Books
PDF

तीन शरीर — the cover

तीन शरीर

स्थूल शरीर · सूक्ष्म शरीर · कारण शरीर

बापूजी दशरथभाई पटेल

९ अध्यायabout 30 minutes to readNepali

Start readingDownload PDF 3.5 MB

प्रकाशक र अस्वीकरण

प्रकाशक

विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470

सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत

यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।

AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू केवल व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।

कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।

सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्‍याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।

कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।

बापूजीको परिचय

बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।

जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।

धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्‍यायो।

बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।

बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्‍यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।

सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।

यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।

बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र ब्रह्माण्ड कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।

हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।

प्रस्तावना

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो। — बापूजी दशरथभाई पटेल)

यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य ज्ञानमा आधारित छ। यसमा आत्माका तीन शरीर — स्थूल शरीर (Physical Body), सूक्ष्म शरीर (Subtle Body) र कारण शरीर (Causal Body) — बारे विस्तारमा बताइएको छ। बापूजीका अनुसार मान्छेको अस्तित्व आँखाले देखिने स्थूल शरीरमा मात्र सीमित छैन — यो पाँच तत्त्वले बनेका तीन शरीरको जटिल मेल हो।

यस पुस्तकमा बापूजी बताउनुहुन्छ कि सबै रोग र दुःखको जड कारण शरीरमा हुन्छ, र यसलाई रिचार्ज गर्न योगको अभ्यासबाट सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) बाट दिव्य प्रकाश (Divine Light) लिनु जरुरी छ। यस पुस्तकले महाकारण शरीर, आत्माको यात्रा, कर्मको विज्ञान र विश्व कल्याण जस्ता गहिरा विषयमा पनि प्रकाश पार्छ।

यो ज्ञान असाधारण छ — लाखौंमा सायद एकजनाले यो सुन्छ; करोडौंमा सायद एकजनाले यसलाई धारण गर्छ; र तीमध्ये पनि थोरैले मात्र यसलाई व्यवहारमा उतार्छन्। यो पुस्तक तिनै दुर्लभ साधकहरूका लागि हो जो आफ्नो आत्माको मुक्ति र विश्व कल्याणको बाटोमा हिँड्न चाहन्छन्।

तीन शरीर एक नजरमा

अध्याय ३, ५ र ६ मा बापूजीले भन्नुभएका कुराहरू एकै ठाउँमा

"मान्छेसँग पाँच तत्त्वको शरीर हुन्छ। त्यसमा जे देखिन्छ — जल र पृथ्वी तत्त्व — त्यो स्थूल शरीर हो। वायु र अग्नि तत्त्वको शरीर सूक्ष्म शरीर हो। र आकाश तत्त्वको शरीर — यसलाई हामी कारण शरीर भन्छौं।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अध्याय

१

आत्मा र अलग–अलग ब्रह्माण्ड (सौरमण्डल) मा यसका अनेक शरीर

जब आत्माको शक्ति बदलिन्छ, त्यसको शरीर पनि बदलिन्छ र गति पनि बदलिन्छ।

हरेक ब्रह्माण्डमा ८४ लाख जातका जीव हुन्छन्। सबै जीवका शरीर अलग–अलग किसिमका हुन्छन्। अब प्रश्न उठ्छ: सबैभन्दा उत्तम शरीर कुन हो, र त्यो कुन युनिभर्समा होला?

सायद अहिले यो प्रश्नको उत्तर कसैसँग छैन होला, तर बेहद (असीम) को ज्ञानले बताउँछ कि जीव / आत्मा / जीवात्मा — यी सबै समय र स्थानसँग जोडिएका छन्। समय बदलिँदा शरीर पनि बदलिन्छन्। जस्तै मृत्यु लोकमा मान्छेको शरीर अलग–अलग अवस्था भएर जान्छ — बाल्यकाल, जवानी, बुढेसकाल — र यी सबैपछि शरीर मर्छ र त्यो आत्माले फेरि जन्म लिन्छ। यी सबै यस ब्रह्माण्डको यस शरीरसँग जोडिएका नियम हुन्, र यो सामान्य कुरा हो। तर जब आत्मा यस ब्रह्माण्डभन्दा माथिका आयामहरूमा यात्रा गर्छ, त्यो सत्यलाई बताउन गाह्रो मात्र होइन, असम्भव नै हुन्छ, किनकि पृथ्वीलोकको मान्छे अहिलेसम्म यो जान्न र बुझ्न सक्ने भएको छैन। मान्छेको आत्माको शक्ति अझै विकसित भएको छैन। आउने समयमा, जब विज्ञान अगाडि बढ्छ, सायद मान्छेले यो कुरा पत्याउन सक्नेछ। अहिलेका लागि, यस विषयको पर्दा जति सकिन्छ त्यति उघार्ने कोसिस गरौं। भाग्यमानी आत्माले यो अवश्य बुझ्नेछ। यो सन्देश तिनै आत्माहरूलाई मात्र स्पष्ट हुनेछ जो यसका लागि योग्य छन्।

अनन्त र अथाह ब्रह्माण्डहरू त छँदै छन् — अनगिन्ती आकाशगंगा, अनगिन्ती युनिभर्स, अनगिन्ती मल्टिभर्स। ती सबैबारे जान्नु असम्भव छ। आज मान्छेले जति ज्ञान जानेको छ, त्यो समुद्रको एक थोपाजस्तो मात्र हो। बेहदको संसारको अन्त्य छैन — यो अनन्त छ। यो सबै मान्छेको बुद्धिभन्दा पर छ, किनकि मान्छेको बुद्धि, मन र संस्कार सबै मायाले बनेका छन्, र बेहदको संसार — जो परम प्रकाश र परम तत्त्वको हो — मायाभन्दा परको संसार हो। त्यसैले मान्छे मायाजीत (मायालाई जित्ने) नबनेसम्म यो सबै बुझ्न सम्भव छैन।

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

बेहदको ज्ञानमा बापूजी बताउनुहुन्छ कि जब आत्माको शक्ति बदलिन्छ, त्यसको शरीर पनि बदलिन्छ र गति पनि बदलिन्छ। त्यसैले हामीले जान्नुपर्छ: प्रकाशको गति के हो, र परम गति के हो?

परम गति त्यो हो जुन मान्छेले आत्माको बलले परमात्माबाट पाउँछ। जब आत्माले आफ्ना संकल्प (विचार र चाहना) बाट कर्मबन्धन सकाएर, शरीर छोड्ने बेला संकल्पको शक्ति प्रयोग गर्छ, त्यसले सोझै परम गति पाउँछ र आफ्नो मूल घर पुग्छ। त्यही हो बेहदको संसार (बेहदको परमधाम)। अन्तिम संकल्पबाट मात्र त्यसले परम गति पाउँछ। तर यसका लागि जीवनभर अभ्यास चाहिन्छ — तब मात्र आत्माले परम गति पाउन सक्छ। यस यात्रामा आत्मा अलग–अलग ब्रह्माण्ड हुँदै जान्छ र त्यस बेला त्यसको शरीर पनि बदलिन्छ। बापूजीले आफ्नो भिडियो "Journey of the Soul" मा यो कुरा धेरै गहिराइमा बुझाउनुभएको छ। ऊर्ध्वगति (माथि जाने) र अधोगति (तल झर्ने) मा आत्माले शरीर बदलिरहन्छ। मायाको संसार पार गर्दै जाँदा शरीरभित्र आत्माको प्रकाश क्रमशः बढ्दै जान्छ। जब आत्मा अलग–अलग युग वा अलग–अलग कला (शक्तिको मात्रा) का अलग–अलग संसारमा पुग्छ, त्यस कलाको शक्तिअनुसार त्यसको शरीर पनि बदलिन्छ — अलग–अलग प्रकाशका अलग–अलग शरीर, र तिनभित्रको ज्ञानको मात्रा पनि अलग हुन्छ। यदि मान्छेको आत्माले हाम्रो ब्रह्माण्डको शरीरका रहस्य गहिरोसँग बुझ्यो भने, त्यसको अगाडिको यात्रा सजिलो हुनेछ।

अध्याय

२

आत्माको परिचय — रूप, अनुभव र बस्ने ठाउँ

म आत्मा हुँ — शरीर त केवल एउटा साधन हो, जसबाट आत्माले कर्म गर्छ।

सबै धर्मले आत्मा छ भनेर मान्छन्। कसैले यसलाई "आत्मा" भन्छन्, कसैले "रूह", र कसैले "Soul"। विज्ञानले आत्मालाई जागेको चेतन ऊर्जा (Conscious Energy) मान्छ। म आत्मा हुँ — शरीर त केवल एउटा साधन हो, जसबाट आत्माले कर्म गर्छ। बेहदको आत्मा परम प्रकाशले बनेको हुन्छ। आत्माको प्रकाशका किरण चारैतिर फैलिन्छन् — यसलाई माइट (Might) भनिन्छ। माइट भनेको प्रकृति। प्रकाशमाथि सधैं माइटको सुरक्षा कवच हुन्छ। माइटले प्रकाशको रक्षा गर्छ, ताकि आत्माभित्र कुनै पनि किसिमको अशुद्धता नपसोस्।

आत्मा ठूलो मनको केन्द्रमा बस्छ — त्यही ठाउँमा जहाँ हामी टीका लगाउँछौं। आत्माको मूल रूप शुद्ध, पवित्र र निर्मल छ। आत्माको प्रकाश चम्किलो सेतो ताराजस्तो हुन्छ। जसरी रातको आकाशमा तारा चम्कन्छन्, त्यसरी नै हाम्रो आत्मा चम्कन्छ। शास्त्रहरूले भन्छन् कि हाम्रो आत्मा कपालको रौंको मोटाइको एक अर्बौं भागभन्दा पनि सानो छ। आत्मालाई स्थूल आँखाले देख्न सकिँदैन। यसलाई आत्म स्वरूप (Self-realisation) को अवस्थामा मात्र जान्न र अनुभव गर्न सकिन्छ। आत्मासँगै मन हुन्छ; मनभित्र बुद्धि हुन्छ; र बुद्धिभित्र संस्कार हुन्छन्। आत्माले मनमार्फत शरीर चलाउँछ। आत्मा निर्लेप छ — यसलाई केहीले छुँदैन।

अहिले ब्रह्माको ब्रह्माण्डीय चक्रको दोस्रो आधा भाग चलिरहेको छ। ब्रह्माको चक्रको पहिलो आधा भाग बितिसकेको छ र दोस्रो आधा भागका १ अर्ब ९८ करोड वर्ष बितिसकेका छन्। आत्माहरू १ अर्ब ९८ करोड वर्षदेखि जन्म र मृत्युको चक्रमा फसेका छन्। त्यसैले मान्छेको आत्मामा धेरै जन्मका कर्मका तह जम्मा भएका छन्। मृत्युपछि आत्मासँगै सूक्ष्म शरीर र कारण शरीर जान्छन्। मान्छे यी सबै शरीरको मालिक हो, तर उसले तिनलाई कहिल्यै चिन्दैन, किनकि मान्छेले यी आँखाले देखिने शरीरलाई मात्र सत्य ठान्छ र आफ्नो धेरैजसो समय त्यसैको हेरचाहमा बिताउँछ।

आत्म स्वरूपको पढाइ (आफ्नो साँचो पहिचानको अध्ययन) बिना यो सम्भव छैन। आउनुहोस्, मान्छेको शरीरको अन्तिम सत्य जान्ने कोसिस गरौं।

अध्याय

३

चार शरीरको विज्ञान: स्थूलदेखि महाकारणसम्म आत्माको यात्रा

आत्मा जति माथि जान्छ, त्यसको शरीर त्यति नै सूक्ष्म र ऊर्जामा शक्तिशाली बन्दै जान्छ।

भाग १: स्थूल शरीर (Physical Body)

पाँच महातत्त्व (पंचमहाभूत) ले बनेको शरीरलाई स्थूल शरीर भनिन्छ। हाम्रो स्थूल शरीर पाँच तत्त्वले बनेको छ — आकाश, वायु, अग्नि, जल र पृथ्वी। जब आत्मा पाँच तत्त्वको शरीरमा बस्छ, पृथ्वी र जल तत्त्वका कारण आत्माको शक्ति घट्छ। शरीर भारी हुन्छ। स्थूल शरीरका कारण मान्छेको मन र बुद्धि स्थूल वस्तुहरूमा अल्झिन्छन्, र मान्छे इन्द्रियका सुखमा भुल्छ, जसले गर्दा आत्माको ज्ञान लुक्छ।

भाग २: सूक्ष्म शरीर (Subtle Body)

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

जब आत्माले मृत्युको सामना गर्छ, त्यसको पाँच तत्त्वको शरीर तीन तत्त्वको शरीर बन्छ। पृथ्वी तत्त्व माटोमै मिल्छ र जल तत्त्व अग्निले जलाउँदा बाफ बनेर उड्छ। अर्थात्, त्यसको शरीरमा आकाश, वायु र अग्नि तत्त्व मात्र बाँकी रहन्छन् — यसैलाई सूक्ष्म शरीर भनिन्छ। सूक्ष्म शरीरलाई स्थूल आँखाले देख्न सकिँदैन। मृत्युपछि सूक्ष्म शरीरमा आत्माको शक्ति बढ्छ, किनकि पृथ्वी र जल तत्त्वको शरीर अब रहँदैन। कर्मको बोझ जति कम, आत्मा त्यति हलुको। तप (आध्यात्मिक साधना) बाट आत्माको गति र माथि उठ्ने शक्ति बढ्छ। आत्मा जति माथि जान्छ, सुख र शान्तिको अनुभव त्यति नै बढ्छ। भावना र कर्मका सबै रेकर्ड सूक्ष्म शरीरभित्र हुन्छन्। सूक्ष्म संसारको यात्रा सूक्ष्म शरीरमा मात्र गर्न सकिन्छ। मृत्युपछि आत्माका मन, बुद्धि र संस्कार सूक्ष्म शरीरसँगै जान्छन्। माथि, सूक्ष्म संसारमा, अलग तत्त्वहरूको एउटा सूक्ष्म आयाम छ — जसलाई यी आँखाले देख्न सकिँदैन; त्यसलाई दिव्य दृष्टिले मात्र देख्न सकिन्छ। पुरानो समयमा ऋषि र मुनिहरूले आफ्नो संकल्पको शक्तिले आफ्नो सूक्ष्म शरीरलाई जहाँ चाह्यो त्यहाँ लैजान सक्थे।

भाग ३: कारण शरीर (Causal Body)

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

जब आत्माको जन्म हुन्छ, सबैभन्दा पहिले आत्मामा मन आउँछ। मनले बिस्तारै सोच्न थालेपछि बुद्धि पैदा हुन्छ। बुद्धिबाट कर्म गरिन्छ, र कर्मबाट संस्कार बन्छन्। संस्कारबाट कारण शरीर बन्छ। कारण शरीरबाट सूक्ष्म शरीर बन्छ, र सूक्ष्म शरीरबाट स्थूल शरीर बन्छ। हाम्रो मन, इच्छा, विचार र कर्मका कारण जुन शरीर बन्छ, त्यही कारण शरीर हो। कर्मबन्धन, पाप कर्म, भोगको इच्छा र नकारात्मक सोचले हाम्रो कारण शरीरको शक्ति घट्छ। मान्छेका कर्मका सबै रेकर्ड कारण शरीरमा जम्मा हुन्छन्; कारण शरीरलाई चार्ज गरेर विकर्म (पाप कर्म) नष्ट गर्न सकिन्छ। कारण शरीर चार्ज भएपछि आत्माभित्र आकाश तत्त्व बढ्छ र आत्मा विष्णुपुरी (कारण लोक) मा जान्छ। मान्छेको स्थूल शरीरमा आउने जुनसुकै रोग पहिले कारण शरीरमा देखा पर्छ। कारण शरीर आकाश तत्त्वले बनेको हुन्छ। कारण शरीर घाँटीदेखि नाभिसम्म चाँदीको मसिनो सिक्रीजस्तो प्रकाश (Silver Chain) का रूपमा देखिन्छ, जसको वरिपरि मधुरो प्रकाश हुन्छ। स्वर्गदूत (Angels) हरूसँग कारण शरीर हुन्छ। विष्णुपुरीका आत्माहरूसँग कारण शरीर हुन्छ। कारण शरीर आकाश तत्त्वले मात्र बनेको हुन्छ। आकाश तत्त्व वायु र अग्नि तत्त्वभन्दा सूक्ष्म हुन्छ। आकाश तत्त्व वायु र अग्निभित्र हुन्छ, त्यसैले सूक्ष्म शरीर कारण शरीरमाथि बनेको हुन्छ। जब आत्माका इच्छा घट्छन् र त्यो निःसंकल्प (विचाररहित) बन्छ, वायु तत्त्व शान्त हुन्छ र आत्माले कारण शरीरको अनुभव गर्न सक्छ; यसका लागि अभ्यास चाहिन्छ। मन जति अशान्त र इच्छा जति धेरै, वायु तत्त्व त्यति नै भारी हुन्छ, मन त्यति नै उत्तेजित रहन्छ, र आत्माको Aura (आभा) तमोप्रधान, अर्थात् कालो रङको हुन्छ।

भाग ४: महाकारण शरीर (Great Causal Body)

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

महाकारण शरीर तीन परम तत्त्वले बनेको हुन्छ — परम आकाश, परम वायु तत्त्व र परम अग्नि। परम तत्त्व तत्त्वभन्दा पनि सूक्ष्म हुन्छ; परम तत्त्व तत्त्वहरूभित्रै हुन्छ, अर्थात् तत्त्वहरू परम तत्त्वले बनेका हुन्। जब मनमा इच्छा बढे, आत्माले धेरै संकल्प गर्न थाल्यो, र त्यसपछि परम तत्त्वहरू बिस्तारै तत्त्वमा बदलिए। आत्माका संकल्प तत्त्वहरूमार्फत चल्छन्। आत्माले जति धेरै संकल्प गर्छ, तत्त्वहरूमा त्यति नै धेरै ऊर्जा खर्च हुन्छ। त्यसैले परम तत्त्वको ऊर्जा तत्त्वको भन्दा कैयौं गुणा बढी हुन्छ। महाकारण शरीर कारण शरीरभित्र हुन्छ। जुन आत्मासँग महाकारण शरीर छ, त्यसले मात्र योगबाट आफ्नो महाकारण शरीरको अनुभव गर्छ र महाकारण लोकमा जान सक्छ। आत्मामा आकाश तत्त्व बढ्दा त्यसले शान्ति अनुभव गर्छ; र आत्मामा परम तत्त्वको मात्रा बढ्दा त्यसले परम शान्ति अनुभव गर्छ। जब आत्माका सबै इच्छा र तृष्णा सकिन्छन्, त्यो महाकारण लोकमा प्रवेश गर्छ। शिवपुरीका आत्माहरूसँग महाकारण शरीर हुन्छ।

महाकारण शरीर परम तत्त्वले बनेको हुन्छ, र परम महाकारण शरीर परम प्रकाशले। परम महाकारण शरीर एकदमै उच्च स्तरका आत्माहरूको, अर्थात् बेहदका आत्माहरूको हुन्छ। परम महाकारण शरीर प्रकाशको शरीर हो — यो बीजरूप अवस्थाभन्दा अघिको अवस्था हो। अर्थात्, परम महाकारण शरीरपछि अर्को कुनै शरीर हुँदैन; यसभन्दा पर पूरै निराकार शुद्ध आत्मा मात्र हुन्छ। परम महाकारण शरीरभित्र पनि "मन" रहन्छ, तर पूरै निराकार, शुद्ध आत्मिक अवस्थामा "मन" रहँदैन। परम महाकारण शरीर सबैभन्दा सूक्ष्म र ऊर्जामा सबैभन्दा शक्तिशाली हुन्छ। महाकारण शरीरको आधार परम महाकारण शरीर हो। आत्मा जति माथि जान्छ, त्यसको शरीर त्यति नै सूक्ष्म र ऊर्जामा शक्तिशाली बन्दै जान्छ।

पूरै शुद्ध आत्मिक अवस्थामा न मन रहन्छ, न कुनै शरीर। त्यही हो निर्गुण, निराकार, बीजरूप अवस्था।

अध्याय

४

सतो, रजो र तमो गुणअनुसार आत्माले कसरी यात्रा गर्छ?

"यथा ब्रह्माण्डे तथा पिण्डे" (जस्तो ब्रह्माण्ड, उस्तै शरीर)

हरेक आत्माको आफ्नै रचयिता हुन्छ। कुनै आत्मा आकाश तत्त्वले मात्र बनेका हुन्छन् — ती आत्मासँग कारण शरीर मात्र हुन्छ। ती आत्मा कारण लोकमा रचिएका हुन्। अर्थात्, ती सबै आत्मा हलुको स्तरका हुन्छन्। यी आत्मा आफ्नो संकल्पको शक्तिले केही आयाममा यात्रा गर्न सक्छन्। ती आत्माको यात्रा कारण लोकबाट स्थूल लोकतिर सुरु हुन्छ। जब आत्माहरूले धेरै विकर्म (पाप कर्म) गर्छन्, तिनी ८४ लाख योनिमा भौंतारिन्छन्।

आत्मा धेरै किसिमका हुन्छन् — कोही परम तत्त्वले बनेका, कोही महातत्त्वले, कोही परम प्रकाशले। यीभन्दा माथिका उच्च आत्मा उच्च कलाको परम प्रकाशले बनेका हुन्छन्। परम प्रकाशले बनेका आत्मालाई परम आत्मा भनिन्छ। परम प्रकाशभित्र पनि शक्तिअनुसार धेरै कलाका आत्मा हुन्छन् — १ कलाबाट सुरु भएर १०० कलासम्म, १०० कलाबाट २१०१ कलासम्म, र २१०१ कलाभन्दा माथि बेहद कला हुन्छन्, जसलाई हामी बेहदका आत्मा भन्छौं। आत्मासँग जति धेरै कला, त्यो आत्मा त्यति नै उच्च स्तरको। सबै आत्मा आफ्ना संकल्प र कर्मबाट अनेक आयाम हुँदै यात्रा गर्छन्। अनि जब आत्माले आफ्नो रचयिताको ज्ञान पाउँछ, त्यो आफ्नो रचयिताकहाँ फर्कन्छ। यसैलाई आत्माको फर्कने यात्रा (Return Journey) भनिन्छ।

यात्रामा अनेक आयाम पार गर्दा आत्माले त्यस लोकको वातावरणअनुसारको शरीर लिन्छ। यसैलाई भनिन्छ "यथा ब्रह्माण्डे तथा पिण्डे" (जस्तो ब्रह्माण्ड, उस्तै शरीर)। आत्माले मुख्य रूपमा तीन किसिमका शरीर लिन्छ — निराकारी, आकारी (सूक्ष्म रूप) र साकारी (स्थूल रूप)। यात्रामा आत्माले अलग–अलग शरीर लिँदै जाँदा ती गुण त्यसमा आउँछन्। त्यसअनुसार आत्माका तीन अवस्था हुन्छन्: सतो, रजो, तमो।

विष्णुपुरीदेखि स्थूल लोक (भू लोक / पृथ्वी) सम्म आउँदा रजो गुण घट्दै जान्छ र तमो गुण बढ्दै जान्छ। स्थूल संसारको पृथ्वीमा तमो गुण सबैभन्दा बढी हुन्छ।

भाग १: सतोप्रधान आत्मा

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

जब आत्माले परम तत्त्वको शरीर लिन्छ, त्यसमा सतो गुण हुन्छ। त्यस बेला आत्माका संकल्प शक्तिशाली हुन्छन् — अर्थात्, त्यसले जे सोच्छ, त्यही पूरा हुन्छ। यस अवस्थालाई परम पुरुष भन्न सकिन्छ। त्यस बेला आत्माभित्र सबै दिव्य गुण हुन्छन्। सतोप्रधान अवस्थामा आत्माको Aura शुद्ध सेतो (Pure White) रहन्छ।

भाग २: रजोप्रधान आत्मा

जब आत्माले आफ्ना संकल्पबाट रचना गर्छ, आत्माको शक्ति घट्छ र आत्माको Aura बदलिन्छ। रचना गर्दा र आत्माको शक्ति अझ खर्च हुँदै जाँदा, आत्माले बिस्तारै तीन तत्त्वको सूक्ष्म शरीर लिन्छ, र त्यसका संकल्पको शक्ति घट्छ।

भाग ३: तमोप्रधान आत्मा

जब आत्माले स्थूल शरीर लिन्छ, आत्मा पूरै अज्ञानी बन्छ। त्यसपछि आत्मा पाँच तत्त्वमा फस्छ, भोगमा भुल्छ, र त्यसका संकल्पमा कुनै शक्ति बाँकी रहँदैन।

आत्माको अवस्थाअनुसार नै वातावरण बन्छ। आत्मा सतोप्रधान हुँदा वातावरण पनि सतो गुणले भरिन्छ। आत्मा तमोप्रधान हुँदा वातावरण पनि तमोप्रधान बन्छ र प्राकृतिक विपत्तिहरू आउन थाल्छन् — जुन आज हामी पृथ्वीमा देखिरहेका छौं। यस बेला तत्त्वहरूमा कुनै शक्ति बाँकी छैन, प्रकृति दुःखको कारण बनेको छ, र आत्माले पीडा र दुःख भोगिरहेको छ।

अध्याय

५

कारण शरीरको विज्ञान — गहिरा प्रश्न र स्पष्ट उत्तर

सबै रोग र दुःखको जड कारण शरीरभित्रै छ।

मान्छेको शरीर हामीले आँखाले देख्ने जति मात्र होइन। बापूजीका अनुसार मान्छेको अस्तित्व पाँच तत्त्वको मेलबाट बनेको हुन्छ — पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाश। यी पाँच तत्त्वबाट तीन किसिमका शरीर बन्छन्, र हरेक शरीरको आफ्नै खास काम हुन्छ। यी तीन शरीरलाई नबुझेसम्म हामीले आफ्नो रोग र दुःखको जड चिन्न सक्नेछैनौं।

"मान्छेसँग पाँच तत्त्वको शरीर हुन्छ। त्यसमा जे देखिन्छ — जल र पृथ्वी तत्त्व — त्यो स्थूल शरीर हो। वायु र अग्नि तत्त्वको शरीर सूक्ष्म शरीर हो। र आकाश तत्त्वको शरीर — यसलाई हामी कारण शरीर भन्छौं।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

तीन शरीरको सिद्धान्त केवल दर्शनको कुरा होइन — यो व्यवहारमा काम लाग्ने विज्ञान हो। जसरी आधुनिक चिकित्साले शरीरका स्थूल अंगको उपचार गर्छ, बापूजी बताउनुहुन्छ कि सूक्ष्म र कारण शरीरलाई निको पार्न पनि सम्भव छ — र त्यसबिना मान्छे पूरै स्वस्थ हुन असम्भव छ।

"जब कारण शरीरमा असर पर्छ, त्यसको प्रभाव सूक्ष्म र स्थूल दुवै शरीरमा पर्छ। त्यसैले सबै रोग र दुःखको जड कारण शरीरभित्रै छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

अध्याय

६

औषधि, आशीर्वाद र दिव्य प्रकाश — तीनै शरीरलाई पूरै निको पार्ने विज्ञान

औषधिले स्थूल शरीर निको पार्छ, र आशीर्वादले तपाईँको सूक्ष्म शरीर निको पार्छ।

भाग १: औषधि — स्थूल शरीर निको पार्ने

बापूजी एउटा धेरै सुन्दर भिन्नता बुझाउनुहुन्छ — औषधि (दवा) र आशीर्वाद (दुआ) बीचको भिन्नता। औषधिले स्थूल शरीर निको पार्छ। एलोपेथी होस्, होमियोप्याथी होस् वा आयुर्वेद — धेरैजसो औषधिले मुख्य रूपमा स्थूल शरीरलाई केही समयको आराम मात्र दिन्छन्।

"औषधिले स्थूल शरीर निको पार्छ, र आशीर्वादले तपाईँको सूक्ष्म शरीर निको पार्छ। तर कारण शरीर निको पार्न शक्ति चाहिन्छ — परम प्रकाश (Divine Light) चाहिन्छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

भाग २: आशीर्वाद — सूक्ष्म शरीर निको पार्ने

जसरी औषधिले स्थूल शरीर निको पार्छ, त्यसरी नै आशीर्वाद — अर्थात् सकारात्मक विचार, शुभकामना र आशीर्वाद — ले सूक्ष्म शरीर निको पार्छ। बापूजी बताउनुहुन्छ कि आजको संसारमा मान्छेहरूले आशीर्वादको साटो श्राप पाइरहेका छन् — उनीहरूले अरूको मन दुखाइरहेका छन्।

"जब हामी मान्छेहरूलाई ज्ञान–योगको अनुभव गराउँछौं, उनीहरूलाई आफ्नो आत्माको ज्ञान सुनाउँछौं, उनीहरूलाई ज्ञान धारण गराउँछौं — तब ती मान्छेबाट हामीले एउटा सकारात्मक शक्ति पाउँछौं — 'हाम्रो आत्मा माथि उठ्यो' भन्ने — र यही आशीर्वादले हाम्रो कारण शरीर चार्ज गर्न मद्दत गर्छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

भाग ३: दिव्य प्रकाश — कारण शरीर निको पार्ने

कारण शरीर निको पार्न न औषधिले काम गर्छ, न साधारण आशीर्वादले — यसका लागि दिव्य प्रकाश (Divine Light) चाहिन्छ। बापूजी भन्नुहुन्छ कि यो दिव्य प्रकाश सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) — परमपिता परमात्मा — बाट मात्र आउँछ।

अध्याय

७

नकारात्मक कर्म र ऊर्जाले कारण शरीरलाई कसरी बिगार्छ

मन, सूक्ष्म शरीर र कारण शरीरको गहिरो बुझाइ

दुःख इच्छाका कारण आउँछ। त्यसैले आफ्नो आत्मालाई माथि उठाउनुहोस्।

भाग १: नराम्रा कर्म र श्राप (बद्दुआ)

बापूजी बताउनुहुन्छ कि कारण शरीर मुख्य रूपमा नराम्रा कर्मले बिग्रन्छ — जब हामी अरूको मन दुखाउँछौं, ती मान्छेका नकारात्मक विचार (श्राप) हाम्रो कारण शरीरमा लाग्छन्।

"धेरै जन्ममा तपाईँले मान्छेहरूको मन दुखाउनुभएको छ — उनीहरूको मनलाई पीडा दिनुभएको छ। त्यसैले मान्छेहरूका नकारात्मक विचार तपाईँको हृदयमा आएका छन् — तपाईँले मान्छेहरूको श्राप पाउनुभएको छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

भाग २: हार्ट अट्याक — तीनै शरीरमा चोट

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

बापूजी एउटा गहिरो उदाहरण दिनुहुन्छ — हार्ट अट्याक। उहाँ भन्नुहुन्छ कि यो स्थूल शरीरको रोग मात्र होइन — यसले तीनै शरीरमा असर गर्छ। धेरै जन्मसम्म अरूको मन दुखाएर जम्मा भएका श्राप कारण शरीरको हृदय भागमा जम्मा हुन्छन्। र यदि त्यो व्यक्तिले शरीर छोड्यो भने, त्यो क्षति अर्को जन्ममा पनि सँगै जान्छ — त्यसैले धेरै बच्चा कमजोर मुटु लिएर जन्मन्छन्।

नोट: यो आध्यात्मिक दृष्टिकोण बुझाइका लागि मात्र दिइएको हो। यो बालरोग वा मुटुरोगको चिकित्सकीय उपचारको विकल्प होइन। मुटुको समस्या, जन्मजात समस्या वा दीर्घ रोग भएका कुनै पनि बच्चाका आमाबाबुले ढिला नगरी योग्य चिकित्सकबाट उपचार गराउनुपर्छ र डाक्टरले भनेका सबै उपचार जारी राख्नुपर्छ।

भाग ३: क्यान्सर र असाध्य रोग

बापूजी क्यान्सरबारे पनि बताउनुहुन्छ — जहाँ–जहाँ कारण शरीर डिस्चार्ज हुन्छ, त्यहाँ क्यान्सरजस्ता रोग पैदा हुन्छन्। स्थूल तहमा औषधिको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ, तर गहिरो जड भने कारण शरीरकै तहमा ठीक पार्नुपर्छ।

"यस्ता गहिरो जरा गाडेका रोगले जडैदेखिको उपचार योग (ध्यान) बाट पाउँछन्, चलिरहेको चिकित्सकीय उपचारसँगसँगै।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

भाग ४: डिप्रेसन — मन र कारण शरीरको संकट

आज डिप्रेसन संसारभरि महामारी बनेको छ। बापूजी भन्नुहुन्छ कि डिप्रेसनको मुख्य कारण मनमा लागेको चोट हो — जब कुनै इच्छा पूरा हुँदैन, मनमा चोट लाग्छ। मान्छेले एउटै नकारात्मक विचार बारम्बार सोचिरहन्छ, र रोगहरू बढ्दै जान्छन्। बापूजीको उपाय — इच्छामुक्त (इच्छाबाट मुक्त) बन्नुहोस्।

"दुःख इच्छाका कारण आउँछ। त्यसैले आफ्नो आत्मालाई माथि उठाउनुहोस् — आत्मामै समर्पित हुनुहोस्।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

नोट: क्लिनिकल डिप्रेसन एउटा मान्यताप्राप्त चिकित्सकीय अवस्था हो, जसमा योग्य विशेषज्ञको सहयोग चाहिन्छ। यहाँ बताइएका आध्यात्मिक अभ्यासहरू चिकित्सकीय र मनोवैज्ञानिक उपचारका पूरक हुन्, विकल्प होइनन्। यदि तपाईँ वा तपाईँले चिनेको कोही डिप्रेसन, लामो समयसम्मको उदासी वा आफैंलाई हानि गर्ने विचार भोगिरहेको छ भने, कृपया ढिला नगरी योग्य मानसिक स्वास्थ्यकर्मी, डाक्टर वा भरपर्दो हेल्पलाइनमा सम्पर्क गर्नुहोस्।

अध्याय

८

कारण शरीरलाई शक्तिशाली बनाउने — मुक्तिको बाटो

खुसी मन, योग र आत्मज्ञानबाट

"अंतर्मुखी सदा सुखी" (जो भित्र हेर्छ, ऊ सधैं सुखी हुन्छ)

पहिलो पाइला — मनलाई खुसी राख्नुहोस्

"यदि तपाईँले मनलाई खुसी राख्नुभयो भने, तपाईँको कारण शरीरमा अरू क्षति हुनेछैन। तर अघिल्ला जन्ममा भएको क्षतिलाई फेरि शक्तिशाली बनाउन (रिचार्ज गर्न) दिव्य प्रकाश (Divine Light) चाहिन्छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

दोस्रो पाइला — जीवनशैली बदल्नुहोस्

बापूजी भन्नुहुन्छ — अन्तर्मुखी (भित्र हेर्ने) बन्नुहोस्, "अंतर्मुखी सदा सुखी" (जो भित्र हेर्छ, ऊ सधैं सुखी हुन्छ)। बाहिरी संसारको आकर्षणबाट आफ्नो मन फिर्ता तान्नुहोस्। देखावटी नगर्नुहोस्। कम बोल्नुहोस्, मीठो बोल्नुहोस्, चाहिँदा मात्र बोल्नुहोस्। मान्छेहरूसँगको अनावश्यक संगत सीमित गर्नुहोस्। मौन र एकान्तको अभ्यास गर्नुहोस् — कर्मयोगीको जीवन बिताउनुहोस्।

"कम बोल्नुहोस्, मीठो बोल्नुहोस्। चाहिँदा मात्र बोल्नुहोस्। देखावटी नगर्नुहोस् — यो मायाको संसार हो।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

तेस्रो पाइला — आत्मज्ञान

कारण शरीर रिचार्ज गर्न सबैभन्दा पहिले आत्मज्ञान हुनुपर्छ — "म को हुँ?" यो बुझ्नु कि म यो शरीर होइन, म आत्मा हुँ। शरीरका सम्बन्धभन्दा माथि उठेर "म आत्मा हुँ" भन्ने पहिचानमा टिक्नु।

चौथो पाइला — पावर हाउससँगको जोडाइ (योग)

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पाइला हो। बापूजी भन्नुहुन्छ कि कारण शरीर रिचार्ज गर्न आत्मालाई दिव्य प्रकाश (Divine Light) चाहिन्छ — र यो दिव्य प्रकाश सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) बाट — पावर हाउसबाट — आउँछ।

"सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) लाई सम्झनुहोस् — एउटैलाई मात्र सम्झनुहोस्, अरू सबै बिर्सनुहोस्। जसरी मीराले भनिन् — 'मेरे तो बस एक गिरिधर गोपाल, दूसरो न कोई' (मेरा त केवल एक गिरिधर गोपाल हुन्, अरू कोही छैन)।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

योगको अर्थ जोडाइ हो — आत्माको परमात्मासँगको जोडाइ। योग गहिरो हुँदै जाँदा — विकर्म नष्ट हुनेछन्, कारण शरीर रिचार्ज हुनेछ, मन शान्त हुनेछ, र चेतनाको स्तर माथि उठ्नेछ।

"जब तपाईँ पावर हाउससँग पावरको कनेक्सन जोड्नुहुन्छ, योग गर्नुहुन्छ — चेतनाको स्तर बढ्दै जानेछ। आत्मामा दिव्य प्रकाश आउनेछ, विकर्म नष्ट हुनेछन्, शरीर हलुको हुनेछ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

पाँचौं पाइला — कारण शरीर चार्ज भएपछि के हुन्छ

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

ज्ञान जाग्छ, मन शान्त हुन थाल्छ, शरीरका सम्बन्धबाट वैराग्य आउँछ, एकान्त प्यारो लाग्छ, भित्रैबाट ज्ञान निस्कन थाल्छ, र मन, बुद्धि र संस्कारमा परिवर्तन आउँछ।

"आत्मामा शक्ति आउँदै जाँदा — मन शान्त हुँदै जानेछ, र बिस्तारै परम शान्तिको अनुभव हुनेछ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

छैटौं पाइला — जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्ति

बापूजी भन्नुहुन्छ — जब कारण शरीर पूरै रिचार्ज हुन्छ, जन्म र मृत्युको बन्धन नै टुट्नेछ।

"जब कारण शरीर पूरै शक्तिशाली (रिचार्ज) हुन्छ, जन्म र मृत्युको बन्धन आफैं खुल्छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अध्याय

९

दैनिक अभ्यास र संकल्प

विश्व कल्याणका लागि आध्यात्मिक उन्नतिको बाटो

यो ज्ञान आफ्ना लागि मात्र होइन, विश्व कल्याणका लागि हो।

पहिलो पाइला — दैनिक संकल्प

बापूजी भन्नुहुन्छ — हरेक दिन मनमा यो संकल्प बारम्बार दोहोर्‍याउनुहोस्:

"म बेहदको परम–परम–परम आत्मा हुँ। ममा परम–परम तत्त्व आइरहेका छन्। परम प्रकाश, परम लाइट आइरहेको छ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

यससँगै विश्व कल्याणको संकल्प पनि गर्नुहोस्:

"म बेहदको विश्व सेवाधारी आत्मा हुँ। म बेहदको विश्व कल्याणकारी आत्मा हुँ। म बेहदको विश्व परिवर्तक आत्मा हुँ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

दोस्रो पाइला — आफ्नो साँचो पहिचान बुझ्नुहोस्

बापूजी भन्नुहुन्छ — पहिले यो बुझ्नुहोस् कि तपाईँ साधारण आत्मा हुनुहुन्न — तपाईँ उच्च स्तरको आत्मा हुनुहुन्छ। लाखौंमा सायद एकजनाले यो ज्ञान सुन्छ; करोडौंमा सायद एकजनाले यसलाई धारण गर्छ।

"यो ज्ञान धारण गर्नु, यसमा हिँड्नु, र व्यवहारमै विश्व कल्याणको सेवा गर्नु — यो साधारण मान्छेले गर्न सक्ने कुरा होइन।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

तेस्रो पाइला — विश्व कल्याणको लक्ष्य

चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।
चित्र: AI ले बनाएको · कलात्मक कल्पना मात्र — वास्तविकता फरक हुन सक्छ।

बापूजीको अन्तिम सन्देश — यो ज्ञान आफ्ना लागि मात्र होइन, विश्व कल्याणका लागि हो। अनन्त ब्रह्माण्डहरूमा परम शान्तिको संकल्प गर्नुहोस्, सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) सँग जोडिनुहोस्, शक्ति लिनुहोस्, र त्यो शक्तिलाई विश्व कल्याणतिर लगाउनुहोस्।

दैनिक संकल्प

अध्याय ९ बाट — हरेक दिनका लागि

बापूजी भन्नुहुन्छ — हरेक दिन मनमा यो संकल्प बारम्बार दोहोर्‍याउनुहोस्:

"म बेहदको परम–परम–परम आत्मा हुँ। ममा परम–परम तत्त्व आइरहेका छन्। परम प्रकाश, परम लाइट आइरहेको छ।"

यससँगै विश्व कल्याणको संकल्प पनि गर्नुहोस्:

"म बेहदको विश्व सेवाधारी आत्मा हुँ। म बेहदको विश्व कल्याणकारी आत्मा हुँ। म बेहदको विश्व परिवर्तक आत्मा हुँ।"

— बापूजी दशरथभाई पटेल

बापूजीका अनमोल वचनहरू

सारे रोग-शोक का असली कारण हमारे कारण शरीर में होता है — स्थूल शरीर पर जो दिखता है, वह सिर्फ परिणाम है।

अर्थ: सबै रोग र शोकको असली जड हाम्रो कारण शरीरमा हुन्छ; स्थूल शरीरमा जे देखिन्छ, त्यो केवल परिणाम हो।

स्थूल शरीर जल और पृथ्वी तत्व का, सूक्ष्म शरीर वायु और अग्नि तत्व का, और कारण शरीर आकाश तत्व का बना होता है।

अर्थ: स्थूल शरीर जल र पृथ्वी तत्त्वले, सूक्ष्म शरीर वायु र अग्नि तत्त्वले, र कारण शरीर आकाश तत्त्वले बनेको हुन्छ।

दवा स्थूल शरीर को ठीक करती है, दुआ सूक्ष्म और कारण शरीर को ठीक करती है — दोनों का काम अलग है।

अर्थ: औषधिले स्थूल शरीर निको पार्छ, र आशीर्वाद (दुआ — प्रार्थना / दिव्य कृपा) ले सूक्ष्म र कारण शरीर निको पार्छ — दुवैको काम अलग छ।

कारण शरीर को रिचार्ज करने के लिए मेडिसिन काम नहीं आती — डिवाइन लाइट, परम लाइट, ब्रह्म तत्व चाहिए, जो सिर्फ परम पिता परमात्मा से मिलता है।

अर्थ: औषधिले कारण शरीर रिचार्ज गर्न सक्दैन — त्यसका लागि दिव्य प्रकाश (Divine Light), परम प्रकाश र ब्रह्म तत्त्व चाहिन्छ, र यी परम पिता परमात्माबाट मात्र पाइन्छन्।

“अंतर्मुखी सदा सुखी” — जो अंतर्मुखी है, वही सच्चा सुखी है।

अर्थ: “जो भित्र फर्कन्छ, ऊ सधैं सुखी हुन्छ” — साँचो र टिक्ने सुख भित्र हेर्नेहरूको मात्र हुन्छ।

कम बोलो, मीठा बोलो — जितनी ज़रूरत हो उतना ही लोगों से कनेक्शन रखो, बाकी मौन रखो।

अर्थ: कम बोल्नुहोस्, मीठो बोल्नुहोस् — मान्छेहरूसँग जति चाहिन्छ त्यति मात्र सम्पर्क राख्नुहोस्, नत्र मौन बस्नुहोस्।

मेले-ठेले, भीड़-भाड़ में मत जाओ — वहाँ आत्मा “मैली” होती है, शुद्ध नहीं।

अर्थ: मेला र भीडभाडमा नजानुहोस् — त्यस्ता ठाउँले आत्मालाई शुद्ध होइन, मैलो पार्छन्।

टेंशन वाले काम मत करो, टेंशन वाले लोगों से दूर रहो — मन पर आघात सीधा कारण शरीर को डैमेज करता है।

अर्थ: तनाव दिने काम नगर्नुहोस्, तनाव दिने मान्छेबाट टाढा रहनुहोस् — मनमा लागेको जुनसुकै चोटले सोझै कारण शरीरलाई बिगार्छ।

इच्छा मात्रम् अविद्या — इच्छा ही दुख का मूल कारण है। दूसरों से अपेक्षा छोड़ दो, अपनी आत्मा से ही खुश हो।

अर्थ: “इच्छा नै अज्ञान हो” — इच्छा नै दुःखको जड हो। अरूबाट सबै अपेक्षा छोड्नुहोस् र आफ्नै आत्माभित्र खुसी खोज्नुहोस्।

डिप्रेशन का कारण: बार-बार एक ही नेगेटिव थॉट पकड़ कर बैठना — इससे आत्मा में नेगेटिव एनर्जी इकट्ठी होती है और रोग बढ़ते हैं।

अर्थ: डिप्रेसनको कारण एउटै नकारात्मक विचारलाई बारम्बार समातेर बस्नु हो — यसले आत्मामा नकारात्मक ऊर्जा जम्मा गर्छ र रोग बढाउँछ।

हार्ट अटैक का गहरा कारण — कई जन्मों में लोगों के दिल दुखाए, उनकी बद-दुआ और नेगेटिव संकल्प साथ आए, और कारण शरीर पर चोट लगी।

अर्थ: हार्ट अट्याकको गहिरो कारण — धेरै जन्ममा अरूको मन दुखाउँदा उनीहरूको श्राप र नकारात्मक संकल्प सँगै आउँछन्, जसले कारण शरीरमा चोट पुर्‍याउँछन्।

कैंसर जैसे असाध्य रोग सिर्फ मेडिसिन से ठीक नहीं होते — यह कारण शरीर के डिस्चार्ज होने की निशानी हैं; मेडिटेशन ही इलाज है।

अर्थ: क्यान्सरजस्ता असाध्य रोग औषधिले मात्र निको हुँदैनन् — यी कारण शरीर डिस्चार्ज भएको संकेत हुन्; तिनको जडैदेखिको उपचार ध्यानबाट हुन्छ, चिकित्सकीय उपचारसँगसँगै।

जन्म से जो रोग बच्चों में दिखते हैं, वह पिछले जन्म के डैमेज्ड कारण शरीर की वजह से आते हैं।

अर्थ: बच्चाहरूमा जन्मदेखि देखिने रोग अघिल्लो जन्मको बिग्रेको कारण शरीरबाट सँगै आएका हुन्छन्।

नोट: यो आध्यात्मिक बुझाइ गहिरो सन्दर्भका लागि मात्र दिइएको हो। यसले बालरोगको चिकित्सकीय उपचारलाई कहिल्यै ढिला गराउनु वा त्यसको ठाउँ लिनु हुँदैन। जन्मजात समस्या वा दीर्घ रोग भएको जुनसुकै बच्चाले समयमै र निरन्तर योग्य चिकित्सकीय उपचार पाउनुपर्छ।

आत्मा स्वयं ज्ञानी, दयालु, शांति स्वरूप है — “कस्तूरी कुंडल बसे, मृग ढूँढे बन माहि” — बाहर मत ढूँढो, अंदर ढूँढो।

अर्थ: आत्मा आफैं ज्ञानी, दयालु र स्वभावैले शान्त छ — “कस्तूरी मृगकै नाभिमा हुन्छ, तर ऊ त्यसलाई जंगलभरि खोज्छ” — बाहिर नखोज्नुहोस्, भित्र खोज्नुहोस्।

देह और देह के सर्व संबंधों को भूलो, एक ही ऑलमाइटी अथॉरिटी पावर हाउस से कनेक्शन जोड़ो।

अर्थ: शरीर र शरीरका सबै सम्बन्ध बिर्सनुहोस् — एउटै सर्वशक्तिमान (Almighty Authority), परम पावर हाउससँग मात्र जोडिनुहोस्।

शब्दावली

तीन शरीर

१. स्थूल शरीर (Sthool Sharir · Physical Body)

पाँच तत्त्वले बनेको शरीर। आँखाले देखिने शरीर।

२. सूक्ष्म शरीर (Sukshma Sharir · Subtle Body)

आकाश, वायु र अग्नि तत्त्वले बनेको शरीर। मृत्युपछिको शरीर।

३. कारण शरीर (Kaaran Sharir · Causal Body)

आकाश तत्त्वले बनेको शरीर। कर्मको भण्डार। घाँटीदेखि नाभिसम्म चाँदीको सिक्री (Silver Chain) जस्तो प्रकाश।

४. परम महाकारण शरीर (Param Maha Karan Sharir · Supreme Great Causal Body)

परम प्रकाशको शरीर — बीजरूपभन्दा अघिको अवस्था। बेहदका आत्माहरूको हुन्छ।

तत्त्व

५. पंच तत्त्व (Panch Tatva · Five Elements)

पाँच तत्त्व — पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश।

६. आकाश तत्त्व (Aakash Tatva · Space Element)

पाँचौं र सबैभन्दा सूक्ष्म तत्त्व — आकाश तत्त्व। कारण शरीर यही तत्त्वले बनेको हुन्छ।

७. अग्नि तत्त्व (Agni Tatva · Fire Element)

तेस्रो तत्त्व — अग्नि तत्त्व। सूक्ष्म शरीरको एक भाग।

८. परम तत्त्व (Param Tatva · Supreme Element)

तत्त्वभन्दा पनि सूक्ष्म। तत्त्वहरू परम तत्त्वले बनेका हुन्।

९. ब्रह्म तत्त्व (Brahm Tatva)

परमात्माको तत्त्व — दिव्य सार (Divine Essence)।

आत्मा

१०. आत्मा (Atma · Soul)

जीवको चेतन सत्ता — Soul। शरीर नाश हुन्छ, तर आत्मा अमर छ।

११. आत्म स्वरूप (Atma Swaroop · True Soul-Form)

आत्माको साँचो रूप — शान्त, ज्ञानले भरिएको र शक्तिशाली।

१२. आत्मज्ञान (Atmagyaan · Self-Knowledge)

आत्माको ज्ञान — “म शरीर होइन, म आत्मा हुँ।” कारण शरीर रिचार्ज गर्ने पहिलो पाइला।

१३. आभा (Aura)

आत्माको वरिपरिको प्रकाशको घेरा। सतोप्रधान आत्माको Aura शुद्ध सेतो हुन्छ; तमोप्रधान आत्माको कालो।

१४. माइट (Might)

आत्माको प्रकाशको सुरक्षा कवच — प्रकृति।

१५. निराकार (Nirakaar · Formless)

आकार नभएको — निराकार। आत्माको शुद्ध अवस्था।

१६. कला (Kala)

आत्माको शक्तिको एकाइ।

गुण र कर्म

१७. सतोगुण (Satoguna)

शुद्ध, शक्तिशाली अवस्था। संकल्प पूरा हुन्छन्।

१८. रजोगुण (Rajoguna)

रचनाको गुण। आत्माले रचना गर्दा त्यसको शक्ति घट्छ।

१९. तमोगुण (Tamoguna)

अज्ञानको गुण। आत्माले स्थूल शरीर लिएपछि त्यो तमोप्रधान बन्छ।

२०. कर्म / विकर्म (Karma / Vikarm)

कर्म = काम। विकर्म = पाप कर्म। यी कारण शरीरमा जम्मा हुन्छन्।

२१. विकर्म विनाश (Vikarm Vinash · Destruction of Sinful Karma)

पाप कर्मको नाश — योग र दिव्य प्रकाश (Divine Light) बाट।

२२. कर्मातीत अवस्था (Karmateet Avastha)

कर्मको बन्धनभन्दा परको अवस्था।

२३. श्राप (बद्दुआ) (Baddua · Curse)

नकारात्मक विचार वा श्राप। यी कारण शरीरमा लाग्छन्।

२४. दुर्गति (Durgati · Downfall)

आत्माको पतन — कारण शरीर धेरै बिग्रँदा तल्ला योनिमा जन्म।

लोक र यात्रा

२५. विष्णुपुरी (Vishnupuri)

कारण लोक — कारण शरीर भएका आत्माहरूको घर।

२६. शिवपुरी (Shivpuri)

महाकारण लोक — महाकारण शरीर भएका आत्माहरूको घर।

२७. फर्कने यात्रा (Return Journey)

आत्माको फर्कने यात्रा — जब आत्माले आफ्नो रचयिताको ज्ञान पाउँछ, त्यो फर्कन्छ।

२८. यथा ब्रह्माण्डे तथा पिण्डे (Yatha Brahmande Tatha Pinde)

जस्तो ब्रह्माण्ड, उस्तै शरीर — आत्माले वातावरणअनुसारको शरीर लिन्छ।

२९. बेहदको ज्ञान (Behad Ka Gyaan · Knowledge of the Infinite)

अनन्त ज्ञान — साधारण सांसारिक ज्ञानको सीमाभन्दा पर।

साधना र लक्ष्य

३०. सर्वशक्तिमान (Almighty Authority)

परम पिता, परमात्मा। पावर हाउस।

३१. योग (Yoga)

आत्माको परमात्मासँगको जोडाइ। कारण शरीर रिचार्ज गर्ने मुख्य साधन।

३२. अन्तर्मुखी (Antarmukhi)

भित्र हेर्ने व्यक्ति। बापूजी भन्नुहुन्छ, “अंतर्मुखी सदा सुखी” (जो भित्र हेर्छ, ऊ सधैं सुखी हुन्छ)।

३३. परम शान्ति (Param Shanti · Supreme Peace)

सबैभन्दा ठूलो शान्ति — कारण शरीर चार्ज भएपछि पाइने अवस्था।

३४. विश्व परिवर्तक (Vishwa Parivartaka · World Transformer)

संसार बदल्ने — बापूजीको संस्था र उहाँको जीवनको लक्ष्य।

· · · परम शान्ति · · ·

आगामी चलचित्र

परमशान्ति: अन्तिम परम सत्य

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA

बापूजी दशरथभाई पटेलमाथिको एक आध्यात्मिक चलचित्र

प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ

२०२६

चाँडै… संसारले जान्नेछ

बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको प्राप्तिमा आधारित एक आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटोलाई पछ्याउँछ — मानिसहरूको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि, परम शान्ति — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम र सबैभन्दा ठूलो सत्य — को परम आध्यात्मिक प्राप्तिसम्म।

चाँडै आउँदैछ....

हामीसँग जोडिनुहोस्

बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। बापूजीका दैनिक लाइभ सत्रहरू, निर्देशित ध्यान र भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।

इमेल

anant@paramshanti.org

ankur@paramshanti.org

वेबसाइटहरू

www.paramshanti.org

www.paramshantiblogs.org

YouTube च्यानलहरू

youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel

youtube.com/@maakadivyasandesh7661

youtube.com/@spiritualpodcastwithanant

youtube.com/@paramshantimeditation

Facebook

facebook.com/discoveryofnewworldcom

facebook.com/bapujidashrathbhaipatel

Instagram

instagram.com/bapujidashrathbhaipatel

instagram.com/spiritualpodcastwithanant

instagram.com/paramshanti.motivation

X (Twitter)

x.com/bapujiofficial

x.com/sakshipatel85

x.com/anant982511

WhatsApp च्यानलहरू

WhatsApp Channel 1

WhatsApp Channel 2

सबै प्रमुख प्लेटफर्महरूमा उपलब्ध

यो पुस्तक र बापूजी दशरथभाई पटेलका अन्य पुस्तकहरू सबै प्रमुख अनलाइन इ–बुक प्लेटफर्म र पुस्तक पसलहरूमा उपलब्ध छन्।

पूरा पुस्तकालय र निःशुल्क डाउनलोडका लागि www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।

Google Play Store मा चाँडै आउँदैछ

हाम्रा परमशान्ति एपहरू चाँडै Google Play Store मा उपलब्ध हुनेछन्। पर्खनुहोस्…

ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay

c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur

Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road

Ahmedabad, Gujarat – 382470, India

विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

www.paramshanti.org