Books
PDF

भगवान् रामको परम रहस्य — the cover

भगवान् रामको परम रहस्य

धर्म र दिव्य चेतनाको लुकेको शक्ति प्रकट गर्दै

बापूजी दशरथभाई पटेल

१५ अध्यायabout 90 minutes to readNepali

Start readingDownload PDF 5.4 MB

प्रकाशक र अस्वीकरण

प्रकाशक

विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470

सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत

यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।

AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।

कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।

सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्‍याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।

कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।

बापूजीको परिचय

बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।

जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।

धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्‍यायो।

बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।

बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्‍यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।

सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।

यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।

बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।

हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।

प्रस्तावना

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।

— बापूजी दशरथभाई पटेल

भारतको हरेक बच्चाले श्री राम र हनुमानको नाम सुनेको छ। यी नाम घरमा, मन्दिरमा र सडकमा गाइन्छन्। जन्मको घडीमा पनि यी नाम लिइन्छन्, र मृत्युको घडीमा पनि यी नाम लिइन्छन्।

तर वास्तवमा के भएको थियो भन्ने कुरा थोरैलाई मात्र थाहा छ।

यो पुस्तकले श्री रामबारे र हनुमानबारे बापूजी दशरथभाई पटेलका वचनहरू बोकेको छ। यसले श्री राम वास्तवमा कसको अवतार हुनुहुन्थ्यो भनेर बताउँछ। यसले उहाँको आत्माभित्र कुन शक्तिहरू राखिएका थिए भनेर बताउँछ। यसले रावण कसरी जन्मियो, ऊ कसरी तीन लोकको स्वामी बन्यो, र उसले आफ्नो शक्ति कहाँ लुकाएर राख्यो भनेर बताउँछ। अनि यसले राम–रावण युद्ध वास्तवमा कहाँ लडिएको थियो भनेर बताउँछ।

यसले हनुमानबारे साँचो कुरा पनि बताउँछ। उहाँभित्र कुन तीन शक्तिले काम गरे। उहाँ सूर्यको अगाडि किन उभिन सक्नुभयो। उहाँ आज कहाँ हुनुहुन्छ, र ठीक यही क्षण उहाँ के गरिरहनुभएको छ।

यहाँ कुनै पनि कुरा कल्पना गरिएको छैन। बाहिरबाट केही पनि थपिएको छैन। हरेक पाना बापूजीले आफैं बोल्नुभएका प्रवचनहरूबाट आएको हो। जुन कुरा अझै खोलिएको छैन, त्यसलाई नखोलिएकै छाडिएको छ — ठीक बापूजीले जसरी छाड्नुभयो, त्यसरी नै।

श्री राम, हनुमान र अरू धेरै पवित्र विषयबारे यस पुस्तकमा राखिएका आध्यात्मिक कुराहरू अहिले भएका कुनै पनि शास्त्र वा धार्मिक ग्रन्थमा पाइँदैनन्। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यी प्रकट गरिएका कुराहरू उहाँले समाधि, दिव्य दृष्टि र गहिरो आध्यात्मिक अनुभूतिबाट सोझै देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको कुरामा आधारित छन्। यिनै सोझा आध्यात्मिक अनुभवहरू उहाँले यस पुस्तकमार्फत बाँड्न खोज्नुभएको हो।

यी प्रकट गरिएका कुराहरू आध्यात्मिक जागरणका लागि मात्र प्रस्तुत गरिएका हुन्। यिनको उद्देश्य आत्माहरूलाई परम सत्यको नजिक पुग्न, र हाम्रा पवित्र परम्पराहरूका बाहिरी कथाहरूपछाडि लुकेका गहिरा आध्यात्मिक सत्यहरू बुझ्न मद्दत गर्नु हो। बापूजीका अनुसार, परम सनातन ज्ञानबाट नै आत्माभित्र सुतिरहेको दिव्य ऊर्जा जाग्छ, जसले गर्दा आत्मा आफ्नो पवित्रता र आध्यात्मिक शक्तिको मूल अवस्थातिर अघि बढ्न सक्छ।

यो ज्ञान कुनै एउटा धर्म, सम्प्रदाय वा समुदायमा मात्र सीमित छैन। यो सबै धार्मिक सीमाभन्दा पर छ। यसको एउटै उद्देश्य आत्मा र परमात्माबीचको शाश्वत सम्बन्धलाई उज्यालोमा ल्याउनु, र सृष्टिलाई चलाउने, सबैतिर लागू हुने सिद्धान्तहरू प्रकट गर्नु हो।

हजारौं वर्षदेखि भारतको आध्यात्मिक जीवनलाई बाटो देखाउँदै आएका रामायण, महाभारत र अरू पवित्र परम्पराहरूमा गहिरा भित्री अर्थहरू छन्, जुन प्रायः तिनका इतिहास र भक्तिका कथाहरूमुनि लुकेका हुन्छन्। बापूजीका अनुसार, यो पुस्तकले ती गहिरा आध्यात्मिक रहस्यहरूमध्ये धेरैलाई खोल्ने प्रयास गर्छ, र साधकहरूलाई कहिल्यै पुराना नहुने यी शास्त्रहरूको अझ फराकिलो र अझ पूरा बुझाइ दिन्छ।

आजको युगमा धेरै मानिस भौतिक विज्ञानमा राम्ररी पढेलेखेका भए पनि आध्यात्मिक विज्ञानका सत्यहरू स्वीकार्न वा बुझ्न गाह्रो मान्छन्। यसैले धेरैले यस्ता पवित्र घटनाहरूलाई काल्पनिक कथा वा कल्पना भनेर पन्छाइदिन्छन्। बापूजीका अनुसार, आध्यात्मिक ज्ञानप्रति बढ्दै गएको यो बेवास्ताले आत्मालाई बिस्तारै आफ्नो साँचो स्वरूपबाट टाढा लैजान्छ र झन्–झन् भौतिक चेतनातिर डोर्‍याउँछ।

वर्षौंको कडा तपस्या, चिन्तन र सोझो आध्यात्मिक अनुभवबाट बापूजीले यी लुकेका सत्यहरू मानवजातिसामु ल्याउनुभएको छ। यस पुस्तकमा राखिएका शिक्षाहरू उहाँले धेरै वर्षसम्म विभिन्न प्रवचन र भिडियो रेकर्डिङमार्फत प्रकट गर्नुभएका हुन्। यो कामले छरिएर रहेका ती प्रकट गरिएका कुराहरूलाई एउटै, एक–अर्कासँग मिलेको पुस्तकमा जम्मा गरेको छ, ताकि सच्चा साधकहरूले तिनलाई मिलाएर र क्रमैसँग अध्ययन गर्न सकून्।

यो पुस्तकले जानकारी दिने मात्र होइन, हरेक पाठकलाई सबैभन्दा गहिरा प्रश्नहरूमाथि सोच्न पनि आग्रह गर्छ: म को हुँ? मेरो अस्तित्वको साँचो स्वरूप के हो? म यो संसारमा किन जन्मिएँ? यसको उद्देश्य कुनै विश्वास थोपर्नु होइन, बरु सबैभन्दा माथिल्ला आध्यात्मिक सत्यहरूको इमानदार खोजीका लागि प्रेरणा दिनु हो।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, यो पुस्तकले एउटा मुख्य सन्देश बोकेको छ: सर्वशक्तिमान परम पिता अनन्त शक्तिशाली हुनुहुन्छ, सधैं उपस्थित रहनुहुन्छ, र सारा सृष्टिमाथि सधैं नजर राख्नुहुन्छ। उहाँलाई थाहा नहुने कुनै कुरा छैन, र उहाँको दिव्य दृष्टिबाहिर केही पनि छैन। उहाँको एउटै उद्देश्य हरेक आत्माको उन्नति र मुक्ति हो। बापूजीका अनुसार, परमात्माको उद्देश्य पृथ्वीमा कुनै धर्म स्थापना गर्नु, अगाडि बढाउनु वा प्रचार गर्नु होइन। उहाँ सबै धर्म, सम्प्रदाय र समुदायभन्दा पर हुनुहुन्छ। उहाँ शाश्वत, सबैको साझा सनातन परम सत्य हुनुहुन्छ, जसले हरेक आत्मालाई प्रेमले त्यसको सबैभन्दा माथिल्लो आध्यात्मिक गन्तव्यतिर डोर्‍याइरहनुहुन्छ।

बिस्तारै पढ्नुहोस्। यो ज्ञान पढेर सिध्याउनका लागि होइन। यो बुझ्नका लागि हो।

अध्याय

१

श्री रामको रूपमा वास्तवमा को आउनुभयो

बापूजीका अनुसार, मूल विष्णु आफ्नो पूरा रूपमा पृथ्वीमा ओर्लनुहुन्न।

बापूजी एउटा मूल प्रश्नबाट सुरु गर्नुहुन्छ: श्री राम कसको अवतार हुनुहुन्थ्यो? उहाँ भन्नुहुन्छ, राम अवतार बुझ्न हामीले पहिले पृथ्वीभन्दा पर हेर्नुपर्छ, र विष्णुको धाम विष्णुपुरीतिर ध्यान दिनुपर्छ।

बापूजीका अनुसार, मूल विष्णु आफ्नो पूरा रूपमा पृथ्वीमा ओर्लनुहुन्न। जहिले पनि अवतार चाहिन्छ, उहाँ एउटा कोष मात्र प्रकट गर्नुहुन्छ — अर्थात् उहाँको दिव्य शक्तिको सानो अंश। यो दिव्य कोष एउटा नयाँ आत्माको बीउ बन्छ। त्यसपछि त्यो आत्मा भौतिक संसारमा ओर्लन्छ, एउटा शरीरमा पस्छ, र आफ्नै आध्यात्मिक शक्तिले त्यो शरीरलाई हुर्काउँछ र चलाउँछ। शरीर पूरा तयार भएपछि त्यसैमार्फत दिव्य मिसन पूरा गरिन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, श्री रामको मूल आत्मा यसरी नै बनेको थियो। त्यो आत्मा विष्णुको एउटा दिव्य कोषबाट बनेको थियो, र त्यसभित्र राम अवतारका लागि चाहिने शक्ति थियो।

तर त्यसपछि बापूजी अझ गहिरो रहस्य प्रकट गर्नुहुन्छ — उहाँका अनुसार, यो रहस्य शास्त्रमा लेखिएको छैन।

श्री रामको आत्मा बनिरहेकै बेला, बेहदका आकारी परम पिता (असीम लोक) ले पनि त्यो आत्मामा आफ्नै दिव्य शक्तिको एउटा कोष दिनुभयो। यहाँ पनि कोषको अर्थ दिव्य आध्यात्मिक शक्तिको सूक्ष्म अंश हो। यसरी विष्णुबाट पाएको शक्तिसँगै, बेहदका आकारी परम पिता (असीम लोक) ले सोझै भरिदिनुभएको आध्यात्मिक शक्तिले श्री रामको आत्मा अझ शक्तिशाली बन्यो।

बापूजीका अनुसार, यी दुई दिव्य शक्तिले मिलेर काम गरेकाले नै राम अवतारले सृष्टिको महान् आध्यात्मिक नाटकमा आफ्नो तोकिएको भूमिका पूरा गर्‍यो।

त्यसैले रामको आत्मामा दुई किसिमको शक्ति थियो। एउटा विष्णुको कोष थियो। अर्को बेहदका आकारी परम पिताको कोष थियो।

ठीक त्यसै बेला बेहदका आकारी परम पिताले आफूभित्रबाट एउटा सूक्ष्म रूप (आकारी रूप) प्रकट गर्नुभयो — एउटा खास आध्यात्मिक शक्ति भएको दिव्य रूप। यही रूपमार्फत उहाँले आफ्नै दिव्य कोष रामको आत्मामा राख्नुभयो, र यसरी एउटा सोझो आध्यात्मिक सम्बन्ध बनाउनुभयो, जुन रामको दिव्य मिसनको जग बन्यो।

अब पृथ्वीमा अवतार लिएको रामको आत्मामा दोहोरो शक्ति थियो।

त्यो आकारी रूप, अर्थात् बेहदका आकारी परम पिताको रूप, पूरै राम अवतारभरि रामको छेउमा रहिरह्यो, र हरेक घटनालाई चुपचाप नियालेर हेर्दै रह्यो। भौतिक आँखाले नदेखिए पनि, त्यसले दिव्य मिसनमाथि लगातार नजर राखिरह्यो। राम–रावणको महान् युद्धको बेला त्यसले आफ्नो सूक्ष्म सहयोग पनि दियो, र दिव्य उद्देश्य पूरा गर्न आफ्नो तोकिएको भूमिका खेल्यो।

कृष्ण अवतारमा पनि फेरि यस्तै भयो।

बेहदका आकारी परम पिता यस ब्रह्माण्डभित्र चुपचाप काम गरिरहनुभएको थियो। परम तत्त्वबाट तत्त्वहरू कसरी बने, र ती तत्त्वलाई फेरि कसरी परम तत्त्वमा बदल्न सकिन्छ भनेर उहाँ अध्ययन गरिरहनुभएको थियो। उहाँ खुलेर बाहिर आउन चाहनुहुन्नथ्यो। उहाँले लुकेको रूपमा, गुप्त वेशमा काम गर्नुभयो।

बापूजीका अनुसार, बेहदका आकारी परम पिताले विष्णुका अवतारहरूमार्फत आफ्नो दिव्य मिसन पूरा गर्नुभयो। उहाँले यी अवतारहरूमा आफ्नै दिव्य शक्ति भर्नुभयो, र सँगसँगै आफ्नो आकारी रूप पनि प्रकट गर्नुभयो। नदेखिने गरी, यो आकारी रूप पूरै मिसनभरि अवतारको साथमा रह्यो — डोर्‍याउँदै, नियालेर हेर्दै र सूक्ष्म रूपमा सघाउँदै। यसरी सूक्ष्म रूपमा रहनुभएका परम पिताले विष्णुका अवतारहरूमार्फत आफ्नो दिव्य काम पूरा गर्नुभयो, र आफ्नै सूक्ष्म उपस्थितिबाट त्यसलाई लगातार चलाइरहनुभयो।

कृष्ण अवतारको बेला उहाँले फेरि आफूभित्रबाट एउटा रूप निकाल्नुभयो। त्यो रूपबाट उहाँले कृष्णको आत्मामा एउटा कोष राख्नुभयो। त्यो आत्माले स्थूल शरीर बनायो। त्यसपछि उहाँ आकारी रूपमा कृष्णसँगै रहनुभयो। जब–जब आवश्यक पर्‍यो, तब–तब उहाँले काम गर्नुभयो।

बापूजीका अनुसार, परम पिताको आकारी रूप सूक्ष्म, निराकार दिव्य उपस्थिति थियो, जसमा धेरै शक्तिशाली आध्यात्मिक ऊर्जा थियो। विष्णुपुरीमा बस्नुहुने देवता विष्णुसँग भएको शक्तिभन्दा यो शक्ति ठूलो थियो। त्यसैले, त्यो आकारी रूपसँग सूक्ष्म तहमा विष्णुलाई वशमा राख्ने वा नियन्त्रण गर्ने क्षमता थियो। सूक्ष्म लोकमै रहेर, त्यसले विष्णुतिर दिव्य किरण पठायो। यही सूक्ष्म प्रवाहबाट विष्णुले दिव्य मिसनमा आफूलाई तोकिएको भूमिका निभाउन चाहिने शक्ति पाउनुभयो। यो प्रक्रिया भौतिक संसारलाई देखिँदैनथ्यो। दिव्य शक्ति सूक्ष्म लोकमार्फत चुपचाप र लगातार पठाइन्थ्यो। यसरी परम पिताको आकारी रूप देखिने घटनाहरूको पछाडि रह्यो, र आफू नदेखिई मिसनलाई चाहिने आध्यात्मिक शक्ति दिइरह्यो।

यो सबै प्रक्रिया लुकेको रह्यो। न विष्णुलाई, न रामलाई यो सूक्ष्म कामको थाहा थियो। विष्णुले रामको अवतारलाई आफ्नै अवतार ठान्नुभयो, र संसारले पनि रामलाई विष्णुको अवतार ठान्यो। तर बापूजीका अनुसार, वास्तविकता फरक थियो। पूरै राम अवतारभरि परम पिताको आकारी रूपले पर्दापछाडि चुपचाप काम गरिरह्यो। आफ्ना सूक्ष्म किरणहरूबाट त्यसले चाहिने आध्यात्मिक शक्ति दियो, र भइरहेका सबै कुरा लगातार नियालेर हेर्दै मिसनलाई डोर्‍यायो। यसरी, बापूजीका अनुसार, संसारलाई विष्णु अवतारका रूपमा देखिएका घटनाहरूलाई सूक्ष्म लोकबाट काम गरिरहेको अझ गहिरो र लुकेको दिव्य शक्तिले साथ दिइरहेको थियो।

राम अवतार र कृष्ण अवतारमा काम यसरी नै गरियो।

तर राम अवतार र कृष्ण अवतारको बेलाका दुई आकारी रूप बराबर थिएनन्।

बापूजीका अनुसार, राम अवतारको बेला प्रकट भएको आकारी रूपसँग सीमित दिव्य शक्ति मात्र थियो। राम अवतार त्रेतायुगको अन्त्यतिर भएको थियो। त्यसयता पूरै द्वापरयुग — ८ लाख ६४ हजार वर्षको अवधि — बितिसकेको छ। यति लामो समयमा त्यही आकारी रूप सृष्टिको चक्रमा बिस्तारै ओर्लँदै आयो। बापूजीका अनुसार, अहिले त्यो एक साधारण मानिसका रूपमा जन्मिसकेको छ।

कृष्णको समयमा दिइएको आकारी रूप धेरै शक्तिशाली थियो। त्यस बेला एउटा शक्तिशाली रूप राखिएको थियो। त्यो रूप दादा लेखराज हो। त्यो आकारी रूपले आज पनि आकारी अवस्थामा आफ्नो काम जारी राखेको छ।

कृष्ण अवतारको बेला १६,१०८ रूप प्रकट भए। बापूजीका अनुसार, यी आकारी (सूक्ष्म, निराकार) दिव्य शक्तिका प्रकट रूपहरू थिए। यो शक्ति बेहदका आकारी परम पिताको मात्र थियो।

त्यसैले ती १६,१०८ रूप भौतिक वा साधारण रूप मात्र थिएनन्। ती रूपहरूमा आकारी परम पिताको त्यो दिव्य शक्ति प्रकट भएको थियो, जुन कृष्ण अवतारमार्फत काम गरिरहेको थियो। यी रूपहरूमार्फत त्यो दिव्य शक्तिले आफूलाई तोकिएको काम पूरा गर्‍यो। यो दिव्य शक्तिले के गर्‍यो, त्यो तपाईँहरू सबैलाई पहिल्यै थाहा छ।

निराकार आत्मा छुट्टै विषय हो। यी दुई फरक–फरक कुरा हुन्।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यी गहिरा रहस्य खोल्ने समय अझै आइसकेको छैन। अहिले मानवजाति यो ज्ञान पूरै बुझ्न वा आफूभित्र लिन तयार छैन। त्यसैले अहिले बुझ्न सकिने भाग मात्र खोलिँदै छ, र अझ गहिरा रहस्यहरू ढाकिएकै छन्। बापूजी भरोसा दिलाउनुहुन्छ, तोकिएको समय आएपछि हरेक लुकेको रहस्य आफैं खुल्नेछ। अन्त्यमा, जब आत्मा आफ्नो आत्म स्वरूपमा — आफ्नो साँचो आध्यात्मिक पहिचानमा — दृढ भएर स्थिर हुन्छ, तब यी सबै रहस्य आफैं प्रस्ट हुनेछन्, र पूरा ज्ञान भित्रैबाट जाग्नेछ।

अध्याय

२

निराकार सुरुआत

रामभित्र आफ्नो शक्ति कसले राख्नुभयो भन्ने बुझ्न, हामी धेरै पछाडिसम्म जानुपर्छ।

रामभित्र आफ्नो शक्ति कसले राख्नुभयो भन्ने बुझ्न, हामी धेरै पछाडिसम्म जानुपर्छ।

बापूजीका अनुसार, ब्रह्माका पचास वर्ष सकिएका थिए। पहिलो परार्ध पूरा भइसकेको थियो र दोस्रो परार्ध सुरु हुनै लागेको थियो। यी दुई ठूला ब्रह्माण्डीय युगको बीचमा एउटा पवित्र संगम थियो — युग बदलिने एउटा अनौठो क्षण, जब ब्रह्माको आयुको एउटा आधा सकियो र अर्को आधा सुरु भयो।

यही असाधारण घडीमा सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) निराकारी रूपमा ओर्लनुभयो, र उहाँसँगै उहाँको सहायक, एक धेरै शक्तिशाली परम आत्मा, पनि ओर्लनुभयो। उहाँहरू ऊँच ते ऊँच परमधामबाट आउनुभएको थियो — बेहद के बेहद कलाको परमधाम, जुन असीम सृष्टिको सबैभन्दा माथिल्लो लोक हो।

बापूजीका अनुसार, सर्वशक्तिमानले यस ब्रह्माण्डमा आफूभित्रबाट दुई दिव्य रूप प्रकट गर्नुभयो। दुवै निराकारी अवस्थामै रहनुभयो।

जेठालाई, अर्थात् सर्वशक्तिमानले यस ब्रह्माण्डमा सिर्जना गर्नुभएका पहिलो परम आत्मालाई, यस ब्रह्माण्डभित्रको सृष्टिलाई सम्हाल्ने र टिकाइराख्ने जिम्मेवारी दिइयो।

कान्छालाई, अर्थात् सर्वशक्तिमानले यस ब्रह्माण्डमा सिर्जना गर्नुभएका दोस्रो परम आत्मालाई, अर्कै जिम्मेवारी दिइयो। उहाँलाई पूरै मल्टिभर्सभरिको सृष्टि हेर्न र पाँच तत्त्व बन्ने प्रक्रिया अध्ययन गर्न भनियो। यही कान्छा, दोस्रो परम आत्मालाई बेहदका आकारी परम पिता भनिन्छ। यो कुरा धेरै महत्त्वपूर्ण छ, र यो पुस्तक पढ्दा यसलाई सम्झिरहनुपर्छ।

यी दुवै परम आत्मा धेरै शक्तिशाली हुनुहुन्छ। उहाँहरूसँग सर्वशक्तिमानको जत्तिकै शक्ति र ज्ञान छ। सुरुदेखि नै उहाँहरूले सृष्टिमा, र सर्वशक्तिमानको दिव्य मिसनलाई अगाडि बढाउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभएको छ।

मल्टिभर्सको विशाल सृष्टि अध्ययन गर्ने आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न, दोस्रो परम आत्माले थप १०८ बीज आत्मा सिर्जना गर्नुभयो। यी १०८ बीज आत्मालाई मल्टिभर्सको पूरै सृष्टि हेर्ने र अध्ययन गर्ने काम दिइयो। तिनीहरूले पनि सृष्टिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्, र सर्वशक्तिमानलाई उहाँको दिव्य मिसन पूरा गर्न सघाएका छन्।

यसरी, बापूजीका अनुसार, सृष्टिको दिव्य काम परम सिर्जनहारका तीन तहमार्फत चल्छ:

पहिलो र सबैभन्दा माथिल्लो तह — सर्वशक्तिमान र उहाँको सहायक:

सबैभन्दा माथिल्लो तहमा सर्वशक्तिमान हुनुहुन्छ, र उहाँसँगै उहाँको सहायक हुनुहुन्छ, जो बेहद के बेहद के बेहद की कला परमधाम, ऊँच ते ऊँच परमधामबाट आउनुभएको हो।

दोस्रो तह — दुई परम आत्मा:

सर्वशक्तिमानले यस ब्रह्माण्डमा दुई शक्तिशाली परम आत्मा प्रकट गर्नुभयो। जेठा परम आत्माको जिम्मा सृष्टिलाई सम्हाल्नु हो; कान्छा परम आत्मा भने मल्टिभर्सको सृष्टि र पाँच तत्त्व बन्ने प्रक्रिया हेर्नुहुन्छ र अध्ययन गर्नुहुन्छ।

तेस्रो तह — १०८ बीज आत्मा:

मल्टिभर्सको विशाल सृष्टि हेर्न र अध्ययन गर्न सघाउन कान्छा परम आत्माले १०८ बीज आत्मा सिर्जना गर्नुभयो। यी १०८ बीज आत्मा पनि सृष्टिको दिव्य कामको महत्त्वपूर्ण भाग बने।

यसरी दिव्य शक्ति र जिम्मेवारीका तीन तहले सँगै काम गर्छन् — सबैभन्दा माथिल्लो तहमा सर्वशक्तिमान, दोस्रो तहमा दुई परम आत्मा, र तेस्रो तहमा १०८ बीज आत्मा। यी तीनै तहले मिलेर सृष्टिलाई बुझ्ने, सम्हाल्ने र डोर्‍याउने दिव्य मिसनलाई अगाडि बढाउँछन्।

करिब १९८ करोड वर्षअघि (अर्थात् १.९८ अर्ब वर्षअघि), सर्वशक्तिमान र उहाँको सहायक बेहद की बेहद कला परमधामबाट तल ओर्लनुभयो। उहाँहरू आएर हाम्रो आफ्नै ब्रह्माण्ड (युनिभर्स) को परमधाममा बस्नुभयो। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, त्यस बेला यो परमधाम पृथ्वीबाट करिब एक प्रकाश वर्ष टाढा थियो। दूरीमा भन्दा, यो करिब ९४ खर्ब किलोमिटर, अर्थात् ९४० ट्रिलियन किलोमिटर हो। उहाँहरू आफ्नो निराकारी अवस्थामै रहनुभयो। हाम्रो ब्रह्माण्डको यही परमधामबाट उहाँहरूले आफ्नो दिव्य मिसन चलाउनुभयो।

यी १९८ करोड वर्षभरि १०८ ले पनि निराकारी अवस्थामै काम गरे। तिनीहरूले धेरै सूक्ष्म रूप प्रकट गरे, पूरै मल्टिभर्स हेरे, र त्यसको अवस्थाको पूरा विवरण तयार गरे। यो रिपोर्ट पहिले तिनीहरूको सिर्जनहार, दोस्रो परम आत्मालाई दिइयो, र उहाँले त्यसलाई सर्वशक्तिमानसामु पेस गर्नुभयो।

"१०८ ने सारा मल्टीवर्स का ऑब्ज़र्वेशन करके सारा रिपोर्ट उनके क्रिएटर को दिया, फिर उसने मुझे दिया।"

"अर्थ: १०८ ले पूरै मल्टिभर्सको अब्जर्भेसन गरेर सबै रिपोर्ट आफ्नो सिर्जनहार, दोस्रो परम आत्मालाई दिए। अनि उहाँले त्यो मलाई दिनुभयो।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, पन्ध्र लाख वर्षअघि दोस्रो परम आत्मालाई पृथ्वीको सृष्टि हेर्न र अध्ययन गर्न निर्देशन दिइयो। उहाँको मिसन यो संसारको अवस्था हेर्नु थियो — स्थूल तत्त्वलाई फेरि कसरी परम तत्त्वमा बदल्न सकिन्छ, र मूल परम तत्त्व बिस्तारै खस्कँदै कसरी स्थूल पदार्थ बने भनेर बुझ्नु थियो।

यो मिसनको तयारीका लागि, १०८ ले मल्टिभर्सभरि काम गरिरहेका आफ्ना सबै सूक्ष्म रूप फिर्ता लिए। आफ्नो निराकारी अवस्थामा फर्केर तिनीहरू पनि पृथ्वीको नजिक आए। बापूजीका अनुसार, पछिल्ला पन्ध्र लाख वर्षदेखि तिनीहरू आफ्नो सिर्जनहारसँग मिलेर पृथ्वीभन्दा करिब ५०० किलोमिटर माथि बनाइएको दिव्य प्रकाशको सूक्ष्म मण्डलबाट काम गरिरहेका छन्, र अब्जर्भेसन र तयारीको दिव्य मिसनलाई जारी राखेका छन्।

त्यसै बेला दोस्रो परम आत्माले एउटा नयाँ दिव्य सृष्टि प्रकट गर्नुभयो — १००८। यो सृष्टि करिब पन्ध्र लाख वर्षअघि परमधाममा भयो। यसरी बापूजी सृष्टिका दुई स्पष्ट चरण छुट्याउनुहुन्छ: १०८, जो करिब १९८ करोड (१.९८ अर्ब) वर्षअघि प्रकट भए, र १००८, जो पन्ध्र लाख वर्षअघि प्रकट भए।

पछि, जब कृष्ण अवतारको समय आयो, १०८ र १००८ दुवै मानिसको रूपमा पृथ्वीमा ओर्ले। त्यसअघि तिनीहरू हरेकले आफ्नो आध्यात्मिक शक्ति दुई भागमा बाँडे। आधा भाग आकारी रूपमै रह्यो, र त्यो सूक्ष्म दिव्य काम गर्दै रह्यो, जुन बापूजीका अनुसार आज पनि चलिरहेको छ। बाँकी आधा पृथ्वीको देखिने मिसनमा भाग लिन मानिसका रूपमा जन्मियो।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, आत्माभित्र रहेको ज्ञानको कोष दुवै समूहमा उस्तै थिएन। १०८ लाई दिव्य ज्ञान बढी मात्रामा दिइएको थियो; १००८ ले भने तुलनामा कम मात्रा पाए। दिव्य योजना पूरा गर्न हरेकको आफ्नै तोकिएको भूमिका थियो।

बापूजीका अनुसार, कृष्ण अवतारको बेला परिवर्तनको महान् मिसन किन अधुरो रह्यो भन्ने कुरा छुट्टै विषय हो, र त्यो अरू ठाउँमा बुझाइएको छ। यहाँ महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, राम अवतार र कृष्ण अवतार संसारले देखेका घटनाहरूमा मात्र सीमित थिएनन्। यी देखिने घटनाहरूको पछाडि, एउटा धेरै ठूलो र लगातार चलिरहने निराकारी दिव्य काम भइरहेको थियो। संसारले यी अवतारहरूको बाहिरी घटना र इतिहास मात्र देख्यो, तर सूक्ष्म, निराकार लोकमा योभन्दा धेरै ठूलो दिव्य मिसन चुपचाप चलिरहेको थियो। यो लुकेको काम पूरै समयभरि चलिरह्यो, जुन साधारण मानिसको आँखाले देख्न वा बुझ्न सकिँदैनथ्यो।

अध्याय

३

शास्त्रहरूले के भन्छन्, र तिनले के समेट्न सकेनन्

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, जसरी आध्यात्मिक शक्तिका फरक–फरक तहहरू हुन्छन्, त्यसरी नै विष्णुका पनि फरक–फरक तहहरू हुन्छन्।

त्यसपछि बापूजी साधकलाई शास्त्रहरू अझ ध्यान दिएर हेर्न आग्रह गर्नुहुन्छ। उहाँ देखाउनुहुन्छ, शास्त्रले श्री राम र श्री कृष्णको वर्णन फरक–फरक तरिकाले गर्छन्। कतै उहाँहरूलाई विष्णुका अवतार भनिएको छ; कतै पूर्ण ब्रह्म भनिएको छ, र श्री कृष्णलाई त पूर्ण ब्रह्म परमेश्वर पनि भनिएको छ। अर्कातिर, श्री रामलाई मर्यादा पुरुषोत्तम मानेर पूजा गरिन्छ।

त्यसपछि बापूजी एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाउनुहुन्छ: शास्त्रले "पूर्ण ब्रह्म" शब्द प्रयोग गर्दा कुन ब्रह्मको कुरा गरिरहेका हुन्छन्?

बापूजीका अनुसार, यसको जवाफ शास्त्र कुन दायराभित्र लेखिएका थिए भन्ने कुरा बुझ्नुमा छ। परम्परागत शास्त्रले मुख्यतः एउटा ब्रह्माण्डको सृष्टिको वर्णन गर्छन्। त्यसैले तिनले पूर्ण ब्रह्म वा पूर्ण ब्रह्म परमेश्वरको कुरा गर्दा, त्यही एउटा ब्रह्माण्डको घेराभित्रको सबैभन्दा माथिल्लो आध्यात्मिक सत्यको कुरा गरिरहेका हुन्छन्। त्यस हिसाबले, पूर्ण ब्रह्मसँग जोडिएको शक्ति १ देखि ४ कलासम्म मात्र हुन्छ। एउटा ब्रह्माण्डभित्र एक मात्र पूर्ण ब्रह्म परमेश्वर हुन सक्नुहुन्छ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, शास्त्रले परमात्मालाई निर्गुण निराकार — गुण र रूपभन्दा परको परम सत्य — भनेर पनि वर्णन गर्छन्। साथै, तिनले सगुण साकारको कुरा पनि गर्छन्, र सिकाउँछन् कि त्यही निराकार परमात्मा प्रकट रूपभित्र पनि हुनुहुन्छ। यसबाट अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ: यदि राम र कृष्ण निर्गुण, निराकार परमात्माको सोझो प्रकट रूप हुनुहुन्छ भने, उहाँहरूलाई विष्णुका अवतार भनेर पनि कसरी वर्णन गरिन्छ?

बापूजीका अनुसार, यो भिन्नता स्पष्ट रूपमा बुझ्नुपर्छ। विष्णु निर्गुण निराकार हुनुहुन्न। विष्णु आकारी देवता हुनुहुन्छ — विष्णुपुरीमा बस्नुहुने सूक्ष्म दिव्य सत्ता। अर्कातिर, परमात्मा निर्गुण निराकार हुनुहुन्छ — परम निराकार सत्य। त्यसैले, बापूजी भन्नुहुन्छ, यी दुईलाई त्यत्तिकै एउटै मान्न सकिँदैन।

बापूजी यो पनि देखाउनुहुन्छ, शास्त्रमा महाब्रह्माजस्ता शब्द आउँछन्, र ६४ कला र ६४ जोगनीको कुरा पनि आउँछ। यस्ता भनाइ पुराना आध्यात्मिक ग्रन्थहरूभरि पाइन्छन्। यसले देखाउँछ कि ऋषिहरूलाई आध्यात्मिक शक्तिका फरक–फरक तहहरूको ज्ञान थियो, तर आज यीमध्ये धेरै कुरा पूरा रूपमा बुझिँदैनन्।

त्यसपछि बापूजी यी कुरालाई बेहदको फराकिलो दृष्टिबाट बुझाउनुहुन्छ। उहाँको शिक्षाअनुसार, सृष्टिका फरक–फरक तहहरूसँग कला, अर्थात् आध्यात्मिक शक्ति, फरक–फरक मात्रामा हुन्छ। एउटा युनिभर्ससँग करिब १६ देखि २० कला हुन्छ। एउटा महा युनिभर्ससँग करिब २० देखि २५ कला हुन्छ भने, फरक–फरक युनिभर्ससँग आ–आफ्नो सृष्टिको तहअनुसार फरक–फरक मात्रामा आध्यात्मिक शक्ति हुन्छ।

उहाँ अझ बुझाउनुहुन्छ, महा–महा युनिभर्सबाट ओर्लने आत्माहरूसँग धेरै माथिल्लो स्तरको शक्ति हुन्छ — ५० कलादेखि २०० कलासम्म। बापूजीका अनुसार, ३३ कोटि देवता उच्च आत्माहरूको यही श्रेणीमा पर्थे, र तिनीहरूसँग त्यही दायराभित्रको आध्यात्मिक शक्ति थियो।

यसरी, बापूजी टुंगो लगाउनुहुन्छ, कला एउटा संख्या मात्र होइन। यो आत्माको आध्यात्मिक शक्ति, त्यसको क्षमता, र त्यसले आफूभित्र बोकेको दिव्य ऊर्जाको मात्राको नाप हो।

"कला माना पावर की क्वालिटी।"

"अर्थ: कला भनेको शक्तिको गुण हो।"

— बापूजी

त्यसपछि बापूजी शास्त्रमा धेरै पटक आउने अर्को महत्त्वपूर्ण शब्द बुझाउनुहुन्छ — जोगनी। उहाँका अनुसार, "जोगनी" शब्द "योगिनी" को क्षेत्रीय रूप हो। यसले सृष्टिको भलाइका लागि माथिल्ला लोकबाट ओर्लिएका धेरै उच्च आत्माहरूलाई जनाउँछ। समयसँगै, खास गरी बंगालको परम्परामा, "योगिनी" शब्द बिस्तारै "जोगनी" भनेर उच्चारण गरिन थाल्यो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यस्ता धेरै उच्च आत्माहरू दिव्य उद्देश्य लिएर माथिबाट ओर्लिए। तर पृथ्वीमा जन्म लिएपछि, तीमध्ये धेरै मृत्युलोकको चक्रमा अल्झिए र सृष्टिको नाटकभित्रै बाँधिएर रहे। बापूजीका अनुसार, यस्तो योगिनीहरूमा मात्र होइन, मानवजातिलाई माथि उठाउन ओर्लिएका धेरै देवताहरूमा पनि भयो।

उहाँ बुझाउनुहुन्छ, यी सबै देवताको आध्यात्मिक उचाइ एउटै थिएन। हरेकसँग फरक मात्रामा कला, अर्थात् आध्यात्मिक शक्ति, थियो। कसैसँग ६४ कलाको शक्ति थियो भने, अरू कसैसँग २०० कलासम्म थियो। यसरी, बापूजीका अनुसार, "६४ कला" भन्ने भनाइले एउटा संख्या मात्र होइन, आध्यात्मिक शक्तिका ६४ आयाम वा तह जनाउँछ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, जसरी आध्यात्मिक शक्तिका फरक–फरक तहहरू हुन्छन्, त्यसरी नै विष्णुका पनि फरक–फरक तहहरू हुन्छन्। त्यसैले उहाँ विष्णु, महाविष्णु, परम महाविष्णु, र परम परम महाविष्णुसम्मको कुरा गर्नुहुन्छ। बापूजीका अनुसार, धेरै उच्च कलाको शक्ति भएको आत्मामा परम महाविष्णुसँग जोडिएको क्षमता हुन सक्छ। यस्तो आत्मा असाधारण रूपमा उच्च लोकबाट ओर्लिएको हुन्छ, र आफूसँग दिव्य शक्तिको असाधारण मात्रा बोकेको हुन्छ।

बापूजी G2 को पनि कुरा गर्नुहुन्छ — उहाँको प्रवचन Journey of the Soul मा वर्णन गरिएको लोक। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, आत्माहरू सृष्टिका फरक–फरक तहहरूमा लगातार यात्रा गरिरहन्छन्, र यो लामो यात्रामा तिनीहरू एउटा लोकबाट अर्को लोकमा भौंतारिन सक्छन्। कोही आत्मा G2 मा ओर्लन्छन्, र बिस्तारै भौंतारिँदै जाँदा अझ तल्ला लोकहरूमा ओर्लिरहन्छन्।

त्यसपछि बापूजी साधकलाई महान् ऋषिमुनिहरूबारे सोच्न भन्नुहुन्छ। उहाँका अनुसार, १०० कला भएका आत्मा, र २०० कला भएका आत्मा पनि, पृथ्वीमा ऋषिमुनिका रूपमा जन्म लिन सक्छन्। यस्ता असाधारण आत्मा विरलै एक्लै काम गर्छन्। तिनीहरूको दिव्य मिसनमा सघाउन अरू उच्च आत्माहरू पनि तिनीहरूसँगै ओर्लन्छन्। यसरी, धेरै माथि उठेका आत्माहरू पूरै समूह बनेर एकसाथ जन्म लिन सक्छन्, र हरेकले अरूको कामलाई सघाउँछ।

यी उच्च आत्माहरू मानव जन्ममा आउँदा प्रायः साधु, सन्त वा महात्माका रूपमा देखा पर्छन्। बापूजीका अनुसार, तिनीहरूको आध्यात्मिक स्वभाव कोमल र शुद्ध हुने भएकाले, तिनीहरूलाई मृत्युलोकको दुःख र अशुद्धता सहन गाह्रो हुन्छ। त्यसैले तिनीहरू स्वाभाविक रूपमा त्याग, तपस्या र आध्यात्मिक जीवनतिर लाग्छन्।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, सूक्ष्म जगतमा बस्ने उच्च आत्माहरूले यस्ता आध्यात्मिक रूपमा तयार साधकहरूलाई लगातार खोजिरहन्छन्। आफ्नो सूक्ष्म किरणबाट तिनीहरूले दिव्य कामका लागि योग्य माध्यम बनिसकेकाहरूलाई चिन्छन्। यस्तो त्यागी वा तपस्वी भेटेपछि, तिनीहरूले उसलाई सूक्ष्म लोकबाट प्रेरणा दिन्छन्। बापूजीका अनुसार, महान् ऋषिमुनिहरूले भनेका धेरै गहिरा आध्यात्मिक शिक्षा वास्तवमा यिनै उच्च जीवहरूको प्रेरणाबाट आएका हुन्, जसले आफू नदेखिई चुपचाप तिनीहरूमार्फत आफ्नो कुरा पुर्‍याउँछन्।

उहाँ यो पनि प्रकट गर्नुहुन्छ, आज पनि हरेक महान् साधु, सन्त र महात्माको सूक्ष्म जगतमा पनि एउटा आश्रम हुन्छ। स्थूल जगतमा जे छ, त्यसको सूक्ष्म रूप पनि हुन्छ। बापूजीका अनुसार, सूक्ष्म जगतमा पृथ्वीमा देखिनेभन्दा धेरै बढी मठ, पन्थ र आध्यात्मिक समुदाय छन्।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यी सूक्ष्म जीवहरूले धार्मिक इतिहासको बाटोमा पनि असर पारेका छन्। योग्य माध्यमहरूबाट तिनीहरूले शास्त्र लेखाउन प्रेरणा दिएका छन्, र समयसँगै तिनमा थपघट र हेरफेर पनि गराएका छन्।

बापूजी एउटा स्पष्ट भिन्नता देखाएर अन्त्य गर्नुहुन्छ। उहाँले दिनुहुने ज्ञान एउटै ब्रह्माण्ड वा कुनै सीमित परम्पराको बुझाइमा मात्र बाँधिएको छैन। यो बेहदको ज्ञान हो। उहाँका अनुसार, बेहद ज्ञानबाट मात्र बेहद की कलाको विशाल तह–तहको व्यवस्था, सृष्टिको गहिरो बनावट, र शास्त्रको परम्परागत बुझाइभन्दा परका लुकेका आध्यात्मिक सत्यहरू साँचो रूपमा बुझ्न सकिन्छ।

अध्याय

४

"राम नाम सत्य है" पछाडिको सत्य

राम र कृष्ण दुवै सर्वशक्तिमानका अवतार हुनुहुन्छ।

हिन्दू परम्परामा मृत्युको बेला सबैभन्दा धेरै सुनिने भनाइहरूमध्ये एउटा यो हो: "राम नाम सत्य है" — रामको नाम मात्र सत्य हो। तर यो अन्तिम घडीमा रामलाई किन सम्झिइन्छ?

राम अवतार त्रेतायुगको अन्त्यतिर भएको थियो। त्यसयता पूरै द्वापरयुग — ८ लाख ६४ हजार वर्षको अवधि — बितिसकेको छ, र त्यसपछि कलियुगका पाँच हजार वर्षभन्दा बढी पनि बितिसकेका छन्। यति लामो समयमा मानिसहरूले रामलाई ईश्वर मानेर पूजा गर्न थाले। त्यसैले तिनीहरूले "राम नाम सत्य है" भन्दा प्रायः साकार रामलाई जनाउँछन्।

तर बापूजीका अनुसार, यो पवित्र भनाइको गहिरो अर्थ साँचो आध्यात्मिक ज्ञान भएकाहरूले मात्र बुझ्छन्। ज्ञान पाएका धेरै आत्माहरू साकार रामको मात्र होइन, अविनाशी रामको कुरा गर्छन् — शाश्वत, निराकार राम, जसको साँचो अस्तित्व कहिल्यै नाश हुँदैन। अविनाशी राम निराकारी सत्य हुनुहुन्छ, जो जन्म र मृत्युभन्दा पर हुनुहुन्छ। बापूजीका अनुसार, यी अविनाशी राम सर्वशक्तिमान नै हुनुहुन्छ। अन्तिम घडीमा यही शाश्वत, निराकार सत्यलाई सम्झनुपर्छ, किनकि यो मात्र सधैं रहने सत्य हो।

"अविनाशी राम माना ऑलमाइटी अथॉरिटी।"

"अर्थ: अविनाशी राम भनेको सर्वशक्तिमान हो।"

— बापूजी

राम र कृष्ण दुवै सर्वशक्तिमानका अवतार हुनुहुन्छ।

बापूजीका अनुसार, अरू कुनै पनि अवतार सर्वशक्तिमानको अवतार होइन। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, फरक–फरक धार्मिक परम्परामा देखा परेका महान् सन्देशवाहक र आध्यात्मिक मार्गदर्शकहरू — क्रिश्चियन र मुसलमानमाझ देखा परेकाहरू पनि — आ–आफ्नै मिसनका लागि पठाइएका थिए, तर तिनीहरूको मूल सृष्टिका फरक–फरक तहहरूमा छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, तीमध्ये कोही आकाशगंगा, युनिभर्स र महा युनिभर्सबाट ओर्लिए। हरेक जना आफू ओर्लिएको लोकको सिर्जनहारको अधिकारमुनि आए।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, राम र कृष्ण अवतार पनि पृथ्वीमा आफ्नो दिव्य मिसन पूरा गर्न साकार रूपमा ओर्लनुभयो। तर ती मिसन पूरा गरेपछि, यी अवतार आफ्नो मूल स्रोतमा फर्कनुभएन। बरु, उहाँहरू जन्म र मृत्युको चक्रमा पस्नुभयो, एकपछि अर्को मानव जन्म लिनुभयो, र समयसँगै आत्माको शक्ति घटेकाले फेरि साधारण मानिस बन्नुभयो।

बापूजीका अनुसार, सबै अवतारमध्ये कृष्ण अवतारको स्थान सबैभन्दा माथि छ। यही त्यो मुख्य अवतार हो, जसबाट परिवर्तनको दिव्य मिसन सुरु भएको थियो।

"राम नाम सत्य है" भनिँदा साधारण भक्तले साकार रामलाई सम्झन्छ। तर बापूजी बुझाउनुहुन्छ, साँचो ज्ञानीले एउटा गहिरो अर्थ बुझ्छ। उसले अविनाशी रामलाई सम्झन्छ — शाश्वत, निराकार राम, जो सर्वशक्तिमान नै हुनुहुन्छ, र सधैं ऊँच ते ऊँच परमधाममा रहनुहुन्छ।

त्यसैले बापूजी सिकाउनुहुन्छ, साधक साकार रूपलाई मात्र सम्झेर रोकिनु हुँदैन। उसले बीज रूपलाई सम्झनुपर्छ — मूल बीजको रूप, जहाँबाट राम र कृष्णका अवतार ओर्लनुभयो। त्यो मूल स्रोत सर्वशक्तिमान हुनुहुन्छ — बेहद की कलाको परमधाममा बस्नुहुने परम सिर्जनहार। यी अवतारले आफ्नो दिव्य मिसन उहाँबाटै पाउनुहुन्छ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, कृष्णलाई सोह्र कला सम्पूर्ण मात्र, वा विष्णुको अवतार मात्र भनेर बुझ्नु हुँदैन। विष्णुले एउटा ब्रह्माण्डको मात्र पालन गर्नुहुन्छ, र ब्रह्मा, विष्णु र शंकर मिलेर त्यस ब्रह्माण्डका त्रिदेव बन्नुहुन्छ। सर्वशक्तिमान सृष्टिको सबैभन्दा माथिल्लो तहमा हुनुहुन्छ। उहाँ बेजोड, शाश्वत र परम हुनुहुन्छ; उहाँभन्दा माथि कोही छैन। एउटा युनिभर्ससँग १६ कला र एउटा आकाशगंगासँग ९ देखि १२ कला जोडिएको हुन्छ भने, हाम्रो मल्टिभर्स यीभन्दा धेरै पर फैलिएको छ। सर्वशक्तिमान असीम बेहद की कलाको स्वामी हुनुहुन्छ, जसको महिमा सृष्टिको हरेक तहभन्दा पर छ।

यही कारणले बापूजी साधकलाई सर्वशक्तिमानको निराकारी रूप सम्झन आग्रह गर्नुहुन्छ। उहाँ सबै आत्माको परम पिता हुनुहुन्छ — सृष्टिको पूरै तह–तहको व्यवस्थामा भएका हरेक सिर्जनहारको सिर्जनहार। उहाँ मात्र शाश्वत र कहिल्यै नाश नहुने अविनाशी राम हुनुहुन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, भक्तिको बाटो र ज्ञानको बाटोले फरक–फरक अनुभवतिर लैजान्छन्। भक्ति मार्गमा हिँड्ने भक्तले साकार रूपलाई सम्झन्छ र भक्तिको फल पाउँछ। भक्ति आस्था र प्रेमभरिको समर्पणमा टिकेको हुन्छ। तर ज्ञान त्यो प्रकाश हो, जसले सत्य देखाउँछ। साँचो ज्ञानबाट साधकले सर्वशक्तिमानलाई उहाँ वास्तवमा जस्तो हुनुहुन्छ, त्यस्तै रूपमा चिन्छ।

यसरी, बापूजीका अनुसार, साँचो साधकले साकार अवतारलाई मात्र होइन, बीज रूपलाई सम्झन्छ — मूल, शाश्वत, निराकार सत्य। सर्वशक्तिमानको आदि अवस्था निराकारी रूप हो, जुन सधैं ऊँच ते ऊँच परमधाममा स्थिर रहन्छ। कहिल्यै नाश नहुने यही सत्यलाई सम्झनुपर्छ।

"निराकार स्वरूप ही सर्वश्रेष्ठ है।"

"अर्थ: निराकार स्वरूप नै सबैभन्दा माथिल्लो हो।"

— बापूजी

अध्याय

५

रावण कसरी जन्मियो, र कसरी माथि उठ्यो

राम–रावण युद्ध बुझ्न पहिले रावण आफैंलाई र उसको जीवन बनाउने परिस्थितिलाई बुझ्नुपर्छ।

राम–रावण युद्ध बुझ्न पहिले रावण आफैंलाई र उसको जीवन बनाउने परिस्थितिलाई बुझ्नुपर्छ।

परम्परागत कथाहरूअनुसार, रावणको मावली हजुरबुबा शक्तिशाली असुर सुमाली थियो, र उसको बुबा महान् ऋषि विश्रवा हुनुहुन्थ्यो। विश्रवामा धेरै ठूलो आध्यात्मिक उचाइ भएका असाधारण ऋषि देखेर, सुमालीले आफ्नी छोरी कैकसीलाई उहाँलाई खोजेर भेट्न अह्रायो, ताकि उनले महान् ऋषिको ज्ञान र शक्ति भएको छोरा जन्माउन सकून्। विश्रवाको बिहे भइसकेको थियो र पहिलो पत्नीबाट एउटा छोरा थियो, तैपनि कैकसी नडगमगाउने अठोट लिएर उहाँकहाँ पुगिन्, र यही मिलनबाट रावण जन्मियो।

सानो उमेरमा रावणले आफ्नो बुबाको असल संस्कार पायो। नामी महर्षि विश्रवाको घरमा हुर्कँदा उसले गहिरो आध्यात्मिक ज्ञान पायो र धेरै पवित्र विद्यामा निपुण भयो। तर उसको चाहना ज्ञानमा मात्र रोकिएन। उसले शंकर महादेवको कडा तपस्या र गहिरो पूजा गर्‍यो, र यही तपस्याबाट असाधारण आध्यात्मिक शक्ति हासिल गर्‍यो। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यी शक्ति यति ठूला भए कि तिनलाई दस टाउकोको शक्ति भनेर प्रतीकका रूपमा वर्णन गरियो।

यी उपलब्धिहरूको बलले रावण अन्त्यमा त्रिलोकीनाथ — तीन लोकको शासक — बन्यो, र उसको छोराले पनि त्यही पद पायो। तर यो शक्ति धर्मको रक्षामा लगाउनुको सट्टा उसले यसको दुरुपयोग गर्‍यो। उसले आफ्ना निशाचरहरूलाई — उसको शासनमुनिका दैत्य र असुरलाई — भूलोक, भुवर्लोक र स्वर्गलोक, यी तीन लोकमा खुला घुम्दै जे मन लाग्यो त्यही गर्न आदेश दियो। तिनीहरूले जताततै डर, अत्याचार र अराजकता फैलाए, र पाप र क्रूरताका कामहरू बेरोकटोक बढ्दै गए। बापूजीका अनुसार, आतंकको यो शासन हजारौं वर्षसम्म चल्यो, जसले तीन लोकलाई दुःखमा डुबायो र अन्त्यमा राम अवतार हुनैपर्ने अवस्था बनायो।

"रावण ने ४०० साल तक पापाचार अत्याचार किया तीनों लोक में।"

"अर्थ: रावणले चार सय वर्षसम्म तीनै लोकमा पाप र अत्याचार गर्‍यो।"

— बापूजी

रावणले फैलाएको दुःख र अव्यवस्था यति बढ्यो कि परम्परागत कथाअनुसार, धर्मलाई फेरि स्थापित गर्न विष्णु राम अवतारका रूपमा ओर्लनुभयो। यो सबै ठूलो राम–रावण युद्धमा पुगेर टुंगियो, जसमा अन्त्यमा रावण हार्‍यो र मारियो। यो शास्त्रमा जोगाइएको, सबैलाई थाहा भएको बाहिरी कथा हो।

तर बापूजीका अनुसार, यो देखिने इतिहासले घटनाको एउटा तह मात्र देखाउँछ। राम अवतार र त्यो ठूलो युद्धको पछाडि अझ धेरै गहिरो र प्रायः लुकेको दिव्य काम भइरहेको थियो। अब बुझ्नुपर्ने यही नदेखिने आयाम हो — बाहिरी घटनाहरूभन्दा पर काम गरिरहेको आध्यात्मिक सत्य।

अध्याय

६

शुक्राचार्य: हरेक युद्धपछाडिको लुकेको हात

बापूजीका अनुसार, पृथ्वीमा देखिने युद्धपछाडि एउटा नदेखिने आध्यात्मिक संघर्ष पनि चलिरहेको थियो।

त्यसपछि बापूजी एउटा अझ गहिरो प्रश्नतिर ध्यान खिच्नुहुन्छ: सूक्ष्म जगतबाट यी घटनाहरू कसले चलाइरहेको थियो?

बापूजीका अनुसार, पृथ्वीमा देखिने युद्धपछाडि एउटा नदेखिने आध्यात्मिक संघर्ष पनि चलिरहेको थियो। सूक्ष्म जगतमा शुक्राचार्य दैत्य र असुरहरूका गुरु मानिन्छन्। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, शुक्राचार्य स्थूल जगतमा आफैं सोझै काम गर्दैनन्। बरु, उनी सूक्ष्म लोकबाट अरूलाई प्रेरणा दिन्छन् र असर पार्छन्, र तिनीहरूमार्फत आफ्नो काम गर्छन्।

बापूजीका अनुसार, देवताहरूलाई वशमा पार्ने योजना बनाउन रावणको मावली हजुरबुबा सुमालीलाई प्रेरणा दिने शुक्राचार्य नै थिए। यसरी बुझ्दा, राम–रावण युद्ध दुई राजाबीचको लडाइँभन्दा धेरै ठूलो थियो। यो देवासुर संग्राम थियो — देवता र असुरका शक्तिहरूबीचको ठूलो युद्ध। एकातिर सूक्ष्म जगतका देवताहरूले रामलाई साथ दिइरहेका थिए, र दिव्य मिसनमा सघाउन तिनीहरूले बाँदरको रूपसमेत लिएका थिए। अर्कातिर असुरहरूले पनि दुई तहमा काम गरे: कोहीले स्थूल जगतमा, र कोहीले सूक्ष्म जगतमा। बापूजीका अनुसार, यी देखिने र नदेखिने शक्तिहरू सधैं एक–अर्कासँग मिलेर काम गरिरहे।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, महाभारत युद्धमा पनि यही ढाँचा फेरि देखा पर्‍यो। पाण्डवहरूले देवताहरूको साथ पाए; कौरवहरू भने आसुरी शक्तिहरूको असरमा परे। यसरी, उहाँको विचारमा, शास्त्रमा वर्णन गरिएका ठूला युद्धहरू पृथ्वीमा भएका लडाइँ मात्र थिएनन्; ती त लगातार चलिरहने देवासुर संग्रामका रूपहरू थिए, जुन स्थूल र सूक्ष्म दुवै जगतमा एकै साथ भइरहेको थियो।

शुक्राचार्यको शत्रुता कहाँबाट सुरु भयो भनेर बुझाउन बापूजी वामन अवतारको घटना सुनाउनुहुन्छ। सुतल लोकको शासक राजा बलि सय यज्ञको शृंखला गर्दै थिए, र ती यज्ञ सफलतासाथ पूरा भएपछि बलिलाई इन्द्र बनाउने शुक्राचार्यको उद्देश्य थियो। यो रोक्न विष्णुले वामनको रूपमा अवतार लिनुभयो र बलिसँग तीन पाइला जमिन माग्नुभयो। बलिले पूजाको भाँडोबाट पानी खन्याएर पवित्र संकल्प गर्न थाल्दा, पानी बग्न नदिन शुक्राचार्य त्यो भाँडोको टुटीभित्र पसे। यो देखेर विष्णुले कुशको टुप्पोले शुक्राचार्यको एउटा आँखा छेड्नुभयो, र पवित्र संकल्प पूरा होस् भनेर त्यो अड्चन हटाउनुभयो। बापूजीका अनुसार, त्यही क्षणदेखि शुक्राचार्य विष्णुको कट्टर विरोधी बने।

बापूजी अझ सिकाउनुहुन्छ, यो विरोध त्यसपछि पनि जारी रह्यो। उहाँ भन्नुहुन्छ, शुक्राचार्यले ३३ कोटि देवताको पूजाको विरोध गर्ने, तिनका मन्दिरहरू भत्काउने, र सनातन धर्मलाई कमजोर पार्ने प्रयासहरूलाई प्रेरणा दिए। उहाँ दैत्य र असुरबीचको फरक पनि छुट्याउनुहुन्छ, र दैत्यलाई झन् डरलाग्दो शक्ति भन्नुहुन्छ। बापूजीका अनुसार, यी आसुरी असरहरू आज पनि काम गरिरहेका छन् — सूक्ष्म लोकबाट पनि, र स्थूल जगतका मानिसहरूमार्फत पनि — र मानिसको संसारका घटनाहरूलाई दिशा दिन खोजिरहेका छन्।

"देवासुर संग्राम हमेशा ही शुक्राचार्य करवाता रहा।"

"अर्थ: देवता र असुरबीचको युद्ध सधैं शुक्राचार्यले नै गराउँदै आएका छन्।"

— बापूजी

अध्याय

७

श्री राम कति समयअघि आउनुभयो?

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, श्री राम त्रेतायुगको अन्त्यतिर आउनुभयो, र त्यही बेला राम–रावण युद्ध भयो।

प्रायः एउटा प्रश्न उठ्छ: राम–रावण युद्ध कहिले भयो? के यो साँच्चै यही पृथ्वीमा भएको थियो? बापूजी सबैभन्दा पहिले समयको प्रश्नबारे कुरा गर्नुहुन्छ।

हिन्दू परम्पराको समय–गणनाअनुसार, समय चार युगको दोहोरिरहने चक्रमा अघि बढ्छ — सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग र कलियुग। कलियुग ४ लाख ३२ हजार वर्षको हुन्छ, द्वापरयुग ८ लाख ६४ हजार वर्षको हुन्छ, त्रेतायुग कलियुगको तीन गुणा लामो हुन्छ, र सत्ययुग कलियुगको चार गुणा लामो हुन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, श्री राम त्रेतायुगको अन्त्यतिर आउनुभयो, र त्यही बेला राम–रावण युद्ध भयो। युद्ध त्रेताको अन्त्यभन्दा अघि भएकाले, पहिले पूरै द्वापरयुग — ८ लाख ६४ हजार वर्षको अवधि — गन्नुपर्छ, र त्यसपछि अहिलेको कलियुगका वर्षहरू। त्यसमाथि, रामको अवतार त्रेताको ठ्याक्कै अन्तिम क्षणमा भएको थिएन; त्यसैले त्रेताको अन्तिम अवधिभित्रको केही थप समय पनि हिसाबमा लिनुपर्छ।

बापूजी अझ औंल्याउनुहुन्छ, ती युगमा मानिसको जीवन आजभन्दा धेरै फरक थियो। पृथ्वी सतोप्रधान थियो — शुद्ध र आध्यात्मिक रूपमा उच्च। तत्त्वहरू शुद्ध थिए, वातावरणमा तालमेल थियो, र मानिसको चेतना माझिएको थियो। शास्त्रले सत्ययुगमा मानिसको आयु एक लाख वर्षसम्म भएको वर्णन गर्छन्, र त्रेतायुगमा आयु प्रायः दस हजारदेखि पन्ध्र हजार वर्षसम्म हुन्थ्यो। त्यो उच्च अवस्थाबाट बिस्तारै तल झर्दै जाँदाको समयमै राम–रावण युद्ध भयो।

त्यसपछि बापूजी कृष्ण अवतारसँग तुलना गर्नुहुन्छ। जसरी कसैकसैले राम इतिहासमा साँच्चै हुनुहुन्थ्यो कि भनेर प्रश्न गर्छन्, त्यसरी नै अरू कसैले कृष्णको अस्तित्वमाथि प्रश्न गर्छन्। तर संसारभर मानिने भगवद्गीता त्यही ज्ञान हो, जुन कृष्णले अर्जुनलाई दिनुभएको थियो। कृष्ण द्वापरयुगको अन्त्यमा आउनुभयो, र त्यसबेलादेखि ५,००० वर्षभन्दा बढी बितिसकेको छ।

त्यसैले, बापूजी बुझाउनुहुन्छ, द्वापरयुगका ८ लाख ६४ हजार वर्षमा अहिलेको कलियुगका ५,००० वर्षभन्दा बढी हामीले जोड्यौं भने, राम अवतारदेखि अहिलेसम्म ८ लाख ६९ हजार वर्षभन्दा धेरै बढी बितिसकेको प्रस्ट हुन्छ। बापूजीका अनुसार, यस हिसाबले राम–रावण युद्ध करिब ८ लाख ६९ हजार वर्षअघि, त्रेतायुगको अन्तिम अवधितिर पर्छ।

"राम को हुए आठ लाख उनहत्तर हज़ार साल हुए, त्रेता के अंत में हुए।"

"अर्थ: रामपछि आठ लाख उनान्सत्तरी हजार वर्ष बितिसके। उहाँ त्रेताको अन्त्यमा आउनुभएको थियो।"

— बापूजी

त्यसपछि बापूजी त्यो प्रश्नतिर लाग्नुहुन्छ, जसलाई उहाँ अझ मूल मान्नुहुन्छ। उहाँको शिक्षाअनुसार, राम र कृष्ण अवतार विष्णुका अवतार हुनुहुन्नथ्यो, सर्वशक्तिमानका अवतार हुनुहुन्थ्यो।

उहाँ बुझाउनुहुन्छ, विष्णु सृष्टिको पालनकर्ता हुनुहुन्छ, त्यसको अन्तिम सिर्जनहार हुनुहुन्न। सृष्टिको तह–तहको व्यवस्थाभित्र विष्णुले पालनको दिव्य काम गर्नुहुन्छ। त्यस्तै, एउटा आकाशगंगा (महाब्रह्माण्ड) को मालिक महाविष्णुले अनगिन्ती ब्रह्माण्डको पालन गर्नुहुन्छ, तैपनि उहाँ पनि पालनकर्ता नै हुनुहुन्छ, परम सिर्जनहार हुनुहुन्न।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, वेद र शास्त्रमा गहिरो आध्यात्मिक ज्ञान छ, तर तिनमा गरिएको वर्णन मुख्यतः एउटा ब्रह्माण्डको बनावट र त्यो कसरी चल्छ भन्ने बारेमा छ — ब्रह्मा, विष्णु र शंकरका भूमिकाहरूसमेत। बापूजीका अनुसार, शास्त्रले सृष्टिको यही तहमा ध्यान दिएकाले, तिनले असीम बेहद सृष्टिको पूरा चित्र देखाउँदैनन्, न त सृष्टिको हरेक तहभन्दा पर रहनुहुने सर्वशक्तिमानको पूरा महिमा नै देखाउँछन्।

अध्याय

८

पृथ्वीमा नलडिएको युद्ध

यसरी, रामायणमा वर्णन गरिएको, आँखाले देखिने युद्ध सूक्ष्म लोकहरूमा एकसाथ चलिरहेको अझ धेरै ठूलो संघर्षको एउटा भाग मात्र थियो।

बापूजीका अनुसार, अब एउटा अझ गहिरो प्रश्न उठ्छ: के राम–रावण युद्ध पूरै पृथ्वीमै भएको थियो, कि माथिल्ला लोकहरूमा पनि लडिएको थियो?

आजको आम बुझाइ यही छ कि पूरै युद्ध पृथ्वीमै भएको थियो। रामायण र त्यसलाई नयाँ ढंगले सुनाउने कथाहरूबाट धेरैजसो मानिसले यही चित्र पाउँछन्। तर बापूजी यसमा धेरै फराकिलो दृष्टिकोण राख्नुहुन्छ।

उहाँ बुझाउनुहुन्छ, रावण लंकाको राजा मात्र थिएन; ऊ त्रिलोकीनाथ — तीन लोकको स्वामी — बनिसकेको थियो: भूलोक, भुवर्लोक र स्वर्गलोक। उसँग माया र सूक्ष्म विज्ञानमाथि असाधारण पकड थियो। शास्त्रले उसको एकै क्षणमा गायब हुन सक्ने र आफ्नो दिव्य रथमा माथिल्ला लोकहरूमा खुलेर घुम्न सक्ने शक्तिको वर्णन गर्छ। यसको ठीक उल्टो, राम भने साधारण मानव अवतारमा ओर्लनुभएको थियो। बाहिरबाट हेर्दा उहाँ बाँदरहरूको सेनाजस्तो देखिने दलको नेतृत्व गर्ने एक मानव राजकुमारजस्तो देखिनुहुन्थ्यो।

तर बापूजीका अनुसार, ती साधारण बाँदर थिएनन्। तिनीहरू दिव्य मिसनमा भाग लिन मानिस वा बाँदरको रूपमा ओर्लिएका देवता थिए। जसरी विष्णु विष्णुपुरीमै रहनुहुन्छ र उहाँको शक्तिको एउटा कोष मात्र पृथ्वीमा अवतार लिन्छ, त्यसरी नै सर्वशक्तिमान सधैं ऊँच ते ऊँच परमधाममै रहनुहुन्छ; राम वा कृष्ण अवतारका रूपमा एउटा दिव्य कोष मात्र ओर्लन्छ। यसरी, रामायणमा वर्णन गरिएको, आँखाले देखिने युद्ध सूक्ष्म लोकहरूमा एकसाथ चलिरहेको अझ धेरै ठूलो संघर्षको एउटा भाग मात्र थियो।

बापूजी परम्परामा रावणसँग जोडिएका धेरै ठूला शक्तितिर पनि औंल्याउनुहुन्छ। शास्त्रमा वर्णन छ, उसले इन्द्रको राज्य जितेर तीन लोकको शासक बन्यो। शास्त्रमा यो पनि भनिएको छ, उसले नवग्रहलाई — नौ ग्रह देवतालाई — वशमा पारेर बन्दी बनायो, र शनिलाई समेत अपमानित गरिरह्यो, जबसम्म शिवको एघारौं अवतार भनेर पुजिनुहुने हनुमानले तिनीहरूलाई मुक्त गर्नुभएन। बापूजी भन्नुहुन्छ, यी कथाहरूले देखाउँछन् कि रावणको असर पृथ्वीभन्दा धेरै टाढासम्म फैलिएको थियो। माथिल्ला लोकहरूमा खुलेर घुम्न सक्ने यस्तो जीवलाई पृथ्वीको राजा मात्र भनेर बुझ्न सकिँदैनथ्यो।

बापूजीका अनुसार, रावणसँग पुष्पक विमान पनि थियो, जुन सुरुमा उसको सौतेनी दाजु कुबेरको थियो। यो साधारण उड्ने साधन थिएन, सूक्ष्म वायु यान थियो। संकल्प र मन्त्रले त्यो आफैं प्रकट हुन सक्थ्यो, जसले गर्दा त्यसमा चढ्नेहरू सूक्ष्म रूप लिएर विभिन्न लोकहरूमा यात्रा गर्न सक्थे, र त्यसपछि फेरि स्थूल रूपमा प्रकट हुन सक्थे। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, ती युगहरूमा पृथ्वी र माथिल्ला लोकहरूबीचको सम्पर्क स्वाभाविक थियो। देवताहरू पवित्र यज्ञहरूमा भाग लिन ओर्लन्थे, र शास्त्रमा ब्रह्मा, विष्णु र शंकर आफैं पनि हविष (यज्ञमा चढाइने भाग) लिन यस्ता दिव्य अनुष्ठानमा आउनुहुन्थ्यो भनेर वर्णन गरिएको छ। जब यी यज्ञहरू घट्दै गए, देवताहरूको बल घट्यो, र यसले आसुरी शक्तिहरूलाई फेरि उठ्ने मौका दियो। यसरी, बारम्बार दोहोरिने देवासुर संग्राम — देवता र असुरबीचको संघर्ष — इतिहासभरि चलिरह्यो।

अन्तिम युद्धको कुरामा फर्कँदै, बापूजी बुझाउनुहुन्छ, रावण पृथ्वीमा मात्र सीमित रहेन। राम आफूसँग लड्न मानव रूपमा ओर्लनुभएको हो भन्ने राम्ररी थाहा पाएर, ऊ आफ्नो दिव्य रथमा माथिल्ला लोकहरूमा चढ्यो। यो देखेर देवताहरूले माथिबाट युद्ध हेरे, र परम्परागत कथाअनुसार, इन्द्रले रामका लागि आफ्नै दिव्य रथ पठाउनुभयो। त्यसपछि राम युद्ध जारी राख्न त्यो दिव्य रथमा चढेर माथि जानुभयो। त्यसैले, बापूजीका अनुसार, राम–रावण युद्धको निर्णायक चरण पृथ्वीमा मात्र होइन, सृष्टिका माथिल्ला लोकहरूमा सकियो, जहाँ युद्धको देखिने र सूक्ष्म दुवै पक्ष अन्त्यमा आफ्नो टुंगोमा पुगे।

"धरती पर उसको नहीं मारा। मैंने अपनी आत्म स्वरूप की स्टेज में देखा है।"

"अर्थ: उसलाई पृथ्वीमा मारिएको होइन। मैले यो आफ्नो आत्म चेतनाको अवस्थामा देखेको छु।"

— बापूजी

अध्याय

९

रावणले आफ्नो शक्ति कहाँ लुकायो

मानवजातिलाई लडाइँ चाहिँदैन; ज्ञान चाहिन्छ।

बापूजीका अनुसार, रावणलाई साधारण उपायले हराउन सकिँदैनथ्यो। यसको कारण निकै जतनले राखिएको एउटा रहस्यमा लुकेको थियो, जुन रहस्य अन्त्यमा विभीषणले खोले।

युद्धको बेला रामले पटक–पटक रावणका टाउकाहरू काट्नुभयो, तर हरेक पटक एउटा टाउको काटिँदा त्यसको ठाउँमा तुरुन्तै अर्को टाउको देखा पर्थ्यो। उसलाई नष्ट गर्न असम्भवजस्तो देखिन्थ्यो। शास्त्रले यो असाधारण शक्ति रावणले पाएको वरदानबाट आएको बताउँछन्, र प्रतीकका रूपमा उसमा दस टाउकोको बल भएको वर्णन गर्छन्। तर बापूजी बुझाउनुहुन्छ, रावणको साँचो शक्ति उसका टाउकाहरूमा थिएन। टाउकाहरू उसका असाधारण शक्तिहरूको प्रतीक थिए, तर ती शक्तिहरूको साँचो स्रोत अर्कै ठाउँमा थियो।

बापूजीका अनुसार, रावणले आफ्नो आत्माको सारा शक्ति आफ्नो नाभिको भागमा लुकाएको थियो। नाभिलाई शरीरको एउटा भौतिक अंग मात्र भनेर बुझ्नु हुँदैन; यो शरीरको सन्तुलन र प्राण–शक्तिको केन्द्रको प्रतीक हो। गर्भमा पनि बच्चाको आमासँगको नाता नाभिबाटै जोडिन्छ, र योग परम्परामा यसलाई शरीरका मुख्य ऊर्जा केन्द्रहरूमध्ये एउटासँग जोडेर हेरिन्छ। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, रावणले शिव (महादेव) बाट वरदान पाएपछि आफ्नो आत्माको शक्ति यही सूक्ष्म केन्द्रमा लुकायो, ताकि उसलाई किन जित्न सकिँदैन भन्ने रहस्य कसैले पत्ता लगाउन नसकोस्।

बापूजी भन्नुहुन्छ, यो लुकेको रहस्य विष्णुलाई मात्र थाहा थियो। यही शक्तिले गर्दा रावण तीन लोकमा खुला रूपमा घुम्न, चाहेको बेला अलप हुन, र यस्ता असाधारण क्षमता प्रयोग गर्न सक्थ्यो।

बापूजीका अनुसार, त्यसैले निर्णायक भिडन्त माथिल्ला लोकमा भयो। रामसँग पनि दिव्यास्त्र थिए, र तीमध्ये सबैभन्दा ठूलो ब्रह्मास्त्र थियो। ब्रह्माको पवित्र मन्त्रले आह्वान गरिने ब्रह्मास्त्रमा धेरै ठूलो दिव्य शक्ति थियो। विभीषणमार्फत खुलेको ज्ञानको मार्गदर्शनमा रामले रावणको नाभितिर ब्रह्मास्त्र चलाउनुभयो — जुन उसको लुकेको बलको साँचो थलो थियो। त्यो शक्ति नष्ट हुनेबित्तिकै रावणले आफ्नो सूक्ष्म अवस्था टिकाइराख्न सकेन। ऊ आफ्नो साधारण मानव रूपमा प्रकट भयो र माथिल्ला लोकबाट पृथ्वीमा खस्यो। बापूजीका अनुसार, त्यसपछि मात्र रावणको अन्त्य भयो।

"रावण को नीचे नहीं मार सकते ना, वो तो ऊपर भाग जाएगा ना।"

"अर्थ: रावणलाई यहाँ तल मार्न सकिँदैनथ्यो — ऊ त सजिलै माथि भागिहाल्थ्यो।"

— बापूजी

बापूजी साधकलाई यी घटनामाथि खुला र विवेकी मनले विचार गर्न आग्रह गर्नुहुन्छ। शास्त्रमा वर्णन गरिएको रावणको बारेमा सोच्नुहोस् — उसँग दिव्य रथ थियो, ऊ तीन लोकमा खुला रूपमा घुम्थ्यो, र त्रिलोकीनाथ बनेर शासन गर्थ्यो। के यस्तो जीवलाई पृथ्वीको एउटा साधारण राजा मात्र भनेर बुझ्न सकिन्छ? बापूजीका अनुसार, यी घटनाको बाहिरी रूप मात्र हेरेर तिनका गहिरा पक्षहरू बुझ्न सकिँदैन।

उहाँ बुझाउनुहुन्छ, राम–रावण युद्धको साँचो पाठ एउटा शक्तिशाली शासकको हार मात्र होइन, आध्यात्मिक परिवर्तनको खाँचो हो। मानवजातिलाई लडाइँ चाहिँदैन; ज्ञान चाहिन्छ। आत्म स्वरूपमा स्थिर हुनुपर्छ, बेहद की कलाको सबैभन्दा माथिल्लो परमधाममा रहनुहुने सर्वशक्तिमानबाट आध्यात्मिक शक्ति लिनुपर्छ, र स्थूल शरीर, सूक्ष्म शरीर र कारण शरीरलाई शुद्ध गर्नुपर्छ। यस्तो भित्री परिवर्तनबाट मात्र नयाँ संसार स्थापना हुन सक्छ।

बापूजीका अनुसार, हरेक नयाँ युगमा ज्ञानको अझ गहिरो पाटो खुल्नुपर्छ। रामायण र महाभारतका घटनाहरू अब इतिहास बनिसकेका छन्, तर इतिहासले आफ्नो उद्देश्य तब मात्र पूरा गर्छ, जब यसले विवेक जगाउँछ। पुराना शास्त्रले पनि अनन्त कोटि ब्रह्माण्ड — अनगिन्ती युनिभर्स — भएको कुरा बताएका थिए। तर पछिका पुस्ताहरूले त्यो दृष्टि कति विशाल थियो भन्ने कुरा बुझ्न नसकेकाले, त्यसको गहिरो अर्थको धेरै भाग बिस्तारै धमिलो हुँदै गयो, र समयसँगै शास्त्रमा धेरै थपघट, छुटाइ र हेरफेर पसे।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, हाम्रा शास्त्रहरूमा लेखिएको इतिहास ब्रह्माको सृष्टिदेखि मात्र सुरु हुन्छ। ब्रह्माका पचास वर्षले मात्रै करिब १,५५०–१,५५५ खर्ब वर्षको ब्रह्माण्डीय इतिहास समेट्छन्, र त्यसभित्र अनगिन्ती घटना घटेका छन्। यति विशाल इतिहाससँग दाँजेर हेर्दा, रामायण र महाभारत त्योभन्दा धेरै ठूलो ब्रह्माण्डीय कथाको सानो भाग मात्र हुन्।

बापूजी यो पनि औंल्याउनुहुन्छ, आज धेरै मानिसले राम, रावण, वा कृष्णलाई पनि काल्पनिक पात्र मात्र ठान्छन्। उहाँका अनुसार, यी गहिरा सत्यहरू बुझ्न सक्ने कुरा आत्माको आध्यात्मिक क्षमतामा भर पर्छ। आत्माको शक्ति बढ्दै जाँदा त्यसको बुझाइ पनि बढ्दै जान्छ, र त्यसले साधारण बुद्धिबाट लुकेका सत्यहरू पनि देख्न सक्छ।

अन्त्यमा, बापूजी आधुनिक संसारमा भइरहेका अचम्मलाग्दा परिवर्तनहरूतिर ध्यान खिच्नुहुन्छ। विज्ञान असाधारण गतिमा अगाडि बढिरहेको छ, र मानवजाति पहिले कहिल्यै नभएजति बढेको छ। केही शताब्दीअघि पृथ्वीको जनसंख्या आजको तुलनामा थोरै भाग मात्र थियो; अहिले त्यो धेरै गुणा बढिसकेको छ। बापूजीका अनुसार, यो पनि धेरै ठूलो ब्रह्माण्डीय प्रक्रियाको एउटा भाग हो। उहाँ सिकाउनुहुन्छ, अहिले पृथ्वीमा जन्मिरहेका धेरै आत्मा सृष्टिका टाढाका तहहरूबाट ओर्लिएका हुन् — आकाशगंगा, युनिभर्स र महा युनिभर्सबाट — र हरेक आत्मा यस युगमा भइरहेको परिवर्तनमा आफ्नो तय भएको भूमिका खेल्न आएको हो।

अध्याय

१०

हनुमान: तीन शक्ति भएको आत्मा

देखिने अवतार बाहिर प्रकट भएको रूप मात्र हो; साँचो आध्यात्मिक काम गुप्त वेशमा हुन्छ — लुकेका र नदेखिने दिव्य माध्यमहरूबाट।

त्यसपछि बापूजी हनुमानको साँचो पहिचानतिर ध्यान दिनुहुन्छ, र त्यो कुरा प्रकट गर्नुहुन्छ जसलाई उहाँ रामायणको पछाडि लुकेका गहिरा आध्यात्मिक रहस्यहरूमध्ये एउटा भन्नुहुन्छ।

भक्ति मार्गमा हनुमानलाई पवनपुत्र हनुमान भनेर पुजिन्छ — अर्थात् पवन देवताको छोरा, वा अवतार; पवन देवता वायु तत्त्वको अधिपति देवता हुनुहुन्छ। उहाँलाई रुद्र अवतार, अर्थात् रुद्रको एघारौं रूप भनेर पनि धेरैतिर पुजिन्छ। भक्तिको बाटोमा हिँड्नेहरूले प्रायः शिव र शंकरलाई एउटै मान्ने भएकाले, हनुमानलाई धेरैजसो शिवको अवतार मानिन्छ।

वास्तवमा के भएको थियो, त्यसको प्रक्रिया बापूजीले बुझाउनुभएको छ। पहिले, पवन देवताले एउटा दिव्य कोष पठाउनुभयो, जसबाट हनुमानको आत्मा बन्यो र पछि त्यसले भौतिक शरीर लियो। त्यसपछि रुद्र देवता (शंकर महादेव) ले त्यो आत्मामा आफ्नै दिव्य शक्तिको एउटा अंश भरिदिनुभयो। यसरी हनुमानभित्र दुई छुट्टाछुट्टै आध्यात्मिक शक्ति आए: पवन देवताको शक्ति र रुद्रको शक्ति। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यही कारणले हनुमानलाई पवनपुत्र र रुद्र अवतार दुवै रूपमा सम्झिइन्छ।

त्यसपछि बापूजी त्यो कुरा प्रकट गर्नुहुन्छ, जसलाई उहाँ शक्तिको तेस्रो र अझ गहिरो स्रोत भन्नुहुन्छ — यो स्रोत रामायणका देखिने घटनाहरूभन्दा पर भइरहेको लुकेको कामसँग जोडिएको छ।

बापूजीका अनुसार, राम अवतारभन्दा धेरै पहिले नै बेहदका आकारी परम पिता पृथ्वीको नजिक ओर्लिसक्नुभएको थियो। करिब पन्ध्र लाख वर्षदेखि उहाँ १०८ सँग मिलेर पृथ्वीभन्दा करिब ५०० किलोमिटर माथिको दिव्य प्रकाशको सूक्ष्म मण्डलबाट काम गरिरहनुभएको थियो। उहाँहरूको मिसन पृथ्वीलाई पूरै हेर्नु थियो: यसको सृष्टि, यसको बनावट, यसका तत्त्वहरूको स्वभाव, यसको बिस्तारै हुँदै गएको पतन, र अन्त्यमा यसलाई कुन उपायले बदल्न सकिन्छ भन्ने कुरा।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यो अब्जर्भेसनको बेला बेहदका आकारी परम पिताले शक्तिशाली आसुरी शक्तिहरू पृथ्वीमा हावी भइसकेको देख्नुभयो। अघि बढ्दै गरेको मिसनको निगरानी गर्न उहाँले पृथ्वीलाई सात क्षेत्रमा बाँड्नुभयो, र हरेक क्षेत्रको जिम्मा एक–एक परम परम महाशक्तिलाई दिनुभयो, जसले संसारको हरेक भागबाट लगातार रिपोर्ट पठाइरहनुभयो।

यही समयमा राम अवतार भयो। संसारले विष्णु अवतार मात्र देखिरहँदा, साँचो दिव्य काम पर्दापछाडि चुपचाप भइरहेको थियो। संसारले देखिने अवतारलाई मात्र देख्यो; त्यसको पछाडि काम गरिरहेको साँचो दिव्य शक्ति कसैले नचिनेको नै रह्यो।

"ज्ञान है गुप्त, पुरुषार्थ है गुप्त, दान–मान–मरतबा सब गुप्त है, बाप है गुप्त।"

"अर्थ: ज्ञान गुप्त छ। पुरुषार्थ गुप्त छ। दान, मान र पद — सबै गुप्त छन्। पिता आफैं पनि गुप्त हुनुहुन्छ।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, रावणको नाश गर्न राम अवतारको बेला विष्णु अवतार हुने तय भइसकेको थियो। यसका लागि विष्णुले आफ्नो दिव्य शक्तिको एउटा अंश राममा पठाउनुभयो। यसै गरी लक्ष्मण, भरत र शत्रुघ्न हरेकलाई फरक–फरक दिव्य सत्ताहरूले शक्ति दिनुभयो। कसैले ब्रह्माबाट शक्ति पाउनुभयो, कसैलाई भने फरक–फरक देवताहरूले शक्ति दिए — दिव्य मिसनमा जसले जुन भूमिका खेल्नुपर्ने थियो, त्यसैअनुसार।

हनुमानलाई पनि असाधारण शक्तिहरू दिइएका थिए। पवन देवता र रुद्र (शंकर महादेव) ले दिनुभएका शक्तिबाहेक, बापूजी शक्तिको एउटा तेस्रो स्रोत प्रकट गर्नुहुन्छ। १०८ मध्येको अग्रणी र सबैभन्दा शक्तिशाली आत्माले पनि हनुमानमा आफ्नो आध्यात्मिक शक्तिको एउटा अंश भरिदिनुभयो। यसरी हनुमानले तीन छुट्टाछुट्टै दिव्य शक्ति बोक्नुभयो, र यसले उहाँलाई असाधारण बलको माध्यम बनायो। बापूजीका अनुसार, यही मिलेको आध्यात्मिक शक्तिले हनुमानलाई असम्भवजस्ता लाग्ने काम गर्न सक्ने बनायो, जसमा सूर्य देवतालाई निल्ने चर्चित घटना पनि पर्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, पूरै राम अवतारभरि यही दिव्य सिद्धान्तले काम गरिरहेको थियो। राममा, दोस्रो परम आत्माले — जो बेहदका आकारी परम पिता हुनुहुन्छ — एउटा आकारी रूप प्रकट गरेर आफ्नै दिव्य शक्तिको एउटा अंश भरिदिनुभयो। यसरी, बापूजीका अनुसार, राममार्फत पनि बेहदका पिताको शक्तिले काम गर्‍यो। लक्ष्मणमा, सर्वशक्तिमानले सिर्जना गर्नुभएका पहिलो परम आत्माले आफ्नो दिव्य शक्ति भरिदिनुभयो। भरत र शत्रुघ्नलाई पनि यसै गरी अरू उच्च दिव्य आत्माहरूले शक्ति दिनुभयो। त्यसैले, बापूजीका अनुसार, राम अवतारमा थुप्रै उच्च दिव्य आत्माहरूले भाग लिनुभयो। हरेकले दिव्य योजनाअनुसार आफ्नो आध्यात्मिक शक्ति दिनुभयो। १०८ बीज आत्माले पनि यो मिसनमा आफ्नो भूमिका खेले, तर तिनीहरूको काम लुकेको रह्यो। तिनीहरूले फरक–फरक रूपमार्फत आफ्ना आध्यात्मिक शक्तिहरू पठाए, र राम–रावण युद्धको बेला दिव्य मिसनलाई सघाए। यसरी संसारलाई जुन राम अवतारको कथाजस्तो देखियो, त्यसलाई वास्तवमा थुप्रै उच्च दिव्य आत्माहरूको मिलेको र धेरैजसो नदेखिने कामले टेवा दिइरहेको थियो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, हरेक दिव्य अवतारको पछाडि यही लुकेको सिद्धान्त हुन्छ। देखिने अवतार बाहिर प्रकट भएको रूप मात्र हो; साँचो आध्यात्मिक काम गुप्त वेशमा हुन्छ — लुकेका र नदेखिने दिव्य माध्यमहरूबाट। उहाँ भन्नुहुन्छ, यही कारणले फरक–फरक परम्पराले राम र कृष्णलाई फरक–फरक तरिकाले वर्णन गरेका छन्। कसैले उहाँहरूलाई विष्णुका अवतार भन्छन्, कसैले पर ब्रह्म परमात्मा वा पूर्ण ब्रह्म पूर्ण परमेश्वर भनेर वर्णन गर्छन्। बापूजीका अनुसार, यी फरक–फरक वर्णनले धेरै गहिरो वास्तविकताको अधुरो झलक मात्र देखाउँछन्।

उहाँ यसो भनेर अन्त्य गर्नुहुन्छ: यी कुरा बेहदका गहिरा रहस्यहरू हुन्, र पूरा ज्ञान प्रकट भएपछि मात्र यिनलाई बुझ्न सकिन्छ। बेहदका परम पिताले यी लुकेका सत्यहरू अन्तिम चरणमा मात्र खोल्नुहुन्छ, र बेहदका सन्तानलाई पूरा रहस्य बताउनुहुन्छ। बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, ज्ञानको विषय अहिले धेरैजसो प्रकट भइसके पनि, राम र कृष्ण अवतारसँग जोडिएका सबैभन्दा गहिरा रहस्यहरू अझै पूरै बुझाउन बाँकी छन्। उहाँहरूको मिसन किन अधुरो रह्यो, त्यस बेला पाँच स्थूल तत्त्वलाई परम तत्त्वमा किन बदल्न सकिएन, र त्यो अधुरो काम कसरी पूरा हुनेछ — बापूजीका अनुसार, यी सबै रहस्य आफ्नो तोकिएको समयमा प्रकट हुनेछन्।

"अंत में सारा राज़ जो समझेंगे, वो नाराज़ नहीं होंगे।"

"अर्थ: अन्त्यमा हरेक रहस्य बुझ्नेहरू नाराज हुनेछैनन्।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, बेहदको विश्व परिवर्तनको जग नै एउटा गहिरो रहस्य बुझ्नुमा छ: पाँच स्थूल तत्त्वको यो संसार बनाइयो नै किन? यो प्रश्नको जवाफ नै परम ज्ञानको मुटु हो। साँच्चै, सृष्टि, पतन र परिवर्तनको पूरै प्रक्रिया आफैंमा ज्ञानको ठूलो लुकेको रहस्य हो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यही कारणले सर्वशक्तिमान आफैं ओर्लनुभएको छ — पाँच स्थूल तत्त्वको यो संसार किन बन्यो, र यो फेरि परम तत्त्वको संसारमा कसरी बदलिने तय छ भन्ने कुरा प्रकट गर्न। विशाल मल्टिभर्समा अरू कतै पनि यस्तो प्रक्रिया छैन। जहाँ सौरमण्डल हुन्छ, त्यहाँ मृत्युलोक हुन्छ — पाँच स्थूल तत्त्वले बनेको संसार, जसलाई जन्म, मृत्यु र लगातारको परिवर्तनले चलाउँछ।

त्यसैले बापूजी बुझाउनुहुन्छ, सर्वशक्तिमानले आफ्नो काम सृष्टिको सबैभन्दा तल्लो तहबाट सुरु गर्नुहुन्छ। उहाँ सबैभन्दा धेरै खस्किएको ठाउँमा आउनुहुन्छ — त्यही संसारमा, जहाँ पतन सबैभन्दा गहिरो भइसकेको छ। बापूजीका अनुसार, हाम्रो ब्रह्माण्ड, हाम्रो आकाशगंगा र हाम्रो युनिभर्ससमेत सबैभन्दा गहिरो पतनमा पुगेका छन्। कुनै बेला १६ कला भएको युनिभर्स अहिले झन्डै पूरै आध्यात्मिक पतनको अवस्थामा झरेको छ। परिवर्तनको काम यहीँबाट सुरु हुनुपर्छ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, अब्जर्भेसनको साँचो अर्थ यही हो। यसको अर्थ सृष्टिलाई टाढाबाट जाँच्नु मात्र होइन, यसलाई सोझै अनुभव गर्नु हो। यसको अर्थ आफैं भोगेर बुझ्नु हो — परम तत्त्व कसरी बिस्तारै तीन सूक्ष्म तत्त्वमा र अन्त्यमा पाँच स्थूल तत्त्वमा बदलिए भनेर, अनि ती पाँच स्थूल तत्त्वलाई फेरि परम तत्त्वको मूल अवस्थामा फर्काउने दिव्य प्रक्रिया पत्ता लगाउनु। यो पढेर मात्र पाइने ज्ञान होइन — यो सोझो आध्यात्मिक अनुभवबाट बुझिएको ज्ञान हो।

बापूजीका अनुसार, बेहदका १०८ र १००८ सन्तान सर्वशक्तिमानसँगै यो दिव्य मिसनमा भाग लिइरहेका छन्। विश्व परिवर्तनको महान् काममा हरेकको आफ्नो तोकिएको भूमिका छ।

अन्त्यमा, बापूजी बुझाउनुहुन्छ, ज्ञानले मात्र आत्माको साँचो पहिचान देखाउँछ। यही परम ज्ञानबाट साधकले आफू साँच्चै बेहदको हो कि होइन भनेर थाहा पाउँछ। १०८ का आत्मा स्वाभाविक रूपमा ज्ञान सागरको सबैभन्दा गहिराइमा डुब्न तानिन्छन्; १००८ का आत्माले भने, बापूजीका अनुसार, प्रायः त्यसको करिब ५० प्रतिशत गहिराइ मात्र आफूभित्र लिन सक्छन्।

"स्वयं को जानो — मैं कौन सी कैटेगरी की आत्मा हूँ।"

"अर्थ: आफूलाई चिन्नुहोस् — म कुन श्रेणीको आत्मा हुँ?"

— बापूजी

त्यसैले बापूजी हरेक साधकलाई आफूभित्र हेर्न र आत्माको साँचो पहिचान पत्ता लगाउन आह्वान गर्नुहुन्छ। म कुन श्रेणीको आत्मा हुँ? के म १०८, १००८, १६,००० वा ९ लाख आत्मामध्ये पर्छु? कसैले यो परम ज्ञान जति गहिराइसम्म बुझ्छ र आफूभित्र लिन्छ, त्यसैले उसको आफ्नै आध्यात्मिक श्रेणी देखाउँछ। बापूजीका अनुसार, ३३ कोटि देवताले पनि यो ज्ञानको सीमित भाग मात्र बुझ्न सक्छन्। आत्माको आध्यात्मिक क्षमता कति छ, र सृष्टिको विशाल तह–तहको व्यवस्थामा त्यसको स्थान कहाँ छ, त्यसको साँचो नाप ज्ञान मात्र बन्छ।

अध्याय

११

हनुमान र सूर्य

शास्त्रको हरेक घटनालाई, उहाँ भन्नुहुन्छ, त्यसको पछाडि काम गरिरहेको आध्यात्मिक शक्तिको प्रकाशमा बुझ्नुपर्छ।

बापूजीका अनुसार, बेहद ज्ञान बुझेकाहरूलाई हनुमानको असाधारण शक्तिको लुकेको स्रोत पहिल्यै थाहा छ। हनुमानलाई एउटै दिव्य स्रोतबाट मात्र शक्ति मिलेको थिएन। उहाँमा पवन देवताको शक्ति थियो, रुद्र (शंकर महादेव) को शक्ति थियो, र त्यसबाहेक बेहदका १०८ मध्येको अग्रणी आत्माले आफ्नो आध्यात्मिक शक्तिको एउटा अंश उहाँमा भर्नुभएको थियो। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, दिव्य शक्तिहरूको यही अनौठो मेलले हनुमानलाई यस्तो बेजोड बलको माध्यम बनायो।

भक्ति मार्गमा परम्परादेखि भनिन्छ, हनुमानले सूर्यलाई निल्नुभयो। तर बापूजी यसको अझ गहिरो अर्थ दिनुहुन्छ। उहाँका अनुसार, हनुमानले सूर्यलाई शाब्दिक रूपमा निल्नुभएको थिएन। बरु उहाँले सूर्यको अगाडि धेरै ठूलो विराट रूप प्रकट गर्नुभयो, यति विशाल कि उहाँले सूर्यका किरणहरूलाई पृथ्वीसम्म पुग्नबाट छेक्नुभयो। यो घटना देख्ने वा पछि यसलाई लेखेर राख्नेहरूलाई हनुमानले सूर्यलाई निल्नुभएजस्तो लाग्यो, र यसरी यो कुरा प्रतीकका रूपमा शास्त्रमा आयो।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, सूर्य नारायण देवता १ कलाको ब्रह्माण्डको अधिपति देवता हुनुहुन्छ। सूर्य आफैं अग्नि तत्त्वको प्रकट रूप हो, जसले हाइड्रोजनलाई हिलियममा बदलेर लगातार ऊर्जा बनाइरहन्छ। तर हनुमानमार्फत काम गरिरहेको आध्यात्मिक शक्ति बिलकुलै अर्कै स्तरको थियो। उहाँभित्र परम तत्त्व अझ धेरै ठूलो मात्रामा काम गरिरहेको थियो, र १०८ मध्येको अग्रणी आत्माले उहाँमा परम प्रकाश पनि भर्नुभएको थियो — बापूजीका अनुसार, त्यो २ देखि ३ कलाको शक्तिबराबर थियो। यही माथिल्लो आध्यात्मिक शक्तिले गर्दा हनुमानले संसारलाई चमत्कारजस्ता लागेका काम गर्न सक्नुभयो।

"परम लाइट जिसके अंदर हो, तो परम अग्नि तो कुछ भी नहीं है।"

"अर्थ: जसभित्र परम प्रकाश छ, उसका लागि परम अग्नि पनि केही होइन।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, साधारण मनलाई असम्भव लाग्ने काम गर्ने आध्यात्मिक शक्ति हनुमानसँग साँच्चै थियो। "उहाँले सूर्य निल्नुभयो" भन्ने कथालाई कल्पना मात्र भनेर पन्छाउनु हुँदैन, र यसलाई शाब्दिक अर्थमा मात्र बुझ्नु पनि हुँदैन। बरु यसले एउटा असाधारण आध्यात्मिक सत्यतिर औंल्याउँछ, जुन बेहदको ज्ञानबाट मात्र बुझ्न सकिन्छ। त्यो ज्ञानबिना यस्ता घटनाको गहिरो अर्थ लुकेरै रहन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, शास्त्रमा लेखिएका रहस्यहरू तिनका शब्दहरू पढेर मात्र बुझ्न सकिँदैन। ती घटना घटेको युगमा मनैले पुग्नुपर्छ, मानौं ती घटना आफ्नै आँखाअगाडि भइरहेका छन्। त्यसपछि मात्र सही प्रश्न सोध्न सकिन्छ: हनुमान कुन श्रेणीको आत्मा हुनुहुन्थ्यो? उहाँमार्फत कति आध्यात्मिक शक्तिले काम गरेको थियो? त्यसैगरी, राम, लक्ष्मण र रामायणका अरू महान् आत्माहरूमार्फत कसको दिव्य शक्तिले काम गरेको थियो भन्ने पनि बुझ्नुपर्छ। बापूजीका अनुसार, रामलाई विष्णु अवतारमार्फत शक्ति मिलेको थियो, र लक्ष्मणले यस ब्रह्माण्डमा सर्वशक्तिमानको पहिलो र अग्रणी सृष्टिको शक्ति बोक्नुभएको थियो। शास्त्रको हरेक घटनालाई, उहाँ भन्नुहुन्छ, त्यसको पछाडि काम गरिरहेको आध्यात्मिक शक्तिको प्रकाशमा बुझ्नुपर्छ।

बापूजी यही सिद्धान्त शास्त्रका अरू धेरै कथाहरूमा पनि लागू गर्नुहुन्छ। उदाहरणका लागि, शास्त्रमा भनिएको छ, एक महान् ऋषिले पूरै समुद्र पिउनुभयो। परम्परागत कथाअनुसार, उहाँले यसो गर्नुभयो, किनभने असुरहरू दिनभरि समुद्रमा लुक्थे र रातमा निस्केर पृथ्वीभरि आतंक फैलाउँथे। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यो कुनै साधारण भौतिक काम थिएन। बरु ऋषिले पानीलाई त्यसको स्थूल अवस्थाबाट बिस्तारै झन्–झन् सूक्ष्म रूपमा बदल्नुभयो, र अन्त्यमा त्यसलाई एउटै सूक्ष्म कण बनाएर आफूभित्र राख्नुभयो। उहाँ भन्नुहुन्छ, यसले रूपान्तरणको दिव्य विज्ञान — स्थूलबाट सूक्ष्म, सूक्ष्मबाट अझ सूक्ष्म, र अझ सूक्ष्मबाट सबैभन्दा सूक्ष्म — देखाउँछ। जसरी एउटै कणभित्र धेरै ठूलो ऊर्जा रहन सक्छ, त्यसरी नै परम आध्यात्मिक शक्तिबाट पूरै समुद्रलाई पनि एउटै सूक्ष्म बिन्दु बनाउन सकिन्थ्यो।

बापूजीका अनुसार, महान् ऋषि र मुनिमध्ये धेरैसँग ५० देखि २०० कलाको आध्यात्मिक शक्ति थियो। तिनीहरूको असाधारण क्षमता शारीरिक बलबाट होइन, आफ्नो आत्माको धेरै ठूलो शक्तिबाट आएको थियो। तिनीहरू मन र चेतना दुवैलाई पूरै जागा राख्दै सधैं आध्यात्मिक होसमा बस्थे। सांसारिक झमेलाबाट अलग रहेर तिनीहरू माथिल्लो आध्यात्मिक शक्तिको माध्यम बने, र यस्ता काम गर्न सक्ने भए, जसलाई पछिका पुस्ताहरूले चमत्कार ठाने।

अध्याय

१२

राम मन्दिर र प्राण प्रतिष्ठाको दिन

यसरी, बापूजीका अनुसार, राम मन्दिरको प्राण प्रतिष्ठा एउटा मन्दिरको प्रतिष्ठा मात्र थिएन।

अब हाम्रै समयको घटना — अयोध्याको राम मन्दिरको प्राण प्रतिष्ठातिर आऔं। बापूजी यसको गहिरो आध्यात्मिक अर्थ प्रकट गर्नुहुन्छ र यो ऐतिहासिक अवसरको पछाडि लुकेको रहस्य बुझाउनुहुन्छ। उहाँ सोध्नुहुन्छ: २२ जनवरी २०२४ मा सूक्ष्म तहमा साँच्चै के भयो? त्यो पवित्र दिन वास्तवमा को आउनुभयो?

बापूजीका अनुसार, यसको जवाफ प्राण प्रतिष्ठाको कार्यक्रमभन्दा धेरै पहिले नै सुरु भइसकेका घटनाहरूमा छ। सूक्ष्म जगतका उच्च आत्माहरू माथिल्ला लोकबाट ओर्लन थालेपछि पृथ्वीको वातावरण बिस्तारै बदलिन थालेको थियो। प्राण प्रतिष्ठाभन्दा करिब दुई वर्षअघिदेखि नै यो नदेखिने तयारी चलिरहेको थियो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, सूक्ष्म हिमालयमा गहिरो तपस्यामा डुबेका, धेरै माथि उठेका थुप्रै आत्माहरू यो दिव्य मिसनमा सहयोग गर्न बिस्तारै ओर्ले। तिनीहरूको उद्देश्य भौतिक मन्दिर बनाउन सघाउनु मात्र थिएन। बापूजीका अनुसार, राम मन्दिर सनातन धर्मकै प्रतीक हो — शाश्वत आदि सनातन देवको प्रतीक। त्यसैले सूक्ष्म जगतबाट थुप्रै शक्तिशाली आत्माहरू यो पवित्र कामलाई साथ दिन आए। राम मन्दिर बनाउन समर्पित भारतका मानिसहरूलाई तिनीहरूले चुपचाप सहयोग गरे।

बापूजी यो पनि देखाउनुहुन्छ कि संसारभरि विधर्मीहरू छन् — श्री राम र सनातन धर्मको विरोधी शक्ति। उहाँ भन्नुहुन्छ, यस्तो शक्तिशाली विरोधबीच राम मन्दिरको निर्माण मानिसको प्रयासले मात्र पूरा हुन सक्दैनथ्यो।

बापूजीका अनुसार, सबैभन्दा पहिले सूक्ष्म हिमालयका महान् आत्माहरू ओर्ले। करोडौं धेरै उच्च र धेरै शक्तिशाली आत्मा आदि सनातन देवता आत्माहरूलाई सहयोग गर्न सूक्ष्म रूपमा आए। तिनीहरूले सामूहिक वातावरण शुद्ध पारे, साधकहरूको विचार बदले, र दिव्य मिसन पूरा हुने स्थिति बिस्तारै तयार पारे। त्यो समयदेखि वातावरण आफैं गहिरो रूपमा बदलिन थाल्यो।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, प्राण प्रतिष्ठाभन्दा अघिका अन्तिम दुई–तीन महिनामा उच्च जीवहरूको ओर्लने क्रम झन् बढ्यो। भुवर्लोकबाट गन्धर्व, किन्नर र यक्षहरू आफ्नो सूक्ष्म रूपमा ओर्ले, र नदेखिने वातावरणलाई दिव्य उत्सवले भरिदिए। बापूजी भन्नुहुन्छ, तिनीहरू सूक्ष्म जगतमा खुसीसाथ आफ्नो शहनाई बजाइरहेका थिए।

भूलोकमाथि सृष्टिका माथिल्ला लोकहरू छन्। स्वर्गलोकका देवताहरूले पनि यो दिव्य घटनामा भाग लिए। कोही साकार रूपमा आए, कोही माथिबाट आफ्नो आकारी रूपमा ओर्ले।

स्वर्गलोकमाथि महर्लोक छ, जहाँ महान् महर्षिहरू बस्छन्। बापूजी भन्नुहुन्छ, तिनीहरू पनि यो अवसरमा रमाए र पवित्र काममा भाग लिन ओर्ले।

महर्लोकमाथि जनलोक, तपलोक र सत्यलोक छन्। तिनभन्दा पर ब्रह्मापुरी, विष्णुपुरी, शिवपुरी, र अन्त्यमा परमधाम छ। बापूजीका अनुसार, यी सबै माथिल्ला लोकका दिव्य जीवहरू यो असाधारण घटनाको भाग बन्न बिस्तारै ओर्ले।

त्यसपछि बापूजी प्राण प्रतिष्ठाकै गहिरो रहस्य प्रकट गर्नुहुन्छ। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, श्री राम र हनुमान साकेत लोकमा बस्नुहुन्छ, विष्णु विष्णुपुरीमा बस्नुहुन्छ, र श्री कृष्ण गोलोकमा बस्नुहुन्छ।

बापूजीका अनुसार, साकेत लोकमा रहेको श्री रामको आकारी रूपमा १४ कलाको शक्ति छ। प्राण प्रतिष्ठाको दिन, त्यो १४ कलाको आकारी रूपबाट एउटा सूक्ष्म रूप निस्केर प्रतिष्ठा गरिएको मूर्तिभित्र पस्यो। ठीक त्यही क्षणमा, दिव्य उपस्थितिले मूर्ति आध्यात्मिक रूपमा जीवित भयो।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, श्री राम एक्लै आउनुभएन। लक्ष्मण पनि आउनुभयो, र माता जानकी पनि उहाँसँगै आउनुभयो। बापूजीका अनुसार, लक्ष्मण भन्नुहुन्छ, "जहाँ राम हुनुहुन्छ, त्यहाँ म रामको छाया भएर मात्र रहन्छु।" त्यसैले तीनै जना सँगै प्रवेश गर्नुभयो।

यसरी, बापूजीका अनुसार, राम मन्दिरको प्राण प्रतिष्ठा एउटा मन्दिरको प्रतिष्ठा मात्र थिएन। यो एउटा गहिरो आध्यात्मिक घटनाको प्रकट रूप थियो, जसमा माथिल्ला लोकका उच्च आत्माहरूले दिव्य मिसनमा भाग लिए, र यसले नयाँ आध्यात्मिक जागरणको सुरुआत जनायो।

बापूजीका अनुसार, यो पवित्र मिसनका लागि दिव्य शक्तिहरू जम्मा भएजस्तै, आसुरी शक्तिहरू पनि सक्रिय भए। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, तिनीहरू पनि अवरोध खडा गर्न आउने नै थिए — "ठूलो यज्ञमा हड्डी फाल्नु" — जसरी पुरानो भनाइ छ — अर्थात् दिव्य काममा बाधा हाल्नु र बिथोल्नु।

बापूजी यो पनि भन्नुहुन्छ, राम मन्दिरको निर्माणको विरोध गर्ने वा त्यसलाई रोक्ने प्रयास गर्ने सबै, तिनीहरूको पहिचान वा पृष्ठभूमि जे भए पनि, असुर थिए। उहाँकै शब्दमा, श्री रामको र सनातन धर्मका आदर्शहरूको विरुद्धमा उभिनेहरू वास्तवमा दिव्य अभियानको विरोध गर्ने असुर हुन्।

त्यसपछि बापूजी एउटा महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक दृष्टितिर ध्यान खिच्नुहुन्छ। राम अवतारदेखि करिब ८ लाख ६९ हजार वर्ष बितिसकेका छन्। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, त्यो पुरानो समयमा दुई मुख्य आध्यात्मिक परम्परा मात्र थिए — वैष्णव पन्थी र शैव पन्थी। आज संसारभरि देखिने धेरै धर्म, मठ, पन्थ, सम्प्रदाय र समुदाय त्यति बेला देखा परिसकेका थिएनन्। बापूजीका अनुसार, यीमध्ये धेरै परम्परा मानव इतिहासमा धेरै पछि सुरु भए; उदाहरणका लागि, इस्लाम करिब ३,९०० वर्षअघि मात्र देखा पर्‍यो।

अध्याय

१३

रामराज्यको साँचो अर्थ

बापूजी सिकाउनुहुन्छ, अन्तिम सत्य एउटै हो।

त्यसो भए, यी सबैबाट मानिसहरूले के फाइदा पाउनेछन्?

फाइदा साँचो हो। तर यो केही समयका लागि मात्र हो।

साँचो रामराज्य तब मात्र आउनेछ, जब पूरै पृथ्वीका मानिसहरूले विनाश रोक्छन् र तेस्रो विश्वयुद्ध हुन दिँदैनन्।

"रामराज्य माना पूरी धरती पर राम राज।"

"अर्थ: रामराज्य भनेको पूरै पृथ्वीमा रामको शासन हो।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, पृथ्वीमा फेरि एक पटक रामराज्य स्थापना हुनु निश्चित छ। तैपनि त्रेतायुगमा फस्टाएको रामराज्य यति असाधारण शुद्धता र आध्यात्मिक महानताले भरिएको थियो कि आजको युगमा त्यसको साँचो महिमाको कल्पना गर्न पनि गाह्रो छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, आउने वर्षहरूमा यिनै मानिसहरूमा श्री राम र सनातन धर्मप्रतिको आस्था बढ्दै जानेछ। बिस्तारै, सारा संसारमा, श्री रामको पवित्र नाममा आदि सनातन देवता धर्म फेरि एक पटक स्थापित हुनेछ। यो जागरण फैलिँदै जाँदा, यो दिव्य मिसनमा भाग लिन माथिल्ला लोकबाट झन्–झन् धेरै उच्च आत्माहरू ओर्लनेछन्।

बापूजी देखाउनुहुन्छ, यस्तो पहिले पनि भएको छ। कृष्ण अवतारको बेला पनि यस्तै घटना भएको थियो। जब विष्णुले पृथ्वीमा श्री कृष्णको रूपमा अवतार लिनुभयो, उहाँसँगै आउन अनगिन्ती गोप–गोपी पनि ओर्लिए। बापूजीका अनुसार, ती आत्माहरू विष्णुपुरीबाट आएका थिए, र त्यो युगको दिव्य काममा सघाउन पृथ्वीमा जन्म लिएका थिए।

उहाँ अझ बुझाउनुहुन्छ, त्यही प्रक्रिया फेरि एक पटक सुरु भएको छ। ती उच्च आत्मामध्ये धेरैको भाग्यमा अहिलेको समयमा पनि ओर्लनु लेखिएको छ। तर अहिलेसम्म थोरै मात्र आइपुगेका छन्। विश्व परिवर्तनको कामले गति लिँदै जाँदा, यस्ता झन्–झन् धेरै आत्मा माथिल्ला लोकबाट ओर्लिरहनेछन्, र तीमध्ये हरेकले नयाँ आध्यात्मिक युगको स्थापनामा आफ्नो तय भएको भूमिका खेल्नेछ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, रामराज्यको स्थापना भारतका लागि मात्र होइन। यो "वसुधैव कुटुम्बकम्" — सारा संसार एउटै परिवार हो — भन्ने शाश्वत सिद्धान्तमा टेकेको छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, साँचो रामराज्य भनेको पूरै पृथ्वीमा श्री रामको धर्ममा चल्ने शासन स्थापना हुनु हो, जसले सारा मानवजातिमा शान्ति, मेलमिलाप र आध्यात्मिक जागरण ल्याउँछ।

बापूजीका अनुसार, श्री रामको विरोधमा उभिनेहरूलाई — अर्थात् विधर्मीहरूलाई, जसलाई उहाँ नकारात्मक आसुरी आत्मा भन्नुहुन्छ — घृणा वा बदलाबाट जित्नु हुँदैन। साँचो बाटो भनेको तिनीहरू बस्ने वातावरणलाई नै बदल्नु हो। वातावरण बदलिँदा, मानिसको चेतना पनि बदलिन थाल्छ।

तर बापूजी भन्नुहुन्छ, अहिले विरोध अझै धेरै शक्तिशाली छ। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, विभिन्न धर्म, पन्थ र समुदायसँग जोडिएका अनगिन्ती प्रेत छन्, जो पृथ्वीमा विनाश चाहन्छन्। तिनीहरूको उद्देश्य तेस्रो विश्वयुद्ध गराउनु हो। बापूजीका अनुसार, यी प्रेत स्थूल संसारमा मात्र सीमित छैनन्। सूक्ष्म लोकबाट काम गर्दै, तिनीहरू आफ्नो शक्ति तलतिर पठाउँछन्, र आफ्नै समूहहरू — जसलाई उहाँ एलियन शक्ति भनेर बताउनुहुन्छ — पृथ्वीमा हुने घटनाहरूमा असर पार्न र विश्वव्यापी युद्धका लागि मिल्दो अवस्था बनाउन पठाउँछन्।

त्यसैले बापूजी साधकहरूलाई अहिलेको समयको गम्भीरता बुझ्न आग्रह गर्नुहुन्छ। केही समयको रामराज्य देखा पर्न थालेको छ, तर तेस्रो विश्वयुद्धको खतरा अझै टरेको छैन। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, यस्तो विनाश रोक्नु धेरै गाह्रो काम हो। साकेत लोकबाट श्री राम ओर्लनुहुँदैमा रावणजस्तो हरेक असुर तुरुन्तै सकिनेछ भनेर मान्न सकिँदैन। संसारको परिवर्तनका लागि बाहिरी शत्रुको नाश मात्र पुग्दैन; त्योभन्दा धेरै गहिरो आध्यात्मिक प्रक्रिया चाहिन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, श्री रामको विरोध गर्नेहरूलाई हटाएर मात्र विश्व परिवर्तनको काम पूरा हुन सक्दैन। हरेक आत्मा — अहिले त्यो जुनसुकै अवस्थामा होस् वा सृष्टिमा जुनसुकै ठाउँमा होस् — आफ्नो साँचो आध्यात्मिक पहिचानप्रति ब्युँझनुपर्छ।

उहाँ देखाउनुहुन्छ, शिवपुरीमा अनगिन्ती आत्मा बस्छन्। त्यहाँ आदि शिव र आदि शक्ति बस्नुहुन्छ, र परमधाममा पनि अनगिन्ती आत्मा छन्। तैपनि, बापूजीका अनुसार, हरेक आत्माले अन्त्यमा आफ्नो आत्म स्वरूपको ज्ञान पाउनैपर्छ। आत्मा साकार रूपमा होस्, आकारी रूपमा होस्, वा देवताको श्रेणीमै किन नपरोस्, यो जागरण नभई नहुने कुरा हो।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, देवताका राजा इन्द्रसँग पनि ब्रह्म ज्ञान थिएन। अरू देवताहरूसँग पनि यो पूरा ज्ञान थिएन। उहाँ भन्नुहुन्छ, ब्रह्म ज्ञान भनेको ब्रह्माण्डको सुरु, बीच र अन्त्यको ज्ञान हो। हरेक आत्माले अन्त्यमा यो सबैभन्दा माथिल्लो बुझाइ पाउनैपर्छ। यसको साथमा आत्म ज्ञान पनि छ — आफ्नो साँचो पहिचानको प्रत्यक्ष अनुभव: "म आत्मा हुँ।" बापूजीका अनुसार, यही नै त्यो जग हो, जसमा सबै उच्च ज्ञान टिकेको छ।

यो सिद्धान्त उदाहरणसहित बुझाउन, बापूजी महाभारततिर ध्यान दिनुहुन्छ। त्यहाँ पनि देवता र असुरबीचको त्यही संघर्ष चल्यो। दुर्योधन, दुःशासन र तिनीहरूसँग मिलेकाहरू आसुरी शक्तिहरूको प्रतिनिधित्व गर्थे, र यस्ता धेरै आत्मा तिनीहरूको पक्षलाई साथ दिन जम्मा भए।

त्यसपछि बापूजी एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाउनुहुन्छ। श्री कृष्णले आफ्नो ठूलो अठार अक्षौहिणी सेनालाई किन दुर्योधनको साथमा उभिन दिनुभयो? बापूजीका अनुसार, यसको जवाफ यो हो कि त्यो सेनामा जम्मा भएकाहरू आफैं आसुरी आत्मा थिए। तिनीहरूलाई दुर्योधनको पक्षमा लड्न दिइएकाले, आखिरमा तिनीहरू आफ्नो तय भएको अन्त्यमा पुगे। यसरी, बाहिरबाट सैनिक निर्णयजस्तो देखिने कुराभित्र एउटा अझ गहिरो दिव्य उद्देश्य लुकेको थियो।

बापूजीका अनुसार, असुरहरूले सधैं विष्णुको विरोध गर्दै आएका छन्, र राम र कृष्णलाई विष्णु अवतार भनेर चिनिने भएकाले, दुर्योधन र दुःशासनजस्ता आत्माहरू, उहाँहरू जहाँ जहाँ प्रकट हुनुभयो, त्यहाँ स्वाभाविक रूपमा उहाँहरूको विरोधमा उभिए। उहाँ अझ बुझाउनुहुन्छ, पाताल लोकहरू अनगिन्ती आसुरी आत्माले भरिएका थिए, र तीमध्ये धेरै आज पनि पृथ्वीमा जन्म लिइरहेका छन्। कोही साकार रूपमा बाँचिरहेका छन्, कोही आकारी रूपमा आफ्नो काम जारी राखिरहेका छन्, र अरू कोही भने आफ्नै आध्यात्मिक साधनाबाट स्वर्गलोक वा महर्लोकसम्म पनि उठेका छन्। तैपनि तिनीहरू जहाँसुकै बसून्, बापूजीका अनुसार, तिनीहरू सारा सृष्टिमा चलिरहेको आध्यात्मिक नाटकमा भाग लिइरहन्छन्।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, राम अवतारपछि धेरै आत्माहरूले कडा तपस्या गरे र बिस्तारै महर्लोकजस्ता माथिल्ला लोकसम्म उठे। उहाँका अनुसार, तीमध्ये धेरै आत्मा अहिले विश्व परिवर्तनको यो चरणमा भाग लिन फेरि एक पटक पृथ्वीमा जम्मा भएका छन्।

त्यसैले उहाँ देखाउनुहुन्छ, अहिले अनुभव भइरहेको फाइदा केही समयका लागि मात्र हो। साँचो परिवर्तन अझै पूरा भएको छैन, किनकि मानवजातिको जागरण अझै अधुरो छ। हरेक आत्मा अन्त्यमा आफ्नो आत्म स्वरूपप्रति ब्युँझनुपर्छ र दिव्य मिसनमा आफ्नो भूमिका चिन्नुपर्छ।

बापूजी भन्नुहुन्छ, यो जागरण सनातन धर्मभित्रैबाट सुरु हुनुपर्छ। सनातन बाटो पछ्याउनेहरूबीच पनि अझै फुट, असहमति र झगडा छन्। त्यसैले उहाँ सबै सनातनीलाई यी भिन्नताभन्दा माथि उठ्न र श्री रामको पवित्र नाममा एक हुन आह्वान गर्नुहुन्छ। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, यस्तो एकताबाट मात्र तिनीहरूले सनातन धर्मको विरोध गर्ने शक्तिहरूको दृढतासाथ सामना गर्न सक्छन्।

बापूजीका अनुसार, यो मिसन पूरा गर्ने साँचो बाटो एउटै मात्र छ। पृथ्वीको वातावरण बदलिनुपर्छ — र ढिला नगरी तुरुन्तै बदलिनुपर्छ। एक–एक मानिसलाई मात्र बदल्नु पुग्दैन; पूरै ग्रहको कम्पन माथि उठाउनुपर्छ।

यही कारणले, बापूजी हरेक साधकलाई "म आत्मा हुँ" भन्ने होसमा दृढ भएर स्थिर हुन आग्रह गर्नुहुन्छ। आत्म स्वरूपको अनुभव पाएपछि, सर्वशक्तिमानबाट आध्यात्मिक शक्ति लिनुपर्छ र परम शान्तिको स्पन्दन सारा संसारमा फैलाउनुपर्छ। जब अनगिन्ती साधकले मिलेर परम शान्तिको यो कम्पन फैलाउँछन्, तब त्यसले मानिसमा मात्र होइन, पृथ्वीलाई घेरेको सूक्ष्म वातावरणमा पनि असर पार्छ।

बापूजीका अनुसार, परम शान्तिको यो कम्पन फैलिँदै जाँदा, अहिले आसुरी प्रवृत्ति भएकाहरू पनि बिस्तारै बदलिन सक्छन्। नकारात्मक सकारात्मक बन्न सक्छ, र असुर सुर बन्न सक्छ। यसरी, भूलोकको वातावरण मात्र होइन, त्यससँग जोडिएका माथिल्ला लोकको वातावरण पनि बदलिन थाल्छ। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, चेतनाको सबैतिर हुने यही परिवर्तन नै आउने रामराज्यको स्थापनाको साँचो जग हो।

बापूजी गम्भीर चेतावनी र आशाको सन्देश दुवै दिएर अन्त्य गर्नुहुन्छ। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, मानवजातिले विनाश रोक्न सक्यो र तेस्रो विश्वयुद्ध हुन दिएन भने मात्र साँचो रामराज्य स्थापना हुन सक्छ। नत्र, उहाँ भन्नुहुन्छ, त्यसको परिणाम सारा संसारका लागि भयानक हुनेछ।

बापूजीका अनुसार, रामराज्य साँचो अर्थमा स्थापना गर्ने हो भने, हरेक मानिस आध्यात्मिक रूपमा ब्युँझनुपर्छ। हरेक मानिसले आत्म स्वरूपको अनुभव पाउनुपर्छ, आत्म ज्ञान लिनुपर्छ, र सर्वशक्तिमानसँग जीवित सम्बन्ध जोड्नुपर्छ। यही भित्री परिवर्तनबाट मात्र पृथ्वीमा सधैं टिक्ने शान्ति बन्न सक्छ।

बापूजी सिकाउनुहुन्छ, अन्तिम सत्य एउटै हो। ईश्वर एक हुनुहुन्छ। सत्य एक हो। बाँकी सबै सीमित बुझाइको दायराभित्र पर्छ। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, इतिहासभरि अनगिन्ती धर्म, मठ, पन्थ, सम्प्रदाय र समुदाय जन्मिए, र हरेकले आफ्नै बाटो र आफ्नै बुझाइको घोषणा गर्‍यो। तैपनि परम सत्य आफैं एउटै रहन्छ, र त्यसलाई टुक्र्याउन सकिँदैन।

बापूजीका अनुसार, आजको युगलाई अझ धेरै विभाजन होइन, आध्यात्मिक जागरण चाहिएको छ। मानवजातिले साँघुरा पहिचानभन्दा माथि उठेर, आत्माको रूपमा — एउटै सर्वशक्तिमानका सन्तानहरूको रूपमा — आफ्नो मूल स्वभाव फेरि चिन्नुपर्छ। तब मात्र पृथ्वीको वातावरण बदलिन सक्छ, झगडाका शक्तिहरूलाई जित्न सकिन्छ, र वसुधैव कुटुम्बकम् — सारा संसार एउटै परिवार — भन्ने आदर्श जीवित सत्य बन्न सक्छ।

त्यसैले बापूजी साधकका लागि एउटा अन्तिम आह्वान छोड्नुहुन्छ: आफ्नो साँचो पहिचानप्रति ब्युँझनुहोस्, आत्म स्वरूपमा दृढ भएर स्थिर हुनुहोस्, सर्वशक्तिमानलाई सम्झनुहोस्, र परम शान्तिको स्पन्दन सारा संसारमा फैलाउनुहोस्। उहाँका अनुसार, मानिसको चेतना बदल्ने, विश्वव्यापी विनाश टार्ने, र साँचो र शाश्वत रामराज्यको स्थापनाको तयारी गर्ने बाटो यही मात्र हो।

"गॉड इज़ वन, ट्रुथ इज़ वन — परम सत्यता एक ही है।"

"अर्थ: ईश्वर एक हुनुहुन्छ, सत्य एक हो। परम सत्य एउटै मात्र हो।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, ज्ञान पहिले आउनुपर्छ, किनकि साँचो परिवर्तन ज्ञानबाट मात्र सुरु हुन्छ। यो काम अब एउटा ब्रह्माण्डभित्र मात्र सीमित छैन। यो महाब्रह्माण्ड, आकाशगंगा, युनिभर्स, र अन्त्यमा मल्टिभर्ससम्मै फैलिन्छ। अहिले भइरहेको परिवर्तन ब्रह्माण्डीय दायराको हो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यो महान् परिवर्तन हुन सक्ने दुई मात्र सम्भावित बाटा छन्। एउटा बाटो हो महाकाल प्रलय — विनाशले ल्याउने धेरै ठूलो र भयानक प्रलय। अर्को बाटो हो परम शान्ति — चेतनालाई बदल्ने र पूरै सृष्टिलाई बिस्तारै माथि उठाउने दिव्य शान्तिको सबैभन्दा माथिल्लो अवस्था। बापूजीका अनुसार, मानवजातिको अगाडि यी दुई मात्र सम्भावना छन्। यी दुईमध्ये कुन रोजिन्छ, त्यसैले संसारको भविष्य तय गर्नेछ।

"या तो महाकालाग्नि, या तो परम शान्ति — दो ही चीज़ें।"

"अर्थ: या त महाकाल अग्नि, या त परम शान्ति — यी दुई मात्र।"

— बापूजी

त्यसैले बापूजी मानवजातिलाई अन्तिम आह्वान गर्नुहुन्छ: सबै ब्युँझनुपर्छ। रामराज्य स्थापना गर्ने हो भने, विश्व परिवर्तन पूरा गर्ने हो भने, असुरहरूलाई पनि सुरमा बदल्ने हो भने, र दिव्य मिसनको विरोध गर्नेहरूको पनि भित्री परिवर्तन हुनुपर्ने हो भने, एउटै मात्र बाटो छ — परम शान्तिको सूक्ष्म कम्पन–शक्ति। अरू कुनै उपाय छैन।

बापूजीका अनुसार, आज देखिइरहेको कुरा रामको केही समयको लहर मात्र हो। उच्च आत्माहरू माथिल्ला लोकबाट बिस्तारै ओर्लिरहेका छन्, र तिनीहरूको आगमनले सूक्ष्म जगतलाई आनन्द र आध्यात्मिक उत्साहले भरिदिएको छ। त्यसैले शान्त र मनलाई माथि उठाउने वातावरण बनेको छ — तर दिव्य मिसनको अहिलेको चरणका लागि मात्र।

यी उच्च आत्मामध्ये केही यो पवित्र काममा सघाउन केही समय यहीँ रहनेछन्। अरू, बापूजी भन्नुहुन्छ, अन्त्यमा पाताल लोकमा फर्कन सक्छन् — त्यही लोक, जहाँबाट तीमध्ये धेरै सुरुमा आएका थिए। तर विरोधी आत्माहरूलाई पाताल लोकमा फर्काइदिँदैमा स्थायी समाधान हुँदैन। तिनीहरू फेरि फर्कन सक्छन्, जहाँ गए पनि नयाँ शक्ति जम्मा गर्न सक्छन्, र विरोधको त्यही चक्र चलाइरहन सक्छन्। युगौंदेखि तिनीहरू विष्णुका कट्टर शत्रुहरू भएर रहेका छन्, उहाँको दिव्य मिसनको बारम्बार विरोध गर्दै आएका छन्, र श्री कृष्णको निन्दासमेत गरेका छन्।

बापूजीका अनुसार, साँचो समाधान यस्ता आत्माहरूलाई धपाउनु होइन, तिनीहरूलाई मुक्ति दिनु हो। तिनीहरूको चेतनालाई अज्ञानबाट छुटाउनुपर्छ र आध्यात्मिक जागरणबाट बदल्नुपर्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, मानवजातिको अगाडि रहेको साँचो काम यही हो।

अहिलेका लागि, धेरै उच्च आत्मा यो दिव्य मिसनलाई सघाउन पृथ्वीमै रहिरहनेछन्। सनातनी आत्मा आफ्नो स्वभावैले शान्त हुन्छ, र कहिल्यै विनाशतिर ढल्किँदैन। तर शान्त हुनु मात्र पुग्दैन। त्यो शान्ति ज्ञानले उज्यालो हुनुपर्छ। हरेक साधक आत्म स्वरूपमा दृढ भएर स्थिर हुनुपर्छ, सर्वशक्तिमानबाट आध्यात्मिक शक्ति लिनुपर्छ, र सधैं परम शान्तिमा स्थिर रहनुपर्छ।

बापूजी गहिरो आशाको सन्देश दिएर अन्त्य गर्नुहुन्छ। परम शान्तिको सूक्ष्म कम्पन–शक्ति पूरै पृथ्वी र सूक्ष्म लोकहरूमा फैलिँदै जाँदा, चेतना आफैं बदलिन थाल्नेछ। असुर बिस्तारै सुर बन्नेछ, विरोधको ठाउँ जागरणले लिनेछ, र विश्व परिवर्तनको महान् काम आफ्नो तय भएको लक्ष्यतिर लगातार अघि बढ्नेछ। बापूजीका अनुसार, यो परिवर्तन एउटा सम्भावना मात्र होइन — यो सृष्टिको टार्न नसकिने नियति हो।

अध्याय

१४

हनुमानजीको आजको काम

बापूजीका अनुसार, हनुमानको सेवा रामायणसँगै रोकिएन; यो आजको युगमा पनि नरोकिई चलिरहेको छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, राम अवतारको बेला, रामायणमा वर्णन गरिएको युगमा, हनुमान साकार रूपमा पृथ्वीमा ओर्लनुभयो। उहाँको अवतार श्री रामको दिव्य मिसन हेर्न मात्र भएको थिएन; त्यसको सबैभन्दा समर्पित सेवक र नडगमगाउने माध्यम बन्न भएको थियो। बापूजीका अनुसार, हनुमानले आफ्नो हरेक विचार, हरेक काम र हरेक सास रामको सेवामा अर्पण गर्नुभयो, र निःस्वार्थ भक्ति, पूरा समर्पण र नडगमगाउने निष्ठाका सबैभन्दा उच्च आदर्शहरू आफ्नो जीवनमा उतार्नुभयो। उहाँको प्रेम यति गहिरो थियो कि प्रश्न गरिँदा उहाँले संसारको अगाडि आफ्नै छाती खोलेर देखाउनुभयो भनिन्छ — उहाँको हृदयमा श्री राम र माता सीताको जीवित उपस्थितिबाहेक केही थिएन। यो अमर कामबाट हनुमानले देखाउनुभयो कि भक्तिको सबैभन्दा साँचो रूप भनेको ईश्वरलाई आफ्नो अस्तित्वको मूल केन्द्र बनाउनु हो।

"मेरे दिल में सीताराम है।"

"अर्थ: मेरो हृदयमा सीताराम बस्नुहुन्छ।"

— बापूजी

बापूजीका अनुसार, राम अवतार पूरा भएसँगै श्री रामप्रति हनुमानको सेवा सकिएन। आफ्नो साकार (स्थूल भौतिक) शरीर छोडेपछि पनि हनुमान टाढाका लोकहरूमा जानुभएन। पाँच स्थूल तत्त्वले बनेको उहाँको भौतिक शरीर यहीँ छुट्यो, तर उहाँ तीन सूक्ष्म तत्त्वले बनेको आफ्नो आकारी रूपमा रहिरहनुभयो, र पृथ्वीसँगै जोडिएको सूक्ष्म जगतमै रहनुभयो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यही सूक्ष्म अवस्थाबाट हनुमानले पृथ्वीमा आफ्नो जीवनको पहिचान बनेको त्यही मिसन जारी राख्नुभयो। जहाँ जहाँ रामकथा सुनाइन्थ्यो, त्यहाँ हनुमान भक्तिभावले सुन्न उपस्थित हुनुहुन्थ्यो। जहाँ जहाँ सच्चा भक्तहरूले श्री रामलाई सम्झन्थे, त्यहाँ उहाँ चुपचाप तिनीहरूलाई सहयोग गर्नुहुन्थ्यो र तिनीहरूको रक्षा गर्नुहुन्थ्यो। बापूजीका अनुसार, रामका भक्तहरूप्रति हनुमानको सेवा राम अवतारको अन्त्यदेखि आजसम्म नरोकिई चलिरहेको छ।

बापूजी यो पनि प्रकट गर्नुहुन्छ, जब जब श्री रामको मन्दिर स्थापना हुन्थ्यो, हनुमानले आफ्नो एउटै मूल रूपबाट धेरै सूक्ष्म रूप प्रकट गर्नुहुन्थ्यो, ताकि उहाँ एकै समयमा धेरै ठाउँमा उपस्थित रहन सक्नुहोस्। बापूजी भन्नुहुन्छ, उहाँको संकल्प सरल थियो: "म श्री रामका भक्तहरूको सेवा गरिरहूँ।" त्यसैले, जहाँ जहाँ श्री रामको मन्दिर छ, त्यहाँ हनुमानले आफ्नो एउटा सूक्ष्म रूप स्थापना गर्नुभएको छ, र त्यहाँबाट उहाँ रामका भक्तहरूको आध्यात्मिक भलाइका लागि लगातार काम गरिरहनुभएको छ।

यो सेवा कति ठूलो छ भनेर बुझ्न, बापूजी हामीलाई बितेको समयको लम्बाइबारे सोच्न भन्नुहुन्छ। राम अवतार त्रेतायुगको अन्त्यतिर भएको थियो। त्यसपछि पूरै द्वापरयुग, ८ लाख ६४ हजार वर्षको अवधि, बित्यो, र त्यसको अन्त्यमा कृष्ण अवतार भयो। त्यसपछि बितेका वर्षहरू पनि जोड्दा, बापूजी बुझाउनुहुन्छ, रामको समयदेखि ८ लाख ६४ हजार वर्षभन्दा बढी बितिसकेका छन्। तैपनि यो धेरै लामो अवधिभरि हनुमान त्यही दिव्य मिसनमा अडिग रहनुभएको छ। राम अवतारको बेला उहाँले साकार रूपमा श्री रामको प्रत्यक्ष सेवा गर्नुभयो। त्यसपछि आकारी रूपमा उहाँले रामका भक्तहरूको सेवा गरिरहनुभयो, र बापूजीका अनुसार, उहाँ आज पनि त्यही पवित्र सेवामा लाग्नुभएको छ।

त्यसपछि बापूजी हनुमानको जारी मिसनलाई आजको युगसँग जोड्नुहुन्छ। उहाँका अनुसार, भारतमा राम मन्दिरको निर्माण इतिहासको वा भवन बनाउने कलाको घटना मात्र होइन — यो धेरै ठूलो आध्यात्मिक अभियानको एउटा भाग हो। जसरी हनुमानले राम अवतारको बेला श्री रामको सेवा गर्नुभयो, त्यसरी नै उहाँ आज पनि रामको दिव्य मिसनको सेवा गरिरहनुभएको छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, राम मन्दिर बन्दै गर्दा हनुमानले सूक्ष्म जगतमा फेरि धेरै आकारी रूप प्रकट गर्नुभयो। धेरै सूक्ष्म रूपमार्फत एकै समयमा काम गर्दै, उहाँ यो पवित्र मिसनलाई सक्रिय रूपमा साथ दिइरहनुभएको छ। बापूजीका अनुसार, हनुमानको सेवा रामायणसँगै रोकिएन; यो आजको युगमा पनि नरोकिई चलिरहेको छ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, हनुमानको काम स्थूल संसारमा भइरहेका घटनाहरूसम्म पनि पुग्यो। उहाँ भन्नुहुन्छ, हनुमानले भारतको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरूतिर सूक्ष्म आध्यात्मिक किरण पठाउनुभयो, र तिनीहरूलाई श्री राम र राम मन्दिरको निर्माणको पक्षमा निर्णय गर्न प्रेरणा दिनुभयो। उहाँ यो पनि बुझाउनुहुन्छ, स्थूल संसारमा यो दिव्य मिसन श्री नरेन्द्र मोदीमार्फत सफलतासाथ पूरा भयो, जबकि सूक्ष्म काम एकै समयमा हनुमानमार्फत चलिरह्यो।

बापूजीका अनुसार, यो दिव्य सेवामा हनुमान एक्लै हुनुहुन्न। उहाँजस्ता धेरै उच्च आत्माहरू छन्। ३३ कोटि देवताका आत्माहरू साकार र आकारी दुवै रूपमा काम गर्दै सूक्ष्म जगतमा आ–आफ्नो दिव्य जिम्मेवारी पूरा गरिरहेका छन्। बापूजी भन्नुहुन्छ, यी देवता आत्माहरूमध्ये धेरै अहिले विश्व परिवर्तनको महान् काममा भाग लिन फेरि जागिरहेका छन्।

तर बापूजी एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा स्पष्ट पार्नुहुन्छ। हनुमानको विशेष कृपा श्री राम र श्री कृष्णका भक्तहरूका लागि मात्र छ। राम र कृष्णलाई सच्चा मनले सम्झने र पुज्नेहरूले उहाँको सहयोग र रक्षा पाउँछन्। बापूजीका अनुसार, हनुमानको दिव्य सेवा भक्तिको यो बाटोमा हिँड्नेहरूका लागि समर्पित छ।

त्यसपछि बापूजी मानवजातिको अहिलेको अवस्थातिर ध्यान खिच्नुहुन्छ। आज पृथ्वीमा धेरै धर्म, पन्थ र समुदायका करिब आठ सय करोड मानिस बस्छन्। तिनीहरूमा क्रिश्चियन, मुसलमान, हिन्दू र अरू धेरै आस्था मान्नेहरू छन्। बापूजी भन्नुहुन्छ, यिनीहरूमध्ये श्री राम र श्री कृष्णको बाटो साँच्चै बुझ्ने र त्यसैअनुसार जिउनेहरूको संख्या अरूको तुलनामा थोरै छ, जबकि अरू धेरैले यो बाटो न चिन्छन्, न स्वीकार्छन्।

बापूजीका अनुसार, श्री हनुमानसँगै मिलेर ३३ कोटि देवताका आत्माहरू अहिले सूक्ष्म जगतबाट आफ्नो शुद्ध रूपमा काम गरिरहेका छन्। उहाँ बुझाउनुहुन्छ, यी सनातन धर्मका असल र उच्च आत्माहरू हुन्, जसले संसारको आध्यात्मिक परिवर्तनको बाटो चुपचाप तयार पारिरहेका छन्।

आज रहेका धेरै धर्म, पन्थ र समुदाय कसरी बने भन्ने कुरा बापूजी अर्को ठाउँमा बुझाउनुहुन्छ। तर यहाँ उहाँ एउटा अझ गहिरो सत्यतिर ध्यान खिच्नुहुन्छ। अहिले पृथ्वीमा करिब आठ सय करोड मानिस साकार रूपमा बाँचिरहेका छन्, तर आकारी रूपमा रहेका आत्माहरूको संख्या गन्नै सकिँदैन। बापूजीका अनुसार, देखिने संसारलाई सूक्ष्म जगतले लगातार असर गर्छ र डोर्‍याउँछ, किनभने साकार संसारमा हुने धेरैजसो कुरालाई आकारी जीवहरूले नै चुपचाप चलाउँछन् र त्यसमा असर पार्छन्।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, यो बुझाइ नयाँ होइन। यो पुरानो समयदेखि नै शास्त्रमा छ। शास्त्रले बताउँछ, ३३ कोटि देवता स्वर्गलोकमा बस्थे र सृष्टिको दिव्य व्यवस्थाभित्र आ–आफ्नो भूमिका खेल्थे। पृथ्वीमाथि भुवर्लोक छ; त्यसमाथि स्वर्गलोक छ; स्वर्गलोकभन्दा पर महर्लोक छ; त्यसपछि जनलोक, तपलोक र सत्यलोक आउँछन्। यी माथिल्ला लोकभन्दा पर ब्रह्मापुरी, विष्णुपुरी, शिवपुरी, र अन्त्यमा परमधाम छ। पृथ्वीमुनि, शास्त्रले सात पाताल लोकको वर्णन गर्छ, र सृष्टिको विशाल तह–तहको व्यवस्थाभित्र हरेकको आफ्नै ठाउँ छ।

बापूजीका अनुसार, हनुमानको दिव्य सेवा कहिल्यै एउटै लोकमा सीमित रहेन। जब जब दिव्य मिसनलाई चाहियो, उहाँ आफ्नो काम पूरा गर्न पाताल लोकसम्म पनि ओर्लनुभयो। बापूजी भन्नुहुन्छ, उहाँको सेवा युगौंदेखि नरोकिई चलिरहेको छ र आज पनि सक्रिय छ।

अहिलेसम्म यो धेरै ठूलो काम पर्दापछाडि चुपचाप भइरहेको छ, प्रायः संसारको नजरमा नपरी, र यता धेरै फरक–फरक धर्म, पन्थ र समुदायका अनगिन्ती आत्माहरूले पृथ्वीमा आ–आफ्नो यात्रा जारी राखेका छन्। तर बापूजी बुझाउनुहुन्छ, अब एउटा नयाँ चरण सुरु भएको छ। नजिकैको भविष्यमा ३३ कोटि देवताका आकारी र साकार दुवै रूप विश्व परिवर्तनको महान् काममा भाग लिन अझ खुलेर अगाडि आउनेछन्, र यसले मानवजातिको आध्यात्मिक जागरणमा नयाँ अध्यायको सुरुआत जनाउनेछ।

अध्याय

१५

भारत, लाइट हाउस

भारत, उहाँ भन्नुहुन्छ, पृथ्वीको हरेक कुनामा ज्ञानको प्रकाश फैलाउँदै लाइट हाउस बन्नेछ।

बापूजीका अनुसार, बेहदका आत्माहरू असाधारण आध्यात्मिक शक्ति भएका आत्मा हुन्। तिनीहरूभित्र बेहद की कलाको धेरै ठूलो शक्तिले काम गर्छ, जसले गर्दा तिनीहरू मानवजातिको साधारण बुझाइभन्दा धेरै परको दिव्य मिसनमा भाग लिन सक्छन्। तैपनि तिनीहरूको काम लुकेको रहन्छ। तिनीहरू गुप्त वेशमा — नदेखिने र नचिनिने गरी — सेवा गर्छन्, र भारतको भूमिबाट चुपचाप विश्व परिवर्तनको महान् कामलाई अघि बढाइरहेका छन्।

बापूजी भन्नुहुन्छ, यो महान् परिवर्तनका संकेतहरू नजिकको भविष्यमा झन्–झन् देखिँदै जानेछन्। बेहदको दिव्य मिसन अहिले नै सुरु भइसकेको छ, र चाँडै नै संसारले त्यसको असर देख्न थाल्नेछ।

बापूजीका अनुसार, भारत फेरि एक पटक विश्व गुरु — मानवजातिको आध्यात्मिक मार्गदर्शक — बन्ने निश्चित छ। आउने युगमा भारत सारा संसारमा ज्ञान, परम शान्ति र सनातन धर्मको प्रकाश फैलाउँदै लाइट हाउस बनेर उभिनेछ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, आज पाप, भ्रष्टाचार, हिंसा र आतंकवाद जतिसुकै फैलिएको देखिए पनि, ती मानवजातिको अन्तिम नियति होइनन्। धर्मको बाटोबाट सबैभन्दा टाढा भड्किएकाहरूको हृदय पनि बिस्तारै बदलिनेछ। भ्रष्टहरू आफ्नो कर्मको फल पाएपछि सुध्रिनेछन्, र पापी — ठूला पापीहरू पनि — बिस्तारै ब्युँझनेछन्। बापूजीका अनुसार, परम शान्तिको सूक्ष्म शक्ति पृथ्वीभरि फैलिँदै जाँदा, अशान्तिको ठाउँ शान्तिले लिनेछ, र कठोर बनेका हृदयहरू बिस्तारै शान्त हुनेछन्।

बापूजी संसारको नियति चलाउने एउटा शाश्वत दिव्य नियम देखाएर अन्त्य गर्नुहुन्छ। जब धर्म घट्छ र पृथ्वीमा अधर्म चरम सीमामा पुग्छ, तब सृष्टिको सन्तुलन फर्काउन परमात्मा कुनै न कुनै रूपमा प्रकट हुनुहुन्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, यो सर्वशक्तिमानले दिनुभएको दिव्य वाचा हो — यस्तो वाचा, जसले हरेक युगलाई बाटो देखाइरहेको छ।

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।

अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, जब धर्म घट्छ र संसार सही बाटोबाट टाढा भड्किन्छ, तब परमात्माले पृथ्वीमा कतै चुपचाप आफ्नो काम सुरु गर्नुहुन्छ। बापूजीका अनुसार, यो दिव्य काम संसारलाई सधैं देखिँदैन। सर्वशक्तिमान गुप्त वेशमा — लुकेको र नचिनिने तरिकाले — काम गर्नुहुन्छ, र आफ्नो उपस्थिति थाहा हुनुअघि नै बिस्तारै मानवजातिको परिवर्तनको तयारी गर्नुहुन्छ।

बापूजी भन्नुहुन्छ, यही कारणले दिव्य मिसन फेरि एक पटक भारतमा सुरु भएको छ। उहाँको शिक्षाअनुसार, भारत विश्व गुरु — संसारको आध्यात्मिक मार्गदर्शक — बन्ने निश्चित छ। भारतले फेरि एक पटक परम प्रकाश र साँचो परम शान्तिले भरिएको सतोप्रधान अवस्था पाउनेछ। यो परिवर्तन हुँदै जाँदा, परम आध्यात्मिक ज्ञानको प्रकाश खोज्दै सारा संसारको नजर स्वाभाविक रूपमा भारततिर फर्कनेछ। भारत, उहाँ भन्नुहुन्छ, पृथ्वीको हरेक कुनामा ज्ञानको प्रकाश फैलाउँदै लाइट हाउस बन्नेछ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, विश्व परिवर्तनको धेरै ठूलो काम अझै बाँकी छ। अनगिन्ती आत्माले मुक्ति पाउनेछन्, र आध्यात्मिक रूपमा शक्तिशाली र पूरै ब्युँझिसकेका आत्माले जीवन मुक्ति — जिउँदै पाइने मुक्ति — पाउनेछन्। बापूजीका अनुसार, अहिलेको दिव्य मिसनको अन्तिम उद्देश्य यही हो।

त्यसपछि उहाँ साँचो ज्ञानी आत्मा को हो भनेर बुझाउनुहुन्छ। ज्ञानी आत्मा त्यो होइन, जसले शास्त्र मात्र पढेको छ; ज्ञानी आत्मा त्यो हो, जसले परमात्मालाई साँचो रूपमा चिनेको छ। बापूजी भन्नुहुन्छ, भगवद्गीताको मुटुमा यही शिक्षा छ, जहाँ श्री कृष्णले साधकलाई पटक–पटक परमात्माको सम्झनातिर डोर्‍याउनुहुन्छ। यसैकारण, बापूजी गीतालाई सबै शास्त्रको शिरोमणि भन्नुहुन्छ, किनकि यसको सबैभन्दा माथिल्लो सन्देश आत्मालाई परमात्मासँग जीवित सम्बन्धमा स्थिर गराउनु हो।

बापूजीका अनुसार, अब आउँदै गरेको युग ज्ञानको युग हुनेछ। यही परम ज्ञानबाट आत्मा स्वाभाविक रूपमा परमात्मासँग योगमा जोडिनेछ। जसरी बिजुलीले चल्ने सामानले पावर हाउससँग जोडिएपछि मात्र शक्ति पाउँछ, त्यसरी नै आत्मा सर्वशक्तिमानसँग कहिल्यै नटुट्ने सम्बन्ध जोडेपछि दिव्य शक्तिले भरिन्छ। यही जीवित सम्बन्धबाट आत्माले आफ्नो मूल बल फेरि पाउँछ, र विश्व परिवर्तनको महान् कामको माध्यम बन्छ।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, आत्माले परमात्मासँग जीवित सम्बन्ध जोडेपछि त्यसले दिव्य शक्ति पाउन थाल्छ। यो शक्ति आत्माभित्र ब्युँझिँदै जाँदा, गहिरो परिवर्तन सुरु हुन थाल्छ। बापूजीका अनुसार, यो जागरणका संकेतहरूमध्ये एउटा हुनेछ — भारतभित्र ३३ कोटि देवताको फेरि उदय। साधारण आँखाबाट लामो समयदेखि लुकेको तिनीहरूको आध्यात्मिक असर फेरि एक पटक विश्व परिवर्तनको महान् काममा सक्रिय हुनेछ।

बापूजीका अनुसार, भारत फेरि एक पटक विश्व गुरु बनेर उभिने दिन टाढा छैन। आज अनुभव गर्न सकिने शान्ति त आउन बाँकी कुराको एउटा झलक मात्र हो। भविष्यमा भारतको वातावरण नाप्नै नसकिने गरी अझ शान्त, आध्यात्मिक रूपमा जीवन्त, अनि ज्ञान र परम शान्तिको प्रकाशले भरिएको हुनेछ।

बापूजी अझ बुझाउनुहुन्छ, यो परिवर्तन धर्मात्माहरूमा मात्र सीमित हुने छैन। आज आसुरी प्रवृत्ति भएकाहरू — भ्रष्टाचार, हिंसा, पाप र अन्यायमा लागेकाहरू — पनि बिस्तारै भित्रैबाट बदलिनेछन्। आफ्नो कर्मको फल भोगेपछि, तिनीहरू सुध्रिन थाल्नेछन्। बापूजीका अनुसार, परम शान्तिको सूक्ष्म शक्तिले नै तिनीहरूको विवेक ब्युँझाउनेछ, तिनीहरूको मन शान्त पार्नेछ, र तिनीहरूलाई सत्यको बाटोमा हिँड्न प्रेरणा दिनेछ। समय बित्दै जाँदा, मानिसहरू डर वा बाध्यताले होइन, चेतनाको भित्री परिवर्तनबाट स्वाभाविक रूपमा सत्य बोल्न थाल्नेछन्।

त्यसपछि बापूजी हामीलाई सम्झाउनुहुन्छ, हनुमान आज पनि श्री रामको सेवा गरिरहनुभएको छ। उहाँको काम देखिने संसारमा मात्र सीमित छैन। सूक्ष्म जगतबाट हनुमान दिव्य मिसनमा सक्रिय भएर लागिरहनुभएको छ, र जहाँ जहाँ श्री रामको काम अघि बढिरहेको छ, त्यहाँ चुपचाप सघाइरहनुभएको छ। उहाँसँगै, माथिल्ला लोकबाट धेरै महान् र उच्च आत्माहरू पनि यो पवित्र काममा भाग लिन ओर्लिरहेका छन्।

त्यसपछि बापूजी अर्को महत्त्वपूर्ण सत्यतिर ध्यान खिच्नुहुन्छ। इतिहासको लामो यात्राभरि, आफ्नो आस्थामा नडगमगाउने सनातनी आत्माहरू सधैं रहेका छन्। मृत्युलोकमा बस्दा, अनगिन्ती धर्म, मठ, पन्थ र समुदाय जन्मिँदै गर्दा पनि, तिनीहरूले आफ्नो भक्ति कहिल्यै छोडेनन्। तिनीहरूले श्री रामको पूजा गरून्, श्री कृष्णको पूजा गरून्, वा सनातन धर्मको परम्पराअनुसार आफ्ना पितृहरूलाई सम्मान गरून्, तिनीहरू आफ्नो मूल बाटोमा दृढ रहे।

बापूजीका अनुसार, यस्तो नडगमगाउने आस्था आफैंमा उच्च आत्माको चिनारी हो। अनगिन्ती असर र लोभ–लालचबीच पनि दृढ रहनेहरूले आफ्नो यही दृढताबाट आफ्नो भित्री आध्यात्मिक अवस्थाको गुण देखाउँछन्। तिनीहरू आउँदै–जाँदै गर्ने हरेक विश्वास वा मतमा अल्झिएनन्। त्यसैले, बापूजी भन्नुहुन्छ, दृढ रहेका यी सनातनी आत्माहरूले आउने समयमा धेरै ठूलो फाइदा पाउनेछन्, किनकि तिनीहरूको स्थिरता आफैं तिनीहरूको उच्च आध्यात्मिक गुणको प्रमाण हो।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, अहिलेको युग ज्ञानको युग हो। आउने समयमा, उहाँ भन्नुहुन्छ, मानवजाति झन्–झन् परम आध्यात्मिक ज्ञानतिर फर्कनेछ — आफ्नो इच्छाले मात्र होइन, आवश्यकताले। संसारको अगाडि आइपरेका परिस्थितिहरूले मानिसहरूलाई त्यस्ता उत्तर खोज्न बाध्य पार्नेछन्, जुन न भौतिक प्रगतिले दिन सक्छ, न सांसारिक उपलब्धिले।

बापूजीका अनुसार, यो परिवर्तनका संकेतहरू अहिले नै देखिन थालिसकेका छन्। प्राकृतिक प्रकोप बढ्दै छन्, र पाँच स्थूल तत्त्वभित्र गहिरो असन्तुलन पैदा भएको छ। जीवनलाई धानिराख्ने तत्त्वहरू नै बिस्तारै दुःखको स्रोत बन्दै छन्। उहाँ भन्नुहुन्छ, वातावरण आफैं पनि यो बढ्दो असन्तुलनको साक्षी हो।

बापूजी देखाउनुहुन्छ, दशकौंमा पटक–पटक संकट आए पनि — सन् १९७६, १९८६, १९९६, २००० र २०१२ मा — मानवजाति बाँचिरहेको छ। तैपनि उहाँ सावधान गराउनुहुन्छ, खतरा टरेको छैन। बापूजीका अनुसार, तेस्रो विश्वयुद्धको सम्भावना साँचो र नजिकै छ।

उहाँ चेतावनी दिनुहुन्छ, यस्तो युद्ध सुरु भयो भने, त्यसले केही दिनभित्रै पूरै संसारलाई निल्न सक्छ। त्यस्तो बेला आणविक हतियारहरूले कल्पनै गर्न नसकिने विनाश मच्चाउनेछन्। विनाश यति ठूलो हुनेछ कि अनगिन्ती ज्यान जानेछन्, सहरहरू भत्किएर खण्डहर बन्नेछन्, र मृतकको अन्तिम संस्कार गर्ने पनि कोही हुने छैन। उहाँ भन्नुहुन्छ, समुद्र आफैं पनि रिसले उर्लिएर आफ्नो बाटोमा आउने सबै कुरा निल्न सक्छ। बापूजीका अनुसार, यस्तो विनाश ल्याउन सक्ने शक्तिहरू पहिल्यै तयार भएर बसेका छन्।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ, विनाश गर्ने यी प्रवृत्तिहरू बदलिएनन् भने, तिनले अन्त्यमा मानवजातिलाई तेस्रो विश्वयुद्धतिर लैजान सक्छन्। तैपनि उहाँ गहिरो आशाको सन्देश पनि प्रकट गर्नुहुन्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, अहिलेसम्म सर्वशक्तिमानले यो ठूलो विपत्तिलाई घट्नबाट बारम्बार रोक्नुभएको छ।

बापूजीका अनुसार, सर्वशक्तिमानको इच्छा विनाश होइन, परिवर्तन हो। उहाँ चाहनुहुन्छ, मानवजाति युद्धको भयानकताबाट होइन, परम शान्तिको सूक्ष्म शक्तिबाट बदलियोस्। उहाँ संसारको परिवर्तन सकारात्मक, शान्त, र आध्यात्मिक जागरणमा आधारित होस् भन्ने चाहनुहुन्छ — डर, हिंसा वा विनाशमा होइन।

त्यसैले बापूजी यो भन्दै अन्त्य गर्नुहुन्छ, अहिले भइरहेको दिव्य मिसनको साँचो उद्देश्य यही हो। उच्च आत्माहरू ओर्लनु, ज्ञान ब्युँझनु, परम शान्ति फैलिनु, र विश्व परिवर्तनको काम — यी सबै एउटै सबैभन्दा ठूलो लक्ष्यतिर डोर्‍याइएका छन्: विनाश टार्न नसकिने हुनुअघि नै मानवजातिलाई बदल्नु, र पृथ्वीलाई नयाँ आध्यात्मिक युगको बिहानीका लागि तयार पार्नु।

भिडियो स्रोत

बापूजी दशरथभाई पटेलका मूल प्रवचनहरू

यस पुस्तकमा दिइएका शिक्षाहरू सोझै बापूजी दशरथभाई पटेलले बोल्नुभएका प्रवचनहरूबाट लिइएका हुन्। यो पुस्तक जुन भिडियो प्रवचनहरूमा आधारित छ, ती प्रवचनहरू पूरै आधिकारिक युट्युब च्यानलमा निःशुल्क उपलब्ध छन्।

अझ गहिरो र सोझो बुझाइका लागि मूल प्रवचनहरू हेर्न पाठकहरूलाई हार्दिक अनुरोध गरिन्छ। बापूजीको आफ्नै आवाज सुन्दा एउटा यस्तो कम्पन पाइन्छ, जुन कुनै पनि लेखिएको शब्दले पूरै दिन सक्दैन। पुस्तक र भिडियो सँगै लिँदा सबैभन्दा राम्रो हुन्छ — शान्त भएर मनन गर्न पुस्तक, जीवन्त रूपमा सोझै पाउन भिडियो।

बापूजीको आधिकारिक युट्युब च्यानल

youtube.com/@bapujidashrathbhaipatel

बापूजीका अनमोल वचनहरू

तलका वचनहरू यो पुस्तकको आधार बनेका प्रवचनहरूबाट जम्मा गरिएका हुन्। अध्यायहरूभित्र जसरी आएका छन्, यहाँ पनि ठ्याक्कै त्यसरी नै राखिएका छन्।

"१०८ ने सारा मल्टीवर्स का ऑब्ज़र्वेशन करके सारा रिपोर्ट उनके क्रिएटर को दिया, फिर उसने मुझे दिया।"

"अर्थ: १०८ ले पूरै मल्टिभर्सको अब्जर्भेसन गरेर सबै रिपोर्ट आफ्नो सिर्जनहार, दोस्रो परम आत्मालाई दिए। अनि उहाँले त्यो मलाई दिनुभयो।"

— बापूजी

अध्याय २: निराकार सुरुआत

"कला माना पावर की क्वालिटी।"

"अर्थ: कला भनेको शक्तिको गुण हो।"

— बापूजी

अध्याय ३: शास्त्रहरूले के भन्छन्, र तिनले के समेट्न सकेनन्

"अविनाशी राम माना ऑलमाइटी अथॉरिटी।"

"अर्थ: अविनाशी राम भनेको सर्वशक्तिमान हो।"

— बापूजी

अध्याय ४: "राम नाम सत्य है" पछाडिको सत्य

"निराकार स्वरूप ही सर्वश्रेष्ठ है।"

"अर्थ: निराकार स्वरूप नै सबैभन्दा माथिल्लो हो।"

— बापूजी

अध्याय ४: "राम नाम सत्य है" पछाडिको सत्य

"रावण ने ४०० साल तक पापाचार अत्याचार किया तीनों लोक में।"

"अर्थ: रावणले चार सय वर्षसम्म तीनै लोकमा पाप र अत्याचार गर्‍यो।"

— बापूजी

अध्याय ५: रावण कसरी जन्मियो, र कसरी माथि उठ्यो

"देवासुर संग्राम हमेशा ही शुक्राचार्य करवाता रहा।"

"अर्थ: देवता र असुरबीचको युद्ध सधैं शुक्राचार्यले नै गराउँदै आएका छन्।"

— बापूजी

अध्याय ६: शुक्राचार्य: हरेक युद्धपछाडिको लुकेको हात

"राम को हुए आठ लाख उनहत्तर हज़ार साल हुए, त्रेता के अंत में हुए।"

"अर्थ: रामपछि आठ लाख उनान्सत्तरी हजार वर्ष बितिसके। उहाँ त्रेताको अन्त्यमा आउनुभएको थियो।"

— बापूजी

अध्याय ७: श्री राम कति समयअघि आउनुभयो?

"धरती पर उसको नहीं मारा। मैंने अपनी आत्म स्वरूप की स्टेज में देखा है।"

"अर्थ: उसलाई पृथ्वीमा मारिएको होइन। मैले यो आफ्नो आत्म चेतनाको अवस्थामा देखेको छु।"

— बापूजी

अध्याय ८: पृथ्वीमा नलडिएको युद्ध

"रावण को नीचे नहीं मार सकते ना, वो तो ऊपर भाग जाएगा ना।"

"अर्थ: रावणलाई यहाँ तल मार्न सकिँदैनथ्यो — ऊ त सजिलै माथि भागिहाल्थ्यो।"

— बापूजी

अध्याय ९: रावणले आफ्नो शक्ति कहाँ लुकायो

"ज्ञान है गुप्त, पुरुषार्थ है गुप्त, दान–मान–मरतबा सब गुप्त है, बाप है गुप्त।"

"अर्थ: ज्ञान गुप्त छ। पुरुषार्थ गुप्त छ। दान, मान र पद — सबै गुप्त छन्। पिता आफैं पनि गुप्त हुनुहुन्छ।"

— बापूजी

अध्याय १०: हनुमान: तीन शक्ति भएको आत्मा

"अंत में सारा राज़ जो समझेंगे, वो नाराज़ नहीं होंगे।"

"अर्थ: अन्त्यमा हरेक रहस्य बुझ्नेहरू नाराज हुनेछैनन्।"

— बापूजी

अध्याय १०: हनुमान: तीन शक्ति भएको आत्मा

"स्वयं को जानो — मैं कौन सी कैटेगरी की आत्मा हूँ।"

"अर्थ: आफूलाई चिन्नुहोस् — म कुन श्रेणीको आत्मा हुँ?"

— बापूजी

अध्याय १०: हनुमान: तीन शक्ति भएको आत्मा

"परम लाइट जिसके अंदर हो, तो परम अग्नि तो कुछ भी नहीं है।"

"अर्थ: जसभित्र परम प्रकाश छ, उसका लागि परम अग्नि पनि केही होइन।"

— बापूजी

अध्याय ११: हनुमान र सूर्य

"रामराज्य माना पूरी धरती पर राम राज।"

"अर्थ: रामराज्य भनेको पूरै पृथ्वीमा रामको शासन हो।"

— बापूजी

अध्याय १३: रामराज्यको साँचो अर्थ

"गॉड इज़ वन, ट्रुथ इज़ वन — परम सत्यता एक ही है।"

"अर्थ: ईश्वर एक हुनुहुन्छ, सत्य एक हो। परम सत्य एउटै मात्र हो।"

— बापूजी

अध्याय १३: रामराज्यको साँचो अर्थ

"या तो महाकालाग्नि, या तो परम शान्ति — दो ही चीज़ें।"

"अर्थ: या त महाकाल अग्नि, या त परम शान्ति — यी दुई मात्र।"

— बापूजी

अध्याय १३: रामराज्यको साँचो अर्थ

"मेरे दिल में सीताराम है।"

"अर्थ: मेरो हृदयमा सीताराम बस्नुहुन्छ।"

— बापूजी

अध्याय १४: हनुमानजीको आजको काम

शब्दावली

यस पुस्तकमा आएका हिन्दी र संस्कृत शब्दहरूको छोटो व्याख्या

१. आदि शक्ति (Aadi Shakti)

आदि माता — मूल र शाश्वत दिव्य नारी शक्ति, जसले सृष्टि सुरु भएदेखि नै यसलाई सम्हाल्दै आउनुभएको छ, र सृष्टिको प्रलय हुने बेलासम्म यसलाई चलाइरहनुहुनेछ।

२. आकाशगंगा (Aakashganga)

मिल्की वे — संस्कृतमा आकाशगंगा, अर्थात् 'आकाशको नदी' भनिने — हामी बसेको आकाशगंगा हो। यसभन्दा पर अरू अनगिन्ती आकाशगंगा छन्, जो सृष्टिभरि अनन्त रूपमा छरिएका छन्।

३. आकारी (Akari)

यो आत्माको सूक्ष्म रूप हो, अर्थात् आत्माबाट निस्कने ऊर्जाले बनेको रूप। यो भौतिक आँखाले देखिँदैन। आत्माले परम तत्त्वबाट बनेको सूक्ष्म रूप लिन्छ; यही सूक्ष्म रूपलाई आकारी भनिन्छ।

४. अक्षौहिणी (Akshauhini)

प्राचीन सेनाको एउटा पूरा दल, जसमा रथ, हात्ती, घोडसवार र पैदल सिपाही हुन्छन्।

५. सर्वशक्तिमान (Almighty Authority)

बेहदको परम मालिक सिर्जनहार — बेहद अर्थात् सृष्टिको असीम संसार। सारा अनन्त अस्तित्वमा सबैभन्दा माथिको सत्ता, र हरेक आत्माको पर–परबाजे।

६. अनन्त कोटि (Anant Koti)

अनन्त करोड; गन्नै नसकिने संख्या।

७. आराधना (Aradhana)

आफूले रोजेको देवताप्रति लगातार गरिने पूजा र भक्तिको अभ्यास।

८. असुर (Asur)

राक्षसी जीव; देवताहरूको विरोधमा र सृष्टिको व्यवस्थाको विरोधमा काम गर्ने आत्मा।

९. आत्म ज्ञान (Atma Gyan)

आत्माको साँचो पहिचानको ज्ञान।

१०. आत्म स्वरूप (Atma Swaroop)

आत्माको मूल स्वभावमा टिकिरहने अवस्था — आफूलाई शरीर होइन, पूरै आत्मा ठान्नु। यही आध्यात्मिक अभ्यासको जग हो। साधक आत्म स्वरूपमा पुगेपछि आत्माको मूल प्रकाश, शान्ति र शक्ति पूरै जाग्छन्।

११. अविनाशी (Avinaashi)

कहिल्यै नाश नहुने — जसलाई नष्ट गर्न सकिँदैन। सधैं अविनाशी, समयको पहुँचभन्दा पर।

१२. बीज रूप (Beej Roop)

आत्माको बीज अवस्था। परम प्रकाशको मूल, निराकार रूप — सबैभन्दा पहिलेको रूप, जसबाट आत्माको यात्राका पछिल्ला सबै चरणहरू खुल्दै आएका छन्।

१३. बेहद (Behad)

अनन्त — सबै सीमाभन्दा पर, कुनै किनारा नभएको। बापूजीको ज्ञानमा बेहदले सारा सृष्टिका असीम, अनन्त आयामहरूलाई जनाउँछ।

१४. बेहद ज्ञान (Behad Gyan)

सर्वशक्तिमान र उहाँको विशाल, सीमा नभएको सृष्टिको परम ज्ञान। यो सृष्टिको सबैभन्दा माथिल्लो, सबैभन्दा पहिलेको आयामको ज्ञान हो — मल्टिभर्सभन्दा धेरै पर।

१५. बेहदका पिता (Behad ka Baap)

यो असीम, विशाल सृष्टिको परम मालिक सिर्जनहार — परम पिता, अर्थात् सर्वशक्तिमान। उहाँ सबै सृष्टिको शक्तिको अन्तिम स्रोत हुनुहुन्छ।

१६. बेहदका PM (Behad ka PM)

एउटा खास उच्च शक्तिको आत्मा, जो परिवर्तनका लागि सर्वशक्तिमानसँगै उहाँको परमधामबाट यस सौरमण्डलमा आउनुभयो।

१७. बेहदको आत्मा (Behad ki Atma)

अनन्त शक्ति भएको ब्रह्माण्डीय आत्मा। यस्ता आत्मा परम दिव्य प्रकाशले बनेका हुन्छन्, र एउटा खास मिसन लिएर पृथ्वीमा आउँछन्: ज्ञान दिन र मानवजातिलाई बाटो देखाउन।

१८. भक्ति (Bhakti)

ईश्वरप्रति गरिने सच्चा, हृदयदेखिको प्रेम र पूजा।

१९. भक्ति मार्ग (Bhakti Marg)

भक्ति र पूजाको बाटो।

२०. भूलोक (Bhu Lok)

पृथ्वीको लोक; मानिस बस्ने भौतिक संसार।

२१. भुवर्लोक (Bhuvar Lok)

पृथ्वीभन्दा ठीक माथिको सूक्ष्म लोक, माथिल्ला लोकहरूमध्ये पहिलो।

२२. ब्रह्म ज्ञान (Brahm Gyan)

सृष्टिको पूरा ज्ञान — यसको उत्पत्तिदेखि प्रलयसम्म। सृष्टि कसरी सुरु भयो, कसबाट सुरु भयो, र कुन नियमले चल्छ भन्ने ज्ञान।

२३. ब्रह्मा (Brahma)

हाम्रो सौरमण्डलभित्रका आत्माहरूको सिर्जनहार; त्यो स्रोत, जसमार्फत शिवले सृष्टि सुरु गर्नुहुन्छ।

२४. ब्रह्माण्ड (Brahmand)

हाम्रो सौरमण्डल — सृष्टिको एउटा एकाइ। बापूजीको ज्ञानमा ब्रह्माण्ड भनेको खास गरी शिवले सिर्जना गर्नुभएको सौरमण्डल हो। एउटै आकाशगंगाभित्र यस्ता अनगिन्ती ब्रह्माण्ड हुन्छन्।

२५. ब्रह्मापुरी (Brahmapuri)

ब्रह्माको धाम; युनिभर्सभित्रको एउटा स्वर्गीय लोक।

२६. ब्रह्मास्त्र (Brahmastra)

दिव्य हतियारहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो; ब्रह्माको मन्त्रले छोडिने, ब्रह्माबाटै सोझै ऊर्जा लिने हतियार।

२७. चक्र (Chakra)

मानिसको शरीरभित्रको ऊर्जा केन्द्र, जसबाट आत्माको शक्ति बग्छ।

२८. देवासुर संग्राम (Devasur Sangram)

हिन्दू शास्त्रमा वर्णन गरिएका युद्धहरू, जुन देवता (देव) र राक्षस (असुर) बीच भए।

२९. देवता (Devta)

देव; सृष्टिका माथिल्ला लोकहरूमा तीन तत्त्वको शरीरमा रहने जीव।

३०. धर्म (Dharma)

सदाचार; सही आचरणको आध्यात्मिक नियम।

३१. दिव्य रथ (Divya Rath)

सूक्ष्म जगतको एउटा दिव्य वाहन, जसले आफ्नो सवारलाई सृष्टिका फरक–फरक लोकहरूबीच लैजान सक्छ।

३२. दिव्यास्त्र (Divyastra)

मन्त्रले शक्ति भरिएको दिव्य हतियार, जसले कुनै माथिल्लो सत्ताबाट आफ्नो शक्ति लिन्छ।

३३. द्वापरयुग (Dwapar Yug)

चार युगको चक्रमा तेस्रो युग, जुन ८ लाख ६४ हजार वर्षसम्म चल्छ।

३४. गन्धर्व (Gandharva)

सूक्ष्म लोकका स्वर्गीय संगीतकारहरू।

३५. गोलोक (Golok)

श्री कृष्ण बस्नुहुने लोक।

३६. गोप–गोपी (Gop-Gopi)

अवतारको समयमा कृष्णका साथीहरू। तिनीहरू माथिबाट, विष्णुपुरीबाट तल आएका आत्मा थिए।

३७. गुप्त वेश (Guptavesh)

लुकाइएको वा लुकेको रूप; भेष बदलेर काम गर्ने तरिका।

३८. ज्ञान (Gyan)

बोध; खास गरी दिव्य वा यो संसारभन्दा परको ज्ञान।

३९. ज्ञान दान महा दान (Gyan Daan Mahadaan)

कुनै पनि आत्मासँग परम ज्ञान बाँड्नु सबै दानमध्ये सबैभन्दा ठूलो दान हो। बापूजीका सबै पुस्तक र शिक्षा मानवजातिलाई निःशुल्क दिइनुको आधार यही सिद्धान्त हो।

४०. ज्ञान सागर (Gyan Sagar)

ज्ञानको समुद्र; परम आध्यात्मिक बुद्धिको विशाल फैलावटलाई जनाउने उपमा।

४१. ज्ञानी आत्मा (Gyani Atma)

ज्ञानको साक्षात् रूप बनिसकेको आत्मा, जसले ज्ञानलाई विश्वासको रूपमा मात्र समातेर राख्दैन, बरु त्यसैअनुसार सोझै जिउँछ।

४२. हनुमान (Hanuman)

श्री रामको महान् सेवक। उहाँको जन्म पवन देवताबाट भएको हो, र उहाँभित्र रुद्रको शक्ति र १०८ को पहिलो नम्बरको आत्माको शक्ति पनि छ।

४३. हविष (Havish)

पवित्र यज्ञमा देवताहरूले पाउने आहुतिको भाग।

४४. इन्द्र (Indra)

स्वर्गलोकका देवताहरूका राजा।

४५. जनलोक (Janlok)

चौध तहको ब्रह्माण्डीय बनावटमा रहेका माथिल्ला स्वर्गीय लोकहरूमध्ये एक।

४६. जीवन मुक्ति (Jeevan Mukti)

त्यो अवस्था, जहाँ आत्माले आफूलाई कर्मका सबै हिसाबबाट पूरै मुक्त गर्छ र आफ्नो सिर्जनहारलाई पूरै चिन्छ — मुक्ति, यहीँ र अहिले।

४७. जोगनी (Jogni)

योगिनीहरू सूक्ष्म लोकका शक्तिशाली दिव्य नारी जीव हुन्। उनीहरू माथिबाट ओर्लिएका उच्च गुणका आत्माहरू हुन्।

४८. कलियुग (Kaliyug)

फलामे युग; चतुर्युगको चौथो र अन्तिम युग, जुन ४ लाख ३२ हजार वर्षको हुन्छ।

४९. कला (Kalaa)

आत्माको शक्ति नाप्ने एकाइ। जसरी बिजुलीको शक्ति वाटमा नापिन्छ, त्यसरी नै अध्यात्ममा कला भनेको कुनै सिर्जनहार वा आत्माको क्षमता हो।

५०. कारण शरीर (Karan Sharir)

आत्माका आवरणहरूमध्ये सबैभन्दा भित्री आवरण, र आत्माको कर्मको रेकर्ड राख्ने भण्डार।

५१. किन्नर (Kinnar)

सूक्ष्म लोकका स्वर्गीय जीवहरू, जो संगीत र गीतका लागि चिनिन्छन्।

५२. कुबेर (Kuber)

देवताहरूमध्ये धनको रक्षक, र पुष्पक विमानको मूल मालिक।

५३. कुश (Kusha)

धार्मिक विधिमा प्रयोग गरिने पवित्र घाँस, जसको टुप्पो तीखो र चुच्चो हुन्छ।

५४. महाब्रह्माण्ड (Maha Brahmand)

एउटा आकाशगंगा — एउटा विशाल ब्रह्माण्डीय बनावट, जसभित्र अर्बौं सौरमण्डल आ–आफ्नै कक्षमा घुम्छन्।

५५. महाकाल प्रलय (Maha kaal Pralay)

आकाशगंगाको तहमा हुने महाप्रलय — सबैभन्दा ठूलो प्रलय, जसमा अनन्त सौरमण्डल फेरि महाशिवभित्रै खिचिन्छन्।

५६. महर्लोक (Maharloka)

शक्तिशाली ऋषिहरू बस्ने महान् लोक। महान् ऋषिहरू र शुद्ध भएका आत्माहरू यहाँ गहिरो तपस्या गर्छन्।

५७. महर्षि (Maharshi)

माथिल्ला लोकमा रहने महान् ऋषि, जोसँग विशाल आध्यात्मिक ज्ञान र शक्ति हुन्छ।

५८. महादेव (Mahadev)

महादेव भनेको "महान् ईश्वर" — आकारी शिवलाई दिइएको उपाधि; आकारी शिव भनेको शिवपुरीमा बस्नुहुने शिवको सूक्ष्म रूप हो।

५९. मन्त्र (Mantra)

शक्तिले भरिएको ध्वनिको सूत्र, जसलाई एकाग्र भएर जप्दा त्यसले माथिल्लो स्रोतबाट शक्ति खिच्छ।

६०. मर्यादा पुरुषोत्तम (Maryada Purushottam)

शास्त्रले श्री रामलाई दिएको उपाधि — सही आचरणलाई सबैभन्दा राम्ररी पालन गर्ने।

६१. माया (Maya)

भौतिक संसारको भ्रम पार्ने शक्ति — त्यो शक्ति, जसले आत्मालाई आफ्नै साँचो स्वभाव बिर्साउँछ।

६२. मृत्युलोक (Mrityu Lok)

मर्नुपर्ने लोक — मृत्युको संसार, जहाँ आत्माले पाँचवटै तत्त्वको शरीर लिन्छ। यहाँ सबै कुरा अस्थायी छ।

६३. मूलाधार (Muladhar)

मानिसको शरीरका ऊर्जा केन्द्रहरूमध्ये सबैभन्दा तल्लो, जहाँबाट चक्रहरूको शृंखला सुरु हुन्छ।

६४. मुक्ति (Mukti)

छुटकारा; जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्त हुनु।

६५. मल्टिभर्स (Multiverse)

सृष्टिको त्यो तह, जसभित्र धेरै युनिभर्स, महा युनिभर्स, महा–महा युनिभर्स र त्योभन्दा माथि, G17 सम्मका तहहरू हुन्छन्।

६६. निराकार (Nirakar)

आत्माको रूप नभएको अवस्था। यही आत्माको साँचो दिव्य अवस्था हो — जब आत्मा दिव्य प्रकाशको रूपमा हुन्छ।

६७. निशाचर (Nishachar)

रातमा घुम्ने जीव; रावणको राक्षसी सेवक।

६८. अब्जर्भेसन (Observation)

जसरी तपाईँ चलचित्र हेर्नुहुन्छ, त्यसरी नै सारा सृष्टिको मौन साक्षी भएर रहनु। कुनै मोह वा प्रतिक्रियाबिना सबै कुरा हेर्नु।

६९. पर ब्रह्म परमात्मा (Par Brahm Parmatma)

सबै युनिभर्सभन्दा परको चेतना। उहाँ नै सर्वशक्तिमान हुनुहुन्छ, जसलाई कहिलेकाहीँ बेहदका पिता — सारा अनन्त सृष्टिको परम पिता — पनि भनिन्छ।

७०. परम प्रकाश (Param Prakash)

सबैभन्दा माथिको दिव्य प्रकाश। यो शुद्ध, मौन, र सबै विचार र हलचलभन्दा पर छ — सारा सृष्टिको स्रोत र जग।

७१. परम तत्त्व (Param Tatva)

कुनै तत्त्वको अझ मसिनो, अझ शुद्ध र अझ शक्तिशाली रूप। यो सृष्टिका माथिल्ला लोकहरूको मूल पदार्थ हो। तीन परम तत्त्व हुन्: परम आकाश, परम वायु र परम अग्नि।

७२. परमात्मा (Paramatma)

सबैभन्दा माथिको आत्मा, आत्माहरूको सिर्जनहार। परमात्माको अर्थ "आत्माभन्दा सूक्ष्म र शक्तिशाली" हो।

७३. परमधाम (Paramdham)

सबैभन्दा माथिको धाम — आत्माहरूको मूल घर; शुद्ध दिव्य प्रकाशको लोक, जहाँ सिर्जनहार निराकार अवस्थामा रहनुहुन्छ।

७४. परम शान्ति (Paramshanti)

सबैभन्दा ठूलो शान्ति — योगबाट परमात्मासँग एक हुँदा आत्माको मूल अवस्था। यो आत्माको मूल अवस्था हो, जसमा आत्मा आफ्नो शुद्ध दिव्य प्रकाशको रूपमा दृढ भएर टिकेको हुन्छ।

७५. परार्ध (Parardh)

भगवान् ब्रह्माको आयुभित्र ब्रह्माण्डीय समयको एउटा एकाइ। एउटा परार्ध ब्रह्माका पचास वर्ष बराबर हुन्छ।

७६. पाताल (Patal)

सात तल्ला लोक, जहाँ आत्माहरू आफ्नो शक्ति गुमाएर पाप कर्ममा लाग्दा खस्छन्।

७७. पवन देवता (Pawan Devta)

वायु तत्त्वको देवता, जसको कोषबाट हनुमानको आत्मा बनेको थियो।

७८. प्राण प्रतिष्ठा (Pran Pratishtha)

मन्दिरको मूर्तिभित्र प्राणशक्ति बोलाएर स्थापित गर्ने विधि।

७९. प्रेत (Pret)

मृत्युपछि आत्माको एउटा सूक्ष्म अवस्था। आध्यात्मिक अज्ञानका कारण आत्मा अगाडि बढ्न सक्दैन, र भौतिक संसारको नजिकका सूक्ष्म क्षेत्रहरूमा भौंतारिरहन्छ।

८०. पूर्ण ब्रह्म (Purna Brahm)

पूरा ब्रह्म। शास्त्रअनुसार निराकारलाई मात्र पूर्ण ब्रह्म परमेश्वर भनिन्छ।

८१. पुरुषार्थ (Purusharth)

आफ्नै प्रयास। आत्माले आफैं गर्ने सच्चा आध्यात्मिक प्रयास — सम्झना, अध्ययन र सही कर्ममा। बापूजी सिकाउनुहुन्छ, यो प्रयास लुकेको रहन्छ र आत्मा र परम पितालाई मात्र थाहा हुन्छ।

८२. पुष्पक विमान (Pushpak Viman)

प्राचीन शास्त्रमा आएको प्रसिद्ध उड्ने रथ; सूक्ष्म जगतको एउटा वाहन। यसको मालिक रावण थियो, र यसमा चढेर ऊ तीन लोकबीच आउजाउ गर्न सक्थ्यो।

८३. रामराज्य (Ram Rajya)

रामको शासन। यसको साँचो अर्थमा यो एउटा देशको शासन होइन, पूरै पृथ्वीमा रामको शासन हो।

८४. रावण (Ravan)

रामायणको समयमा तीन लोकको स्वामी; ऋषि विश्रवा र कैकसीको छोरा, जसले शंकर महादेवको तपस्या गरेर दस टाउकोको शक्ति पायो।

८५. ऋषिमुनि (Rishi-Muni)

गहिरो तपस्या गर्ने साधु। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, ५० देखि २०० कलाका आत्माहरू यो पृथ्वीमा ऋषिमुनि बन्छन्।

८६. रुद्र (Rudra)

शंकरको एउटा नाम; परम्परामा एघारौं रुद्र अवतारलाई हनुमान मानिन्छ।

८७. साकेत लोक (Saket Lok)

श्री राम र हनुमान आकारी रूपमा बस्नुहुने लोक।

८८. साकार (Sakar)

यो देखिने भौतिक संसारभित्र स्थूल, भौतिक शरीर लिएको आत्मा। साकारको अर्थ "भौतिक रूप भएको" हो।

८९. सनातन धर्म (Sanatan Dharm)

शाश्वत धर्म — यस ब्रह्माण्डको सृष्टि सुरु भएदेखि नै रहेको एउटै धर्म, जसलाई आदि सनातन धर्म पनि भनिन्छ।

९०. संकल्प (Sankalp)

आत्माको दिव्य अठोट वा दृढ निश्चय। संकल्प साधारण इच्छा होइन — यो आत्माको शक्तिले भरिएको अठोट हो।

९१. संस्कार (Sanskar)

आत्माले एक जन्मबाट अर्को जन्मसम्म बोकेर लैजाने गहिरा भित्री छाप वा झुकाव। आत्माको मन त्यसको संस्कारअनुसार चल्छ।

९२. सतोप्रधान (Satopradhan)

शुद्धता र सत्य मुख्य रहने अवस्था; तत्त्व र वातावरणको सबैभन्दा माथिल्लो र सबैभन्दा सफा अवस्था।

९३. सत्यलोक (Satyalok)

सत्यको लोक — पृथ्वीमाथिका सात लोकमध्ये सबैभन्दा माथिल्लो।

९४. सत्ययुग (Satyug)

चार युगमध्ये पहिलो र सबैभन्दा उच्च, सुनौलो युग भनिने युग; पूरा शुद्धता, शान्ति र मेलमिलापको युग।

९५. शंकर (Shankar)

पार्वतीसँग कैलाशमा बस्नुहुने देवता। बेहद ज्ञानमा शंकर सौरमण्डलभित्रको परिवर्तन र विनाशको शक्तिको प्रतीक हुनुहुन्छ।

९६. शास्त्र (Shastra)

आत्मा र सृष्टिसँग सम्बन्धित कुराहरूको चर्चा गरिएको हिन्दू धर्मग्रन्थ।

९७. शिवपुरी (Shiv puri)

विष्णुपुरीभन्दा माथि र परमधामभन्दा तल रहेको शिव र शक्तिको धाम। यही मूल वतन हो — त्यो आफ्नै घर, जहाँ आत्माले पहिलो पटक आकारी अवस्था लिन्छ।

९८. शुक्राचार्य (Shukracharya)

असुर र दैत्यहरूका गुरु, जो सूक्ष्म जगतमा प्रेरणा दिएर र अरूमार्फत आफ्नो काम गराएर काम गर्छन्।

९९. स्पन्दन (Spandan)

कम्पन। संकल्प वा गहिरो विचारबाट निस्कने असर। संकल्प कारण हो; स्पन्दन त्यसको परिणाम हो, जुन वातावरणमा बाहिर फैलिन्छ।

१००. सूक्ष्म जगत (Sukshm Jagat)

अग्नि, वायु र आकाश — यी सूक्ष्म तत्त्वले बनेको संसार। यो पाँच तत्त्वको स्थूल संसारभन्दा एक तह मसिनो छ, र भौतिक आँखाले देखिँदैन।

१०१. सूर्य नारायण (Surya Narayan)

सूर्यको देवता। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, सूर्यमा ब्रह्माण्डको १ कलाको शक्ति हुन्छ।

१०२. स्वर्गलोक (Swarg Lok)

स्वर्गीय लोक — सृष्टिको एउटा माथिल्लो आयाम, पृथ्वीभन्दा माथिको तेस्रो तह।

१०३. तपलोक (Tapalok)

आध्यात्मिक तपस्या र गहिरो योगिक चेतनाका माथिल्ला लोकहरूमध्ये एक।

१०४. तपस्या (Tapasya)

आध्यात्मिक तप — धेरै जन्मसम्म लगातार चलिरहने गहिरो र कडा अनुशासन। तपस्याले आत्मालाई शुद्ध बनाउँछ, र साधारण मनले धान्न नसक्ने ज्ञान लिन बुद्धिलाई तयार पार्छ।

१०५. तत्त्व (Tattva)

सृष्टि बनाउने मूल इँटाहरू। देखिने संसार पाँच तत्त्वले बनेको छ: पृथ्वी, जल, वायु, अग्नि र आकाश।

१०६. त्रेतायुग (Treta Yug)

चार युगको चक्रमा दोस्रो युग। श्री राम त्रेताको अन्त्यमा आउनुभएको थियो।

१०७. त्रिलोकीनाथ (Trilokinath)

तीन लोकको स्वामी — तपस्यापछि रावणले पाएको उपाधि।

१०८. युनिभर्स (Universe)

सृष्टिको त्यो तह, जसभित्र धेरै आकाशगंगा हुन्छन्। एउटा युनिभर्सको मालिक परम महाशिव हुनुहुन्छ।

१०९. वामन अवतार (Vaman Avatar)

त्यो अवतार, जसमा विष्णु बाउन्ने रूपमा आउनुभयो र राजा बलिसँग तीन पाइला जमिन माग्नुभयो।

११०. वसुधैव कुटुम्बकम् (Vasudhaiv Kutumbakam)

"सारा पृथ्वी एउटै परिवार हो" — यस संसारका सबै प्राणी एउटै घरका हुन् भन्ने पुरानो शिक्षा।

१११. वायु यान (Vayu Yaan)

वायु तत्त्वले बनेको यात्राको एउटा प्राचीन साधन।

११२. विभीषण (Vibhishan)

रावणको भाइ, जसले रावणको शक्ति कहाँ लुकेको छ भन्ने रहस्य खोले।

११३. विधर्मी (Vidharmi)

शाश्वत धर्मको विरोधमा उभिने; यहाँ, राम मन्दिर बनाउने कामको विरोध गरेका र सनातन धर्मको विरोध गर्नेहरू।

११४. विराट रूप (Virat Roop)

शक्तिशाली आत्माले लिन सक्ने, सबै कुरा समेट्ने विशाल रूप।

११५. विष्णु (Vishnu)

शिव–शक्तिबाट प्रकट हुनुभएको दिव्य सत्ता; पालना र रक्षाको ब्रह्माण्डीय सिद्धान्त। उहाँ पालनहार हुनुहुन्छ, सिर्जनहार होइन।

११६. विष्णुपुरी (Vishnupuri)

भगवान् विष्णुको लोक वा परमधाम, जुन शिवपुरी लोकभन्दा तल छ।

११७. विश्व गुरु (Vishwa Guru)

संसारको गुरु। बापूजी भन्नुहुन्छ, भारत विश्व गुरु र पूरै पृथ्वीका लागि लाइट हाउस बन्नेछ।

११८. विश्व परिवर्तन (Vishwa Parivartan)

संसारको परिवर्तन; स्थूल तत्त्वको मृत्युलोकलाई परम तत्त्व र परम प्रकाशको अमरलोकमा बदल्ने ठूलो अभियान।

११९. यज्ञ (Yagya)

संसारको कल्याण र मरिसकेका आत्माहरूको कल्याणका लागि गरिने पवित्र अग्नि विधि वा आहुति।

१२०. यक्ष (Yaksha)

सूक्ष्म लोकका प्रकृति–आत्माहरू, लुकेको खजानाका रक्षकहरू।

१२१. योग (Yog)

आत्मा र परमात्माबीचको सचेत सम्बन्ध, जसमा ज्ञान र ध्यानबाट आत्मामा शक्ति खिचिन्छ।

१२२. युग (Yug)

चक्रमा घुमिरहने ब्रह्माण्डीय समयको एउटा अवधि। पृथ्वीमा समय युगहरूको रूपमा दोहोरिन्छ: सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग र कलियुग।

आगामी चलचित्र

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA

परमशान्ति — अन्तिम परम सत्य

बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र

प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

आध्यात्मिक चलचित्र — २०२६ मा आउँदैछ

Soon… THE WORLD WILL KNOW

बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको अनुभूतिमा आधारित एउटा आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटो पछ्याउँछ — मानवजातिको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि परम शान्तिको सबैभन्दा ठूलो आध्यात्मिक अनुभूतिसम्म — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य।

COMING SOON…

हामीसँग जोडिनुहोस्

बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। दैनिक लाइभ सत्र, निर्देशनसहित गराइने ध्यान र बापूजीका भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।

इमेल

anant@paramshanti.org

ankur@paramshanti.org

वेबसाइट

www.paramshanti.org

www.paramshantiblogs.org

युट्युब च्यानल

youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel

youtube.com/@maakadivyasandesh7661

youtube.com/@spiritualpodcastwithanant

youtube.com/@paramshantimeditation

फेसबुक

facebook.com/discoveryofnewworldcom

facebook.com/bapujidashrathbhaipatel

इन्स्टाग्राम

instagram.com/bapujidashrathbhaipatel

https://www.instagram.com/paramshanti.motivation?igsh=MWV3aXIzcXhyd3lmMQ==

https://www.instagram.com/spiritualpodcastwithanant?igsh=MTNrZGkwNjE1a3V2MQ==

X (ट्विटर)

x.com/bapujiofficial

x.com/sakshipatel85

x.com/anant982511

व्हाट्सएप च्यानल

व्हाट्सएप च्यानल १:

https://whatsapp.com/channel/0029VaGpKERBvvsfluYm0R1a

व्हाट्सएप च्यानल २:

https://whatsapp.com/channel/0029VaI3s52KwqSPsa4x1k1T

थप पुस्तकहरू हेर्नुहोस्

बापूजी दशरथभाई पटेलका थप पुस्तकहरू खोज्नुहोस्। पूरा संग्रह हेर्न www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस् — यी पुस्तकहरू संसारभरका प्रमुख इ–बुक स्टोर र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा पनि उपलब्ध छन्।

परमशान्ति एपहरू — अब उपलब्ध

परमशान्तिका दुई नयाँ एप भर्खरै लन्च भएका छन्। थप जानकारीका लागि www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।

ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay

c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur

Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road

Ahmedabad, Gujarat – 382470, India