ्याक्कै स्पष्ट पार्नुहुन्छ।
मन, बुद्धि र संस्कार (छाप) सबै आत्माभित्रै छन् — आत्माभन्दा अलग छैनन्। मन आत्माभित्र छ। बुद्धि मनभित्र छ। र संस्कार बुद्धिभित्र छन्। तपाईँले गर्ने कर्मबाट संस्कार बन्छन्, र तिनै संस्कारले तपाईँको भाग्य बनाउँछन्।
आत्मा मस्तिष्कको बीचको बिन्दुमा रहन्छ — मनको केन्द्रमा। मनलाई चलाउने आत्मा नै हो। शरीरलाई चलाउने पनि आत्मा नै हो। "तपाईँ को हुनुहुन्छ?" भनेर सोध्दा जवाफ सरल छ: म आत्मा हुँ। आज यति कुरा सबैलाई थाहा भइसकेको छ। तर "म आत्मा हुँ" भनेर जान्नु मात्र आत्म ज्ञान हो। साँचो लक्ष्य आत्म स्वरूपको अनुभूति हो — आत्म चेतना भएर रहनुको साँचो अनुभव।
तेस्रो नेत्र दुई आँखीभौंको बीचमा हुन्छ भनेर मानिन्छ — जहाँ हामी तिलक लगाउँछौं। त्यो बिन्दुको पछाडि आत्मा छ। आत्मा प्रकाशको अत्यन्त सूक्ष्म बिन्दु हो — चेतन ऊर्जाको बिन्दु।
अध्याय
३
आत्म स्वरूपको अभ्यास
आत्म स्वरूपको अनुभव बिस्तारै आउँछ — थोरै–थोरै गरेर, लामो समयको लगनशील अभ्यासले।
तेस्रो नेत्र जगाउने धेरै किसिमका विधिहरू छन् — मैनबत्तीको ज्वालासँग गरिने त्राटक विद्या, क्रिया योग, र अरू धेरै। बापूजी ती विस्तारमा जानुहुन्न। बरु, उहाँ आफ्नै अनुभवबाट आएको सोझो र व्यावहारिक तरिका दिनुहुन्छ।
सेतो प्रकाशको विधि
आफ्नो आत्म स्वरूपलाई बलियो बनाउन चाहनेहरूका लागि बापूजी मधुरो सेतो प्रकाशको सहायताले गरिने एउटा सरल अभ्यासको सुझाव दिनुहुन्छ। मधुरो सेतो बत्तीबाट अलि पर आरामले बस्नुहोस्। आँखा बन्द गर्नुहोस् र आफ्नो ध्यान बिस्तारै दुई आँखीभौंको बीचको बिन्दुमा ल्याउनुहोस् — जहाँ आत्मा रहन्छ।
त्यसपछि सजग भएर संकल्प गर्नुहोस्: "मैं आत्मा हूँ" — म आत्मा हुँ। यसलाई बस्दा, दैनिक काम गर्दा, खाँदा र हिँड्दा दोहोर्याउनुहोस्। जबसम्म तपाईँ आत्म स्वरूप बन्नुहुन्न, तबसम्म परमात्माको शक्ति तपाईँमा आउँदैन — ईश्वरलाई सम्झन तपाईँले जति नै प्रयास गर्नुभए पनि।
भगवद्गीताले नै भन्छ: "पहिले आत्म स्वरूप बन, त्यसपछि परमात्मालाई सम्झ।" तब मात्र तपाईँभित्र दिव्य शक्ति बगेर आउँछ।
यसमा समय र मेहनत लाग्छ
बापूजी यसबारे स्पष्ट हुनुहुन्छ: यो छिटो वा सजिलो प्रक्रिया होइन। आत्म स्वरूपको अनुभव बिस्तारै आउँछ — थोरै–थोरै गरेर, लामो समयको लगनशील अभ्यासले। बाहिरी तरिकाले केही दिन वा महिनामै तेस्रो नेत्र खोल्छौं भन्ने दाबी गर्नेहरूले यो अभ्यासको साँचो गहिराइ बुझेका छैनन्।
धेरै ठाउँमा धेरै किसिमका बाहिरी विधि र तरिकाहरू सिकाइन्छन्, जसले प्रायः छोटो समयमै तेस्रो नेत्र खोल्ने दाबी गर्छन्। बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि तेस्रो नेत्रको साँचो जागरण यस्ता बाहिरी अभ्यासले जबरजस्ती गराउन सकिँदैन। साँच्चै खुलेको तेस्रो नेत्र शास्त्रहरूको इतिहासमा एकदमै दुर्लभ छ। शास्त्रहरूमा वर्णन गरिएका सबै ऋषि, मुनि र सन्तहरूमध्ये, पूरै खुलेको तेस्रो नेत्रको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण भगवान् शंकर स्वयं हुनुहुन्छ।
बापूजी स्वयं करिब सन् १९९१–९२ देखि आत्म स्वरूपको अभ्यास गर्दै आउनुभएको छ। गृहस्थ जीवन बिताउँदै र आयकर वकिलको काम गर्दै उहाँले कडा अभ्यास गर्नुभयो। उहाँ पूरा आइतबार गहिरो ध्यान र कडा तपस्यामा बिताउनुहुन्थ्यो। आफ्नै आध्यात्मिक बाटोमा उहाँ यति समर्पित हुनुहुन्थ्यो।
कर्मयोगी भएर बाँच्नु
भगवद्गीताले कर्मयोग सिकाउँछ — आफ्नो काम र जिम्मेवारी छोड्नु हुँदैन। जंगलतिर भाग्नु हुँदैन। पुरानो समयमा धेरै महान् आत्माहरूले सत्यको खोजीमा आफ्नो परिवार र सांसारिक जीवन त्यागे। बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि आज पूरै त्यागको यो बाटो आवश्यक छैन। भगवद्गीतामा गृहस्थ आश्रम — घर–परिवारको जीवन — लाई सबैभन्दा ठूलो आश्रम भनिएको छ। संसारमै बसेर, आफ्ना जिम्मेवारीहरू पूरा गर्दै आत्म स्वरूपको अभ्यास गर्नुपर्छ।
यसरी बुझाइएको छ:
- घर–परिवारको जीवन पनि आध्यात्मिक बाटो हुन सक्छ
- आध्यात्मिक सजगतासँगै कर्तव्यहरू पनि चलिरहन सक्छन्
- त्याग अनिवार्य छैन
- कर्म र सजगताबीचको सन्तुलन महत्त्वपूर्ण छ
अध्याय
४
चमत्कार, सिद्धि र साँचो उद्देश्य
चमत्कार र सिद्धिको जालमा नफस्नुहोस्।
धेरै मानिसहरू चमत्कार र अलौकिक क्षमता — सिद्धि — प्रति आकर्षित हुन्छन्। हावामा उठ्न सक्ने, एकै समयमा दुई ठाउँमा देखा पर्न सक्ने वा भविष्य देख्न सक्ने सन्तहरूका कथाहरू धेरै छन्। धेरै आध्यात्मिक जीवनीमा यस्ता घटनाहरूको वर्णन छ, र अनगिन्ती पाठकहरूले आफैं पनि यस्तै क्षमताको अनुभव गर्न चाहेका छन्।
बापूजी स्पष्ट भन्नुहुन्छ: साधारण मानिसले चमत्कार गर्न सक्दैन। केही मानिसहरूले गरेको भनिने असाधारण कामहरू तिनीहरूको आफ्नै शक्तिले गरिएका होइनन्। सूक्ष्म जगतका आत्माहरू — सूक्ष्म जगतका जीवहरू — तिनलाई सघाउँछन्, तिनलाई प्रसिद्ध बनाउन। यी आत्माहरूले आफ्नै उद्देश्यका लागि मानिसलाई साधन बनाएर प्रयोग गर्छन्।
योग निद्राजस्ता अभ्यासमा पनि सूक्ष्म आत्माहरू आध्यात्मिक शक्ति सोस्न खोज्दै अभ्यास गर्नेहरूको वरिपरि जम्मा हुन्छन्। अभ्यास गर्नेले आफूले पाउने अनुभवहरूमा यी जीवहरूले प्रभाव पारिरहेका छन् भन्ने कुरा थाहा पनि नपाउन सक्छ।
त्यस्तै, बापूजीका अनुसार, आँखा छोपेर इन्द्रियसम्बन्धी असाधारण काम गरेजस्तो देखिनेहरूले आफ्नै तेस्रो नेत्र प्रयोग गरिरहेका हुँदैनन्। यस्ता घटनाहरू सूक्ष्म जगतका आत्माहरूले सम्भव बनाएका हुन सक्छन्, जसले मानिसहरूको ध्यान खिच्न र अनुयायी बढाउन अभ्यास गर्नेलाई साधन बनाउँछन्। यी साँचो आध्यात्मिक जागरणका लक्षणहरू होइनन्।
बापूजी सोझो प्रश्न सोध्नुहुन्छ: सिद्धि पाउनुभयो भने पनि तपाईँ तिनलाई के गर्नुहुन्छ? के हावामा उड्नाले तपाईँलाई परमधाम पुर्याउँछ? महान् ऋषि विश्वामित्रले समेत हजारौं वर्ष तपस्या गर्नुभयो, तैपनि शरीरसहित स्वर्गलोक प्रवेश गर्न सक्नुभएन। उहाँ त्रिशंकु बन्नुभयो — लोकहरूको बीचमा झुन्डिएर रहनुभयो।
सिद्धि र साँचो आध्यात्मिक जागरणबीचको फरक
धेरै साधकहरू चमत्कारतर्फ आकर्षित हुन्छन् — टाढाका ठाउँ देख्नु, भविष्य बताउनु, हावामा उठ्नु, एकभन्दा बढी ठाउँमा देखा पर्नु, र अरू अलौकिक अनुभवहरू।
बापूजीको शिक्षाअनुसार, यस्ता घटनाहरू साँचो आध्यात्मिक अनुभूति नहुन सक्छन्। जादुगरहरूले पनि भ्रम देखाउँछन्। तेस्रो नेत्रको साँचो जागरणको अर्थ हो — अज्ञान हट्नु, आफ्नो आत्म स्वभावको अनुभूति हुनु, परम चेतनासँग जोडिनु, र यो ज्ञानमा स्थिर रहनु। साँचो बाटो सरल छ: आत्मालाई चिन्नु, परमात्मालाई चिन्नु, र सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) सँग सोझै जोडिनु। चमत्कार र सिद्धिको जालमा नफस्नुहोस्। यी साँचो लक्ष्यबाट ध्यान भड्काउने कुरा हुन्।
अध्याय
५
आत्माको दृष्टि — तेस्रो नेत्र जाग्दा के खुल्छ
आत्माले कति देख्छ भन्ने कुरा पूरै त्यसको मूल र गुणमा भर पर्छ।
साँचो आत्म स्वरूपको अवस्थामा पुग्दा एउटा विशेष परिवर्तन हुन्छ। आत्मा आफूभित्र जम्मा भएका रेकर्डहरूसम्म पुग्न थाल्छ — आफ्नो यात्राको पूरा फाइल खुल्छ।
सहस्रार — आत्माको एन्टेना
आत्माभन्दा माथि सहस्रार छ — टाउकोको टुप्पोको ऊर्जा केन्द्र। बापूजी यसलाई स्याटेलाइट डिस वा टेलिभिजनको एन्टेनासँग तुलना गर्नुहुन्छ। आत्मा जाग्दा र सहस्रार खुल्दा, यसले आत्माको रिसिभरको काम गर्छ। माथिल्ला आयामबाट दृश्यहरू आत्माको सजगतामा बगेर आउन थाल्छन्।
आत्माले कति देख्छ भन्ने कुरा पूरै त्यसको मूल र गुणमा भर पर्छ। आत्मा यही ब्रह्माण्डको हो भने, त्यसले यो पूरै ब्रह्माण्ड देख्छ। आत्मा आकाशगंगाको तहको हो भने — महा महाशिवको श्रेणीको — त्यसले पूरै आकाशगंगा, अर्थात् अनन्त कोटि ब्रह्माण्ड देख्छ। आत्मा युनिभर्सको तहको हो भने, पूरै युनिभर्स देखिन्छ। मल्टिभर्सको तहको हो भने, मल्टिभर्स त्यसको अगाडि खुल्छ। र बेहदको आत्मा हो भने — सीमाभन्दा परबाट आएको — बेहदका आयामहरू बिस्तारै आफैं प्रकट हुँदै जान्छन्।
आत्माको गुणले सबै कुरा तय गर्छ
सबै आत्माहरू विकासको एउटै चरणमा हुँदैनन्। बापूजीले आफ्ना प्रवचनहरूमा आत्माका धेरै किसिमहरूको वर्णन गर्नुभएको छ। विकासको सुरुका चरणहरूमा रहेका आत्माहरू यो गहिरो कामतर्फ सहजै तानिँदैनन्। आध्यात्मिक रूपमा धेरै परिपक्व आत्माहरू — बेहदका आत्माहरू, विशेष आत्माहरू — मात्र साँच्चै आत्म स्वरूपको अभ्यास गर्न र यी माथिल्ला आयामसम्म पुग्न सक्छन्।
बेहदको आत्मा सहजै बेहद ज्ञानतर्फ तानिन्छ। त्यसले आत्म स्वरूपको अभ्यास गर्छ। र त्यसले सर्वशक्तिमानसँग सोझै जोडिन खोज्छ — दिव्यताका सीमित रूपहरूसँग होइन, ऊँच ते ऊँच परमधाममा रहनुहुने अन्तिम स्रोतसँग।
सूक्ष्म शरीरहरू जाग्छन्
आत्म स्वरूपको अवस्थामा पुगेपछि र परमात्मासँग जोडिएपछि, आत्मामा थुप्रिएका विकर्म — कारण शरीर र महाकारण शरीरमा जम्मा भएका नकारात्मक कर्मका रेकर्डहरू — नष्ट हुन्छन्। भगवद्गीताले नै वचन दिन्छ: "आत्म स्वरूप बन, मलाई चिन, र म तिम्रा सबै पाप धोइदिनेछु र तिमीलाई परमधाम लैजानेछु।"
यो प्रक्रिया गहिरिँदै जाँदा स्थूल शरीर बदलिन्छ। सूक्ष्म शरीर, कारण शरीर, महाकारण शरीर र परम महाकारण शरीर सबै जाग्छन्। आत्माको आभा (Aura) धेरै फैलिन्छ, र संकल्प सिद्धि — विचारको बलले कुरालाई साकार गर्ने क्षमता — को शक्ति सहजै प्रकट हुन्छ।
तैपनि, त्यो अवस्थामा आफ्नै लागि केही पनि चाहना रहँदैन। बाँकी रहने एउटै लक्ष्य विश्व परिवर्तन हो।
अध्याय
६
परम शान्ति र विश्व परिवर्तन
पूरै जागेको एउटा आत्माले पनि धेरै कुरा बदल्न सक्छ।
बापूजीको मिसन स्पष्ट छ: "स्व परिवर्तन से विश्व परिवर्तन" — स्व परिवर्तनले विश्व परिवर्तन ल्याउँछ। पहिले आफूलाई बदल्नुहोस्। त्यसपछि संसारलाई बदल्नुहोस्।
आत्म स्वरूपसँगै, बापूजी साधकहरूलाई दिनभरि परम शान्तिको कम्पन फैलाउन निर्देशन दिनुहुन्छ। यो साधारण शान्तिको कम्पन होइन। यो परम परम परम महाशान्ति — सबैभन्दा माथिल्ला आयामबाट आउने सबैभन्दा ठूलो, असीम शान्ति — को कम्पन हो।
यो कम्पनको अभ्यास मन लगाएर गर्दा घर मन्दिर बन्छ। वातावरण बदलिन्छ। परिवेशमा परिवर्तन आउँछ। तपाईँको वरिपरि रहेका मानिसहरूले पनि शान्ति र सुख अनुभव गर्छन्। परम शान्ति साँचो खुसीको बाटो हो।
बेहदको भाग्य — असीम भाग्य
बापूजी साधारण भाग्यलाई बेहदको भाग्य — असीम भाग्य — बाट छुट्याउनुहुन्छ। यो सबैभन्दा ठूलो भाग्य बनाउन तीन कुरा आवश्यक छन्।
पहिलो, बेहद ज्ञान — असीम ज्ञान — पाउनु। दोस्रो, बेहदको आयाममा रहनुहुने सर्वशक्तिमानलाई चिन्नु र उहाँसँग जोडिनु। तेस्रो, बेहदको विश्व परिवर्तन — असीम विश्व परिवर्तन — को मिसनमा योगदान दिनु।
ज्ञान सुन्नु मात्र पुग्दैन। कर्म गर्नुपर्छ। योगदान दिनुपर्छ। नारा स्पष्ट छ: "सबके सहयोग से बेहद का विश्व परिवर्तन" — सबैको सहयोगले असीम विश्व परिवर्तन हुनेछ।
पूरै जागेको एउटा आत्माले पनि धेरै कुरा बदल्न सक्छ। यस्ता पचास वा एक हजार आत्मा जागे भने पूरै मल्टिभर्स बदलिन सक्छ। बापूजीको दृष्टि यति ठूलो छ।
हरेक बेहदको आत्मालाई यो ज्ञान जताततै बाँड्न अनुरोध गरिएको छ — ज्ञान दान महा दान। हरेक घरमा गीता पाठशाला खोल्नुहोस्। ज्ञान फैलाउनुहोस्। आफूलाई बदल्नुहोस् र संसार बदल्ने काममा साझेदार बन्नुहोस्।
बापूजीका अनमोल वचनहरू
"तेस्रो नेत्र भनेको आफूलाई चिन्नु हो। अरूबारे जान्नुको के आवश्यकता?"
"साधारण मानिसले चमत्कार गर्न सक्दैन। ती काम सूक्ष्म जगतका आत्माहरूले गराउँछन्।"
"जबसम्म तपाईँ आत्म स्वरूप बन्नुहुन्न, तबसम्म परमात्माको शक्ति तपाईँमा आउँदैन — तपाईँले जति नै प्रयास गर्नुभए पनि।"
"सहस्रार आत्माको एन्टेना हो। यो खुल्दा माथिल्ला आयामबाट दृश्यहरू भित्र बगेर आउँछन्।"
"सिद्धि पाउनुभयो भने पनि तपाईँ तिनलाई के गर्नुहुन्छ? के हावामा उड्नाले तपाईँलाई परमधाम पुर्याउँछ?"
"जागेको एउटा आत्माले धेरै कुरा बदल्न सक्छ। यस्ता एक हजार आत्माले पूरै मल्टिभर्स बदल्न सक्छन्।"
"स्व परिवर्तन से विश्व परिवर्तन।"
"अर्थ: स्व परिवर्तनले विश्व परिवर्तन ल्याउँछ।"
शब्दावली
१. सर्वशक्तिमान (Almighty Authority)
सबै आयामभन्दा परको सबैभन्दा ठूलो, अन्तिम दिव्य शक्ति — सबै सृष्टिको स्रोत।
२. अनन्त कोटि ब्रह्माण्ड (Anant Koti Bramand)
अनन्त युनिभर्स; अनगिन्ती ब्रह्माण्ड भएको, सृष्टिको आकाशगंगा तह।
३. आत्मा (Atma)
चेतन, उज्यालो ऊर्जाको एउटा बिन्दु।
४. आत्म ज्ञान (Atma Gyan)
आफू आत्मा हो भन्ने बौद्धिक बुझाइ।
५. आत्म स्वरूप (Atma Swaroop)
आत्म चेतनाको अवस्था; आफू आत्मा हो भन्ने सजगतामा पूरै स्थित हुनु।
६. बेहद (Behad)
असीम; ज्ञात मल्टिभर्सभन्दा परको अलौकिक आयाम।
७. बेहद ज्ञान (Behad Gyan)
असीम ज्ञान; बापूजीले प्रकट गर्नुभएको सबैभन्दा माथिल्लो आध्यात्मिक ज्ञान।
८. बेहदको भाग्य (Behad Ka Bhagya)
असीम भाग्य; असीम ज्ञान पाएर र विश्व परिवर्तनको दिव्य मिसनमा योगदान दिएर पाइने सबैभन्दा ठूलो भाग्य।
९. ब्रह्माण्ड (Bramand)
युनिभर्सको एउटा भाग, वा ठूलो सृष्टिभित्रको एउटा ब्रह्माण्डीय क्षेत्र।
१०. बुद्धि (Buddhi)
आत्माका भित्री क्षमताहरूमध्ये एउटा, जुन मनभित्र रहेको छ।
११. दिव्य दृष्टि (Divya Drishti)
आत्म चेतनासँगै आउने भित्री दृष्टि।
१२. गीता पाठशाला (Gita Pathshala)
भगवद्गीताका शिक्षाहरू सिक्ने–सिकाउने समूह वा अध्ययन केन्द्र; आध्यात्मिक ज्ञान फैलाउन घरहरूमा खोलिन्छ।
१३. गृहस्थ आश्रम (Grihasth Ashram)
घर–परिवारको जीवन; गीतामा यसलाई सबैभन्दा ठूलो आश्रम मानिएको छ।
१४. कारण शरीर (Karan Sharir)
आत्मालाई घेर्ने सूक्ष्म तहहरूमध्ये एउटा।
१५. कर्मयोग (Karm Yog)
निःस्वार्थ कर्मको बाटो; मोहबिना आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नु।
१६. कुण्डलिनी (Kundalini)
परम्परागत योग पद्धतिहरूमा वर्णन गरिएको, सुतिरहेको आध्यात्मिक ऊर्जा।
१७. महाकारण शरीर (Maha Karan Sharir)
आत्माको अझ गहिरो सूक्ष्म तह।
१८. महा महाशिव (Maha Maha Shiv)
आकाशगंगाको आयाममा काम गर्ने उच्च स्तरका आत्माहरूको एउटा श्रेणी, जसले पूरै अनन्त कोटि ब्रह्माण्ड देख्न सक्छन्।
१९. मन (Mann)
आत्माका भित्री क्षमताहरूमध्ये एउटा, जसभित्र बुद्धि रहन्छ।
२०. परम महाकारण शरीर (Param Maha Karan Sharir)
सबैभन्दा गहिरो सूक्ष्म तह।
२१. परम परम परम महाशान्ति (Param Param Param Maha Shanti)
परमधामका सबैभन्दा माथिल्ला आयामहरूबाट बग्ने सबैभन्दा ठूलो, असीम शान्ति; दिव्य शान्तिको सबैभन्दा गहिरो कम्पन।
२२. परम शान्ति (Param Shanti)
सबैभन्दा माथिल्लो दिव्य शान्तिको कम्पन।
२३. परमात्मा (Paramatma)
ईश्वर; सर्वशक्तिमान।
२४. परमधाम (Paramdham)
सर्वशक्तिमानको सबैभन्दा माथिल्लो घर।
२५. सहस्रार (Sahasrara)
टाउकोको टुप्पोको ऊर्जा केन्द्र; माथिल्ला दृश्यहरू पाउने आत्माको एन्टेना।
२६. समाधि (Samadhi)
अतिचेतन सजगताको गहिरो ध्यानको अवस्था।
२७. संकल्प सिद्धि (Sankalp Siddhi)
विचारको बलले कुरालाई साकार गर्ने शक्ति; सोचेको कुरा पूरा हुनु।
२८. संस्कार (Sanskar)
पहिलेका कर्महरूबाट आत्माभित्र रेकर्ड भएका गहिरा छाप वा बानीहरू।
२९. सिद्धि (Siddhi)
आध्यात्मिक अभ्यासबाट पाइने अलौकिक शक्ति वा क्षमता।
३०. स्थितप्रज्ञ अवस्था (Sthit Pragya Avastha)
गीतामा वर्णन गरिएको स्थिर, जागेको चेतनाको अवस्था।
३१. सूक्ष्म जगत (Sukshm Jagat)
शरीर नभएका आत्माहरू बस्ने आयाम।
३२. सूक्ष्म शरीर (Sukshm Sharir)
आत्माको सबैभन्दा नजिकको अभौतिक तह।
३३. स्व परिवर्तन (Swa Parivartan)
आध्यात्मिक अभ्यासबाट आफूलाई बदल्नु।
३४. स्वर्गलोक (Swarg Lok)
सृष्टिबारेको परम्परागत ज्ञानमा भएका दिव्य लोकहरूमध्ये एउटा।
३५. तिलक (Tilak)
निधारमा लगाइने चिह्न, परम्परागत रूपमा तेस्रो नेत्रको बिन्दुमा।
३६. त्राटक विद्या (Tratak Vidya)
एकाग्रता बढाउन प्रकाशको एउटा बिन्दुमा एकटक हेर्ने अभ्यास।
३७. त्रिशंकु (Trishanku)
लोकहरूको बीचमा झुन्डिएका एक पौराणिक पात्र — न स्वर्गमा, न पृथ्वीमा।
३८. त्रिनेत्री (Trinetri)
तीन नेत्र भएका; भगवान् शंकरको एउटा नाम।
३९. विकर्म (Vikarm)
धेरै जन्ममा जम्मा भएको नकारात्मक वा पाप कर्मको हिसाब।
४०. विश्व परिवर्तन (Vishwa Parivartan)
पूरै संसार बदल्ने मिसन।
४१. योग (Yog)
मिलन; आत्मा र परमात्माबीचको जोडाइ।
४२. योग निद्रा (Yog Nidra)
सचेत रहेर गहिरो आराम गर्ने अभ्यास।
आगामी चलचित्र

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA
परमशान्ति — अन्तिम परम सत्य
बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र
प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ
2026
Soon… THE WORLD WILL KNOW
बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको अनुभूतिमा आधारित एउटा आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटो पछ्याउँछ — मानवजातिको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि परम शान्तिको सबैभन्दा ठूलो आध्यात्मिक अनुभूतिसम्म — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य।
COMING SOON....
हामीसँग जोडिनुहोस्
इमेल
anant@paramshanti.org
ankur@paramshanti.org
वेबसाइट
https://www.paramshanti.org
https://www.paramshantiblogs.org
युट्युब च्यानल
https://www.youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
https://www.youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
https://www.youtube.com/@paramshantimeditation
सामाजिक सञ्जाल
फेसबुक
https://www.facebook.com/bapujidashrathbhaipatel
इन्स्टाग्राम
https://www.instagram.com/bapujidashrathbhaipatel
ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
