प्रकाशक र अस्वीकरण
प्रकाशक
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।
पहिलो संस्करण, २०२६
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।
AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।
कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।
सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।
कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।
बापूजीको परिचय
बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।
जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।
धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्यायो।
बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।
बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।
सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।
यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।
बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।
हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।
प्रस्तावना
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
तपाईँले सोच्ने हरेक विचारले संसारमा एउटा छाप छोड्छ। भन्नलाई मात्र होइन — साँच्चै नै। मानव आत्माले कुनै विचार पैदा गर्दा त्यसले एउटा कम्पन बनाउँछ। त्यो कम्पन वातावरणका सूक्ष्म तहहरू हुँदै जान्छ, र अरू आत्मा, अरू ठाउँ र अरू लोकसम्म पुग्छ।
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलले बोलेर दिनुभएका प्रवचनहरूबाट लिइएको हो। ती प्रवचनहरूमा उहाँले कम्पनको स्वभाव, यसले काम गर्ने प्रक्रिया र यसमा रहेको बदल्ने शक्तिबारे चर्चा गर्नुहुन्छ। यो शिक्षा किताबी दर्शन होइन। यो एउटा व्यावहारिक विज्ञान हो — जसको शरीरको स्वास्थ्य, मनको शान्ति र हामी बस्ने संसारको वातावरणसँग सोझो सम्बन्ध छ।
बापूजीको यो बुझाइ प्राचीन पनि छ, र आजका लागि तुरुन्तै चाहिने पनि छ। आज हामी बस्ने संसार नकारात्मक कम्पनले पूरै भरिएको छ, र त्यसका परिणामहरू जताततै देखिन्छन् — शरीरको पीडामा, झगडामा, पर्यावरणको असन्तुलनमा, र अनगिन्ती आत्माहरूभित्र चुपचाप रहेको अशान्तिमा। तर समाधान पनि त्यत्तिकै स्पष्ट छ: चेतनामा आउने परिवर्तनले, थोरै जागृत आत्माहरूबाट सुरु भए पनि, सयौं वर्ष लगाएर जम्मा भएको कुरालाई उल्टो फर्काउन सक्छ।
यहाँ प्रस्तुत गरिएका शिक्षाहरू बापूजीका मूल प्रवचनहरूबाट इमानदारीसाथ लिइएका हुन्। केही पनि थपिएको छैन। केही पनि बदलिएको छैन। यी कहिल्यै पुरानो नहुने शिक्षाहरू नयाँ पाठकहरूसम्म स्पष्ट र सुन्दर ढंगले पुगून् भनेर प्रस्तुत गर्ने तरिकालाई मात्र अझ राम्रो बनाइएको छ।
अध्याय
१
कम्पन के हो?
संकल्पको स्वभाव र कम्पनको स्वभावलाई छुट्याउन सकिँदैन।
बापूजीको शिक्षाको भाषामा, कम्पन भनेको विचारले पैदा गर्ने चाल मात्र हो। मानव आत्माले हरेक पटक विचार गर्दा एउटा कम्पन — अर्थात् थरथराहट — पैदा हुन्छ। त्यो कम्पन वातावरणमा पस्छ र हामी सबै बस्ने संसारको नदेखिने बुनोटको एउटा भाग बन्छ।
वातावरण भौतिक हावाले मात्र बनेको होइन। अझ सूक्ष्म तहमा हेर्दा, यो पृथ्वीमा आजसम्म बाँचेको हरेक आत्माका संकल्पहरू — अर्थात् विचार र इरादाहरू — जम्मा भएर बनेको हो। हरेक आशा, हरेक डर, प्रेमको हरेक काम, रिसको हरेक क्षण — यी सबै कम्पनको रूपमा वातावरणमा जम्मा भएका छन्। यस अर्थमा, हामीले सास फेर्ने हावाले आफूभित्र मानवजातिको सामूहिक चेतना बोकेको हुन्छ।
यी कम्पनले यिनमा असर पार्छन्: आभा (Aura), मन, कर्मका ढाँचाहरू, वरिपरिको वातावरण, नाता र सामूहिक चेतना।
त्यसैले कम्पन मूल रूपमा विचारको ऊर्जा हो।
विचार नै कम्पन हो
बापूजी यो कुरा एकदमै सरल ढंगले बुझाउनुहुन्छ: विचार नै कम्पन हो। आत्माले संकल्प — अर्थात् इरादा वा विचार — गर्दा त्यो संकल्पले वातावरणमा एउटा सूक्ष्म चाल पैदा गर्छ। यही चाललाई हामी स्पन्दन वा कम्पन भन्छौं।
यी कम्पन जथाभावी हुँदैनन्। तिनलाई पैदा गर्ने संकल्पको गुण तिनले बोकेका हुन्छन्। शान्तिबाट जन्मेको संकल्पले शान्त कम्पन पैदा गर्छ। रिसबाट जन्मेको संकल्पले अशान्त कम्पन पैदा गर्छ। प्रेमबाट जन्मेको संकल्पले न्यानो, जोड्ने कम्पन पैदा गर्छ। संकल्पको स्वभाव र कम्पनको स्वभावलाई छुट्याउन सकिँदैन।
"संकल्पहरू — आत्माका विचार र इरादाहरू — वातावरणमा कम्पन (स्पन्दन) पैदा गर्छन्। हरेक आत्माका संकल्पहरू वातावरणमा पस्छन् र त्यसलाई आकार दिन्छन्।"
हाम्रा विचारहरू निजी हुन्छन् भन्ने जुनसुकै सोचलाई यो बुझाइले हटाइदिन्छ। ती निजी हुँदैनन्। हरेक संकल्प बाहिरतिर पुग्छ — घरमा, सहरमा, आकाशसम्म, र अन्त्यमा भौतिक संसारभन्दा धेरै परका लोकहरूसम्म।
इच्छा, संकल्प र कम्पन
एउटा प्रश्न प्रायः उठ्छ: के कम्पन र इच्छा एउटै कुरा हो, कि कम्पन केही फरक कुरा हो? बापूजी स्पष्ट पार्नुहुन्छ: इच्छा संकल्पको एउटा रूप हो, र सबै संकल्पले कम्पन पैदा गर्छन्। आत्माले कुनै कुराको इच्छा गर्दा — भौतिक सुख–सुविधा, मान–सम्मान, शक्ति, वा विनाश नै किन नहोस् — त्यो इच्छाले नकारात्मक संकल्पको रूप लिन्छ। अनि त्यो संकल्पको कम्पन बाहिरतिर फैलिन्छ।
इच्छाले पाँच विकार — काम (वासना), क्रोध (रिस), लोभ (लालच), मोह (लगाव) र अहंकार (घमण्ड) — बोकेको हुन्छ। संकल्प यीमध्ये कुनै पनि विकारले चलाएको हुँदा त्यसले पैदा गर्ने कम्पन पनि त्यसैअनुसार नकारात्मक हुन्छ। संकल्प सफा हुँदा — साँचो हेरचाहको भावना वा सत्यको चाहनामा जरा गाडेको हुँदा — कम्पन सकारात्मक र माथि उठाउने हुन्छ।
मुख्य कुरा विचार गर्न वा इच्छा गर्न पूरै छोड्नु होइन। मुख्य कुरा त मनमा चल्ने कुराको गुण बदल्नु हो। त्यही परिवर्तन नै सबै कुराको सुरुवात हो।
अध्याय
२
हरेक विचारभित्रका तत्त्वहरू
बाहिर देखिने रूप सूक्ष्म जगतमा एउटा ढाँचाको रूपमा सुरु भएको कुराको अन्तिम प्रतिबिम्ब हो।
कम्पनले कसरी काम गर्छ भनेर बुझ्न, यो केले बनेको छ भनेर बुझ्दा मद्दत हुन्छ। बापूजी सिकाउनुहुन्छ, कम्पन दुई तत्त्वको मिश्रण हो: वायु र अग्नि। यी केवल भौतिक अर्थका तत्त्वहरू होइनन् — यी त विचारको चाललाई नै बनाउने सूक्ष्म ऊर्जाका अंशहरू हुन्।
कम्पन केले बनेको हुन्छ
आत्माबाट संकल्प पैदा हुँदा त्यो सूक्ष्म शरीर हुँदै जान्छ, अनि आभा हुँदै बाहिर निस्कन्छ। यो चाल जुन कुराले बनेको हुन्छ, त्यो वायु तत्त्व र अग्नि तत्त्वको मिश्रण हो। वायुले कम्पनलाई चल्ने र फैलिने गुण दिन्छ। अग्निले यसलाई तीव्रता, ताप र शक्ति दिन्छ। यी दुई मिलेर बन्ने कुरालाई बापूजी त्यो वाहन भन्नुहुन्छ, जसबाट सबै विचार बाहिर संसारसम्म पुग्छन्।
यही कारणले नकारात्मक संकल्पहरू तातो र अशान्त लाग्छन् भने शान्त संकल्पहरू शीतल र स्थिर लाग्छन्। कुनै कम्पनभित्र यी दुई तत्त्वको सन्तुलनले त्यसको स्वभाव र त्यसले छुने हरेक कुरामा पार्ने असर — दुवै तय गर्छ।
"कम्पन वायु र अग्निले बनेको हुन्छ। आत्माले संकल्प गर्दा यो मिश्रण आभा हुँदै बाहिर वातावरणमा जान्छ र संसारलाई आकार दिन्छ।"
तीन शरीर र कम्पनको बाटो
बापूजी मानव आत्माको भित्री बनावट बनाउने तीन सूक्ष्म शरीरको वर्णन गर्नुहुन्छ: कारण शरीर, सूक्ष्म शरीर र स्थूल शरीर। कम्पन यी तीनै शरीर हुँदै जान्छ।
संकल्प उठ्दा, त्यो पहिले कारण शरीरमा चल्मलाउँछ, जुन सबैभन्दा गहिरो तह हो। त्यहाँबाट त्यो सूक्ष्म शरीरमा जान्छ, जहाँ त्यसले वायु र अग्नि मिलेर बनेको गुण लिन्छ। त्यसपछि यो सूक्ष्म चाल आभा हुँदै बाहिरतिर धकेलिँदै जान्छ, वातावरणमा पस्छ र सबै दिशामा फैलिन्छ।
मुख्य कुरा के हो भने, उल्टो पनि सत्य हो। वातावरणको कम्पन सास हुँदै भित्र पस्छ, सूक्ष्म शरीर हुँदै जान्छ, र भित्रसम्म पुगेर कारण शरीरमा र अन्त्यमा आत्माका जम्मा भएका छापहरू, अर्थात् संस्कारहरूमा असर पार्छ। यही कारणले हामी बस्ने वातावरण हाम्रो भित्री जीवनका लागि यति धेरै महत्त्वपूर्ण छ: हरेक सास संसारको सामूहिक कम्पनसँगको लेनदेन हो।
नकारात्मक कम्पन र रोग
आत्माले धेरै वर्षसम्म — वास्तवमा धेरै जन्मसम्म — बारम्बार नकारात्मक संकल्पहरू पैदा गर्दा, ती संकल्पहरूले सूक्ष्म शरीरलाई बिस्तारै–बिस्तारै हानि गर्दै जान्छन्। सूक्ष्म शरीरका कोषहरू रित्तिएका र अँध्यारा बन्छन्। बापूजी यस अवस्थाको वर्णन यसरी गर्नुहुन्छ: सूक्ष्म शरीर तमोप्रधान — गह्रौं, धमिलो र खुम्चिएको — बन्छ।
सूक्ष्म शरीरमा भएको यो बिग्रँदो अवस्था समयसँगै बाहिरी रूपमा पनि झल्किन्छ। बापूजी सिकाउनुहुन्छ, भित्री अस्तित्वमा रहेका लामो समयदेखिका असन्तुलनहरू सबैभन्दा गहिरो तहमा हेर्दा लामो समयदेखि जम्मा हुँदै आएका नकारात्मक संकल्पहरूकै फल हुन्। बाहिर देखिने रूप सूक्ष्म जगतमा एउटा ढाँचाको रूपमा सुरु भएको कुराको अन्तिम प्रतिबिम्ब हो।
"नकारात्मक संकल्पहरूले सूक्ष्म कोषहरूलाई कमजोर बनाउँछन्। धेरै जन्मसम्म चल्दा यसले भित्री अस्तित्वमा लामो समयदेखिका असन्तुलनहरू ल्याउँछ। कारण सूक्ष्म हुन्छ; असर बाहिर देखिन थाल्छ।"
अध्याय
३
आफ्नो कम्पनले आफैंलाई कसरी बनाउँछ
एउटै नियम दुवै दिशामा लागू हुन्छ: नकारात्मक संकल्पहरूले बिगार्छन्; सकारात्मक संकल्पहरूले फेरि ठीक पार्छन्।
कम्पनले संसार बदल्न सक्नुअघि, त्यसलाई पैदा गर्नेलाई नै बदल्छ। कम्पनबारे बापूजीको शिक्षा सधैं यहीँबाट सुरु हुन्छ: आफूबाट।
तपाईँ आफ्नै मित्र वा आफ्नै शत्रु हुनुहुन्छ
आत्मा आफ्नै मित्र र आफ्नै शत्रु हो भन्ने गीताको शिक्षाको सबैभन्दा स्पष्ट अर्थ कम्पनको सन्दर्भमा भेटिन्छ। आत्माले आफ्ना दिनहरू नकारात्मक संकल्पहरूमा — डाह, रिस, गुनासो वा डरमा — बिताउँदा, बित्ने हरेक क्षणसँगै त्यसले यस्तो कम्पन पैदा गर्छ, जसले त्यसकै आभालाई अँध्यारो पार्छ, त्यसकै सूक्ष्म शरीरलाई कमजोर बनाउँछ, र शान्तिसँगको त्यसकै जोडाइलाई बिस्तारै खियाउँदै लैजान्छ। साँच्चिकै अर्थमा, आत्मा आफ्नै संकल्पहरूबाट आफ्नै शत्रु बन्छ।
आत्माले शान्तिका संकल्पहरू गर्ने, आफ्ना विचारहरूलाई आत्माको चेतनासँग मिलाउने, र आफ्नो भित्री ठाउँमा परम शान्ति — सबैभन्दा ठूलो शान्ति — भर्ने बाटो रोज्दा, त्यसले आफैंलाई भित्रैबाट निको पार्छ। हानि गर्ने त्यही प्रक्रिया नै मर्मतको प्रक्रिया बन्छ।
"आत्माले आफैं नकारात्मक संकल्पहरूबाट यी अवस्थाहरू बनायो। परम शान्तिको कम्पनले उल्टो दिशामा फर्काइएको त्यही प्रक्रियाले तिनलाई निको पार्न सक्छ।"
बोक्ने माध्यमको रूपमा सास
बापूजीको शिक्षामा मनलाई गम्भीर बनाउने एउटा गहिरो सत्य छ: आज हामीले सास फेर्ने हावा नकारात्मक कम्पनले भरिएको छ। यो संसारभरि यति धेरै आत्माहरूले हरेक क्षण नकारात्मक संकल्पहरू पैदा गरिरहेकाले, सयौं वर्षदेखि वातावरणले यो ऊर्जाको ठूलो थुप्रो सोसेको छ। हामीले फेर्ने हरेक सासले यो कम्पनलाई हाम्रो सूक्ष्म शरीरभित्र तान्छ, जहाँ यो र हाम्रा आफ्नै संकल्पहरूले एकअर्कामा असर पार्छन्।
बापूजी एउटा ध्यान खिच्ने तुलना गर्नुहुन्छ: जसरी अशुद्ध खानाले मनमा असर गर्छ — “जैसा अन्न, वैसा मन” (जस्तो खाना, त्यस्तै मन) भन्ने भनाइमा यही झल्किन्छ — त्यसरी नै अशुद्ध हावाले सूक्ष्म शरीरमा असर गर्छ। हरेक सासमा हामी मानवजातिको सामूहिक संकल्पले बनेको वातावरण सोस्छौं।
यो बुझाइले सकारात्मक कम्पन बढाउने प्रयासलाई व्यक्तिगत आध्यात्मिक अभ्यास मात्र नभई, भित्री सरसफाइको एउटा रूप र अन्त्यमा संसारको सेवा बनाइदिन्छ।
सकारात्मक कम्पन र भित्री सुख
आत्माले इमानदारीसाथ र लगातार आफ्ना संकल्पहरूलाई परम शान्तितर्फ मोड्दा, पैदा हुने कम्पनले सूक्ष्म तहमा भित्री अस्तित्वलाई शुद्ध पार्न थाल्छ। सूक्ष्म शरीर बिस्तारै झन् सफा र हलुका हुँदै जान्छ। आभा उज्यालो हुँदै जान्छ। समयसँगै, अभ्यास गर्नेले प्रायः यस्तो अनुभव गर्छ: भित्री सहजताको गहिरिँदो भाव, अझ स्थिर भावनात्मक सन्तुलन, र आफूभन्दा धेरै ठूलो कुनै कुरासँग जोडिएको शान्त अनुभूति।
यो कोरा कल्पना होइन। यो धेरै लामो समयदेखि नकारात्मक दिशामा चलिरहेको एउटा प्रक्रियालाई उल्टो फर्काउनु हो। एउटै नियम दुवै दिशामा लागू हुन्छ: नकारात्मक संकल्पहरूले बिगार्छन्; सकारात्मक संकल्पहरूले फेरि ठीक पार्छन्।
बापूजी आत्म स्वरूपबाट सुरु गर्न सल्लाह दिनुहुन्छ — आफूलाई शरीर होइन, आत्माको रूपमा चिन्नु। यसरी चिनेपछि सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) सँग जोडिन सम्भव हुन्छ। त्यो जोडाइबाट आत्माले साँचो शक्ति पाउँछ — बाहिरी स्रोतहरूबाट सापटी लिएको ऊर्जा होइन, शुद्ध परम प्रकाश। परम शान्तिका संकल्पहरू हुँदै बग्ने यो शक्तिले भित्री अस्तित्वलाई बदल्छ।
अध्याय
४
कम्पन अरूसम्म कसरी पुग्छ
घरको वातावरण बदलिँदा परिवारका सदस्यहरू बिस्तारै बदलिन्छन्।
तपाईँले गर्ने हरेक संकल्प तपाईँभित्रै रहँदैन। त्यो यात्रा गर्छ। बापूजी बुझाउनुहुन्छ, आत्माले पैदा गरेको कम्पन आभा हुँदै वरिपरिको वातावरणमा बाहिर जान्छ, र त्यहाँबाट अरू आत्माहरूसम्म पुग्छ — कहिले नजिकै, कहिले धेरै टाढासम्म।
टेलिपाथी: आत्माहरूको स्वाभाविक भाषा
बापूजीको बुझाइमा, टेलिपाथी भनेको संकल्पको कम्पनले स्वाभाविक रूपमा काम गर्नु मात्र हो। एउटा आत्माले अर्को आत्मालाई शक्ति र इमानदारीसाथ आफ्ना संकल्पहरूमा राख्दा, ती कम्पन जुनसुकै दूरी पार गरेर सोझै त्यो अर्को आत्मासम्म पुग्छन्। यो प्रक्रिया कुनै प्रतीक मात्र होइन। यो ठ्याक्कै यस्तै हुन्छ।
उहाँ एउटा स्पष्ट उदाहरण दिनुहुन्छ: भारतमा बस्ने एक जना श्रीमती अमेरिकामा रहेका आफ्ना श्रीमान्बारे गहिराइसाथ र प्रेमपूर्वक सोच्छिन्। साँचो भावना र पूरा ध्यानसाथ बोकिएको उनको संकल्प वातावरणको कम्पनको क्षेत्र हुँदै पूरै दूरी पार गर्छ। संसारको अर्को छेउमा रहेका श्रीमान् अचानक न्यानोपनको एउटा लहर, न्यास्रोपन, वा नसोचेको कुनै सम्झना महसुस गर्न सक्छन्। यो सञ्चार साँचो हो — यसको माध्यम मात्र नदेखिने हो।
"कुनै आत्माले अर्को आत्माका लागि गहिरो संकल्प गर्दा ती कम्पन वातावरण हुँदै यात्रा गर्छन् र त्यो आत्मा संसारमा जहाँसुकै भए पनि त्यसलाई छुन्छन्।"
संकल्प शक्तिको भूमिका
बापूजी एउटा महत्त्वपूर्ण फरक छुट्याउनुहुन्छ: सबै संकल्प बराबर बलसाथ यात्रा गर्दैनन्। साँचो भित्री शक्तिसाथ पठाइएको संकल्प — सर्वशक्तिमानसँग जोडिएको आत्माबाट आएको संकल्प शक्ति — क्षणभरको, आधा ध्यान दिएर गरिएको विचारभन्दा अझ टाढासम्म पुग्छ र अझ गहिरो असर गर्छ।
यसैले आत्मिक शक्ति बढाउनु महत्त्वपूर्ण छ। आफूभित्र बलियो, सचेत अस्तित्वको रूपमा आफ्नै पहिचानमा अडिएको र आफ्नो परम स्रोतसँग जोडिएको आत्माले यस्ता संकल्पहरू पैदा गर्छ, जसमा परिवर्तन ल्याउने बल हुन्छ। कमजोर, छरिएको आत्माले यस्ता संकल्पहरू पैदा गर्छ, जुन यताउता बग्छन् र बिलाएर जान्छन्।
कम्पन र आभा
कम्पन बाहिर अरूसम्म पुग्नुअघि, पहिले त्यसले पठाउनेकै आभामा — हरेक जीवित प्राणीलाई घेरेर रहने सूक्ष्म ऊर्जाको क्षेत्रमा — असर पार्छ। लगातार नकारात्मक संकल्पहरू पैदा गर्ने मानिसको आभा धमिलो, खुम्चिएको र गह्रौं बन्छ। अरूले किन हो थाहा नपाई पनि यो महसुस गर्न सक्छन्: असजिलोपन, त्यहाँबाट टाढा जाने इच्छा, कोठामा बुझ्नै नसकिने गह्रौंपन।
सकारात्मक कम्पन फैलाउने मानिसको आभा उज्यालो र फैलिएको हुन्छ। अरूलाई उनीतिर तानिएजस्तो लाग्छ, उनी भएको ठाउँमा उनीहरूको मन शान्त हुन्छ, र उनको नजिक हुँदैमा उनीहरू माथि उठेको अनुभव गर्छन्। यो सामाजिक अर्थको व्यक्तित्व वा आकर्षण होइन। यो त उनको भित्री वातावरण बनाउने संकल्पहरूको साँच्चैको असर हो।
बापूजी सिकाउनुहुन्छ, सबैभन्दा व्यावहारिक आध्यात्मिक अभ्यासहरूमध्ये एउटा हो आभा सिल गर्नु — वातावरणबाट लगातार भित्र पसिरहने नकारात्मक कम्पनबाट यसलाई जोगाउनु। आभा सिल गर्ने यो काम भित्री स्थिरता, सर्वशक्तिमानसँगको गहिरो योग र लगातार परम शान्ति फैलाउनाले पूरा हुन्छ।
घरको कम्पन र नातामा हुने झगडा
कम्पनमा फरक भएकाले पारिवारिक झगडा हुन्छन्। वातावरणको नकारात्मक कम्पनले सास (प्राण वायु) मा असर गर्छ। सासले कम्पनको ऊर्जा शरीरभित्र बोकेर लैजान्छ। मानसिक र भावनात्मक अवस्थाले सासको गुण झल्काउँछ। त्यसैले एकअर्कालाई साँच्चै प्रेम गर्ने मानिसहरूबीच पनि झगडा हुन्छन्।
त्यसो भए समाधान के हो? बापूजी भन्नुहुन्छ, आत्मालाई दिव्य पावर हाउससँग जोड्नुपर्छ। आत्मालाई परम प्रकाशको ऊर्जा चाहिन्छ। प्राचीन आध्यात्मिक अभ्यासहरू दिव्य स्रोतबाट उच्च कम्पन सोस्नमै समर्पित थिए। आजको वातावरणमा यो चार्ज छैन — त्यसैले योग, ध्यान र परम शान्तिको भित्री संकल्पबाट सचेत भएर जोडिनु महत्त्वपूर्ण छ।
सकारात्मक कम्पन सबैभन्दा पहिले घरको वातावरणमा फैलिन्छ। दान घरबाटै सुरु हुन्छ। घरको वातावरण बदलिँदा परिवारका सदस्यहरू बिस्तारै बदलिन्छन्।
जनावरहरूको कम्पन र मोह
जनावरहरूको आभा हुन्छ, तर तिनको आत्मिक शक्ति सीमित हुन्छ। मानिसले जनावरहरूप्रति राख्ने मोहले कर्मका छापहरूमा असर गर्छ।
शास्त्रमा एउटा उदाहरण छ: राजा भरतलाई एउटा मृगप्रति गहिरो मोह बस्यो। मृत्युको बेला उनका विचारहरू मृगमै अड्किएका थिए, जसले गर्दा उनको पुनर्जन्म मृगको रूपमा भयो। मोहले अर्को जन्म तय गरिदियो।
"आफ्नो आभा सिल गर्नुहोस्। आभा बलियो भएर सर्वशक्तिमानसँग जोडिएको हुँदा वातावरणको नकारात्मक कम्पन त्यसभित्र पस्न सक्दैन।"
अध्याय
५
लोक–लोकमा कम्पन
कम्पनको अन्तिम गन्तव्य यही हो: शुद्ध शान्तिमा पूरै विलीन हुनु।
कम्पनबारे बापूजीको शिक्षा भौतिक संसारको सीमामा आएर रोकिँदैन। कम्पनले अस्तित्वका सबै लोकमा काम गर्छ — सबैभन्दा घना भौतिक तहदेखि परमधामका सबैभन्दा सूक्ष्म क्षेत्रहरूसम्म।
लोकहरूको बनावट
बापूजी लोकहरूको तह–तहको बनावट वर्णन गर्नुहुन्छ, जसमा हरेक लोक झन्–झन् सूक्ष्म तत्त्वहरूले बनेको हुन्छ। धरतीलोक हामी बस्ने भौतिक संसार हो, जुन पाँचै तत्त्वले बनेको छ: पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाश। यसभन्दा माथि भुवर्लोक छ — एउटा सूक्ष्म लोक, जहाँ तीन तत्त्वको शरीर भएका आत्माहरू बस्छन्। त्योभन्दा पनि माथि स्वर्गलोक छ। स्वर्गलोकभन्दा माथि विष्णुपुरी, शिवपुरी र ब्रह्मापुरीका लोकहरू छन्, र तीमध्ये हरेक अझ सूक्ष्म तत्त्वहरूले बनेको छ। अनि यी सबै लोकभन्दा पर परमधाम छ — सबै आत्माहरूको मूल घर।
हरेक लोकमा झन्–झन् सूक्ष्म तत्त्वहरू मुख्य हुन्छन्। आफ्ना संकल्पहरू शुद्ध बनाउँदै आत्मा माथि उठ्दै जाँदा आकाश तत्त्व अझ बढी मुख्य हुँदै जान्छ। आकाश स्थिरता र शान्तिको तत्त्व हो। वायु र अग्नि घट्दै र आकाश बढ्दै जाँदा आत्माको अनुभव झन्–झन् गहिरो शान्तिको हुँदै जान्छ।
"आत्मा लोकहरू हुँदै माथि उठ्दै जाँदा वायु र अग्नि घट्छन्। आकाश बढ्छ। संकल्पहरू हलुका र थोरै हुँदै जान्छन्। शान्ति गहिरिँदै जान्छ। यही हो सृष्टिको बनावटमा समेटिएको भित्री यात्रा।"
संकल्पले हरेक लोकमा कसरी असर गर्छ
संकल्पहरू भौतिक संसारमा जसरी दूरी पार गर्दै तेर्सो यात्रा गर्छन्, त्यसरी नै अस्तित्वका तहहरू हुँदै ठाडो यात्रा पनि गर्छन्। पृथ्वीमा ब्रह्माबारे सोच्ने आत्माले यस्ता संकल्पहरू पठाउँछ, जुन ब्रह्मापुरीसम्मै पुग्छन्। शिवलाई सम्झने आत्माले शिवपुरीसम्म कम्पन पठाउँछ। सर्वशक्तिमानसँग जोडिने आत्माले परमधामसम्मै संकल्पहरू पठाउँछ।
बापूजी गहिरो ध्यानमा बसेका ऋषिहरूका प्राचीन कथाहरूको उदाहरण दिनुहुन्छ: तिनीहरूले ब्रह्मालाई पुकार्दै कठोर तपस्या गर्दा तिनका संकल्पहरू यति शक्तिशाली थिए कि स्वर्गलोकका स्वामी इन्द्रले पनि आफ्नो सिंहासन हल्लिएको अनुभव गर्नुभयो। यो कल्पनाको कथा थिएन। यो शक्तिशाली ढंगले सोझ्याइएको, एक लोकबाट अर्को लोकसम्म यात्रा गर्ने संकल्पको कम्पनको वास्तविक असर थियो।
सूक्ष्म जगत — शरीर नभएका आत्माहरूको लोक — पनि जीवित मानव आत्माहरूको कम्पनबाट प्रभावित हुन्छ। सूक्ष्म जगतका नकारात्मक आत्माहरू माथि उठ्न नसकेर भौतिक संसारको वातावरणका तल्ला तहहरूमा अल्झिरहन्छन्। पृथ्वीका जागृत आत्माहरूको सकारात्मक कम्पन तिनीहरूसम्म पुगेर तिनीहरूलाई मुक्त हुन मद्दत गर्न सक्छ।
परमधाम: संकल्पभन्दा परको लोक
ब्रह्माण्डीय बनावटको एकदम टुप्पोमा परमधाम छ — सर्वशक्तिमानको क्षेत्र, सबै आत्माहरूको मूल घर। यस लोकमा संकल्प पूरै रोकिएको हुन्छ। परमधाममा आत्मा जुन अवस्थामा रहन्छ, त्यो हो निःसंकल्पता — कुनै संकल्प नहुने, कुनै विचार नहुने अवस्था। यो पूरै स्थिर, पूरै शान्त र पूरै भरिपूर्ण अवस्था हो।
कम्पनको अन्तिम गन्तव्य यही हो: शुद्ध शान्तिमा पूरै विलीन हुनु। परम शान्ति आत्माले आफूमा बढाउने एउटा गुण मात्र होइन। यो त आत्माकै मूल स्वभाव हो — युग–युग हुँदै लामो यात्रा सुरु गर्नुअघिको त्यसको मौलिक अवस्था।
अध्याय
६
चार युग र कम्पनको नियम
आत्माहरू बदलिए, र तत्त्वहरूले जवाफ दिए।
चार युग — सत्ययुग, त्रेता, द्वापर र कलियुग — इतिहासका काल मात्र होइनन्। बापूजी सिकाउनुहुन्छ कि यी त धेरै लामो समयमा मानव आत्माहरूको सामूहिक कम्पन कसरी माथि उक्लन्छ — र कसरी तल ओर्लन्छ — भन्ने कुराको ठ्याक्कै सही नक्सा हुन्।
सत्ययुग: शुद्ध संकल्पहरूको युग
पहिलो र सबैभन्दा उच्च युग सत्ययुगमा पृथ्वीमा बस्ने आत्माहरू सतोप्रधान — मुख्य रूपमा शुद्ध — थिए। तिनका संकल्पहरू सफा थिए। तिनको स्वाभाविक अवस्था शान्ति थियो। वातावरण सूक्ष्म, प्रकाशमय कम्पनले भरिएको थियो, र तत्त्वहरू आफैं — पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाश — पूरा सन्तुलनमा थिए।
यस युगमा मानिसहरू असाध्यै लामो जीवन बाँच्थे — प्राचीन ग्रन्थहरूका अनुसार, एक लाख वर्षसम्म — र तिनका स्थूल रूपहरू बलिया, सुन्दर र सन्तुलित थिए। प्राकृतिक प्रकोप भन्ने कुरा नै थिएन। पृथ्वी आफैंले यहाँ बस्नेहरूका उच्च संकल्पहरूलाई जवाफ दिन्थ्यो, र प्रशस्तता, उब्जनी र स्थिरता ल्याउँथ्यो।
सत्ययुगमा सबैको एउटै आध्यात्मिक बुझाइ थियो: शिवप्रति श्रद्धा राखिन्थ्यो र सबै आत्माहरू एउटै दिशामा अघि बढ्थे। न आपसमा बाझिने सम्प्रदायहरू थिए, न लड्ने आस्थाहरू। सामूहिक संकल्प एउटै थियो, र संसारले आफ्नो अस्तित्वको हरेक सानो–ठूलो कुरामा यही एकता झल्काउँथ्यो।
युग–युग हुँदै तल ओर्लनु
आत्माहरूको संख्या बढ्दै र तिनका इच्छाहरू बढ्दै जाँदा संकल्पहरूको शुद्धता घट्न थाल्यो। त्रेतामा केही मात्रामा रजो (सक्रियता र इच्छा) पस्यो। द्वापरमा यो झन् बढ्यो, र विभाजन हुन थाल्यो। हरेक युगसँगै पाँच विकारमा जरा गाडेका संकल्पहरूको हिस्सा बढ्दै गयो, र शान्ति र स्पष्टतामा जरा गाडेका संकल्पहरूको हिस्सा घट्दै गयो।
कलियुग आइपुग्दा — हामी अहिले बाँचिरहेको युग — हजारौं वर्षसम्मको धार्मिक झगडा, युद्ध, शोषण र भित्री कलहबाट थुप्रिएको नकारात्मकताले वातावरण पूरै भरिइसकेको छ। कुनै समय सन्तुलनमा रहेका पाँच तत्त्व अहिले अस्तव्यस्त भएका छन्। बापूजी सिकाउनुहुन्छ कि हरेक किसिमका प्राकृतिक प्रकोपहरू — भूकम्प, बाढी, आगलागी, आँधीबेहरी — मानिसहरूका असन्तुलित संकल्पहरूलाई जवाफ दिइरहेका असन्तुलित तत्त्वहरूको सोझो असर हुन्।
"प्राकृतिक प्रकोपहरू जथाभावी आउँदैनन्। ती मानव आत्माहरूका सामूहिक नकारात्मक संकल्पहरूको असर हुन्, जुन तत्त्वहरूबाट फर्केर आउँछ।"
कम्पन र युगहरूको चक्र
बापूजीको शिक्षामा गहिरो महत्त्वको कुरा के हो भने यो पूरा प्रक्रिया — सत्ययुगबाट कलियुगसम्म तल ओर्लनु — मानव आत्माहरूले पैदा गरेका संकल्पहरूको गुणले गर्दा भएको हो। तत्त्वहरू आफैं बदलिएनन्। आत्माहरू बदलिए, र तत्त्वहरूले जवाफ दिए।
यसको अर्थ हो, उल्टो पनि सम्भव छ। यदि मानवजातिको कम्पन बदल्न सकियो भने — तुलनामा थोरै संख्याका जागृत आत्माहरूले भए पनि — तत्त्वहरूले फेरि एकपटक जवाफ दिनेछन्, र संसार सन्तुलन, शान्ति र प्रशस्ततातिर फर्कनेछ।
यो कुनै अस्पष्ट आशा होइन। परिवर्तन हुने ठ्याक्कै र वास्तविक प्रक्रिया यही हो। कारण संकल्प थियो। समाधान संकल्प हो।
युद्ध, डर र सामूहिक भावनाको असर
बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि भूकम्पजस्ता प्रकोपका बेला मानिसहरूमा केही समयका लागि एकता र दया पैदा हुन्छ। डरले अस्थायी एकता ल्याउँछ। उदाहरणका लागि, ट्विन टावरमाथि भएको ९/११ को आतङ्ककारी आक्रमणका बेला संसारभरका मानिसहरू स्तब्धता र शोकमा एक भए। तर तत्कालको खतरा टरेपछि फुटाउने संकल्पहरू फेरि फर्किए। दिगो एकता आत्म स्वरूपमा टिकेको स्थिर जग र सर्वशक्तिमानसँगको जोडाइबाट मात्र आउँछ — साझा डरबाट होइन।
अध्याय
७
परम शान्तिको शक्ति
कम्पन पठाउने जति पनि छन्, तीमध्ये आफैंमा विश्राम गरिरहेको आत्मा नै सबैभन्दा शक्तिशाली हो।
कम्पनबारे बापूजीका सबै शिक्षाहरूमा एउटा भनाइ मुटुको धड्कनझैं बारम्बार फर्किरहन्छ: परम शान्ति। यी दुई शब्द — अर्थात् “सबैभन्दा ठूलो शान्ति” — अभिवादन वा नारा मात्र होइनन्। बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि यी एउटा महाकम्पन हुन् — पृथ्वीमा मानव आत्माले पाउन सक्ने सबैभन्दा उच्च फ्रिक्वेन्सीको बोकेर लैजाने तरंग।
अभ्यासका तीन तह
बापूजी परम शान्तिको संकल्प गर्ने अभ्यासका तीन तहबीच एकदम स्पष्ट र चाखलाग्दो फरक छुट्याउनुहुन्छ। पहिलो तह हो, “परम शान्ति” शब्द दोहोर्याउनु मात्र। लगातार — एक लाख पटक वा त्योभन्दा बढी — यसो गर्दा यसले अभ्यास गर्नेको आभा र घरलाई शान्तिको कम्पनले भरिदिन्छ। घरको वातावरण बदलिन्छ। परिवारका सदस्यहरू किन हो थाहा नपाई नै पहिलेभन्दा शान्त महसुस गर्छन्। यो आधारको तह हो।
दोस्रो तह हो “बेहद की परम शान्ति” — अर्थात् असीमको परम शान्ति। बेहद (असीम) शब्द थप्दा संकल्प फैलिन्छ। अब आत्माले आफ्नो नजिकको वातावरणमा मात्र शान्ति फैलाइरहेको हुँदैन; यो असीमतिर पुगिरहेको हुन्छ। कम्पन झन् टाढासम्म यात्रा गर्छ — सहरभरि, प्रकृतिभरि, अस्तित्वका झन्–झन् फराकिला, एउटै केन्द्र भएका घेराहरूभरि फैलिँदै।
तेस्रो र सबैभन्दा उच्च तह हो “बेहद के बेहद की परम परम परम महाशान्ति” — अर्थात् अनन्त असीमको सबैभन्दा ठूलो, सबैभन्दा ठूलो, सबैभन्दा ठूलो महान् शान्ति। यस तहमा संकल्प कुनै सीमित ठाउँतिर होइन, सारा सृष्टितिर सोझ्याइन्छ। साँचो भित्री शक्तिका साथ यो संकल्प गर्दा यो अनन्त युनिभर्सहरूसम्म पुग्छ।
"‘परम शान्ति’ का एक लाख संकल्पले तपाईँको घर भर्छन्। ‘बेहद की परम शान्ति’ ले तपाईँको सहर भर्छ। ‘बेहद के बेहद की परम परम परम महाशान्ति’ अनन्त युनिभर्सहरूसम्म पुग्छ।"
संकल्प र बोली
बापूजी एउटा धेरै महत्त्वको प्राविधिक कुरामा जोड दिनुहुन्छ: मनमा गरिएका संकल्पहरू बोलिएका शब्दहरूभन्दा धेरै बढी शक्तिशाली हुन्छन्। परम शान्ति ठूलो स्वरमा बोल्दा एउटा कम्पन पैदा हुन्छ, तर साँचो एकाग्रता र स्थिरताका साथ मनभित्रै यसको संकल्प गर्दा हजार गुणा बढी शक्तिशाली कम्पन पैदा हुन्छ।
यही कारणले ध्यान — मन का मौन, अर्थात् मनको मौनता — यस अभ्यासको सबैभन्दा उच्च रूप हो। मन स्थिर हुँदा र आत्मा आफ्नै आत्म स्वरूपमा विश्राम गर्दा परम शान्तिको एउटा संकल्पले बोलेर गरिएका हजार दोहोर्याइजत्तिकै शक्ति बोक्छ। कम्पन पठाउने जति पनि छन्, तीमध्ये आफैंमा विश्राम गरिरहेको आत्मा नै सबैभन्दा शक्तिशाली हो।
सर्वशक्तिमानसँगको जोडाइ
यस अभ्यासको सबैभन्दा गहिरो तहमा एउटा भनाइ दोहोर्याउनुभन्दा धेरै कुरा हुन्छ। यसमा सर्वशक्तिमानसँगको साँचो योग — अर्थात् जोडाइ — हुन्छ। योगको अर्थ हो जोडाइ: आत्माको चेतनालाई त्यसको मूल स्रोतसँग मिलाउनु — निराकार, सबै शक्ति भएका र सबैलाई प्रेम गर्नुहुने उहाँसँग, जो सबै आत्माहरूको मूल हुनुहुन्छ।
यो योग स्थापित भएपछि परम शान्तिका संकल्पहरूले आत्माका आफ्नै सीमित स्रोतहरूबाट मात्र शक्ति लिँदैनन्। तिनले सर्वशक्तिमानको असीम शक्तिबाट लिन्छन्। यसरी जोडिएको आत्मा, बापूजीकै शब्दमा, पृथ्वीमा एउटा पावर हाउस बन्छ — जसले हरेक दिशामा बाहिरतिर सबैभन्दा ठूलो शान्ति फैलाउँछ र हरेक सासमा वातावरण बदल्दै जान्छ।
"योगबाट सर्वशक्तिमानसँग जोडिनुहोस्। आत्मा सबै शक्तिको स्रोतसँग जोडिँदा त्यसका संकल्पहरूले त्यही शक्ति बोक्छन्। संसार बदलिन थाल्छ।"
अध्याय
८
कम्पनबाट विश्व परिवर्तन
एउटा शब्द पनि नबोलिईकन परिवर्तन सुरु हुन्छ।
के कम्पनले साँच्चै संसार बदल्न सक्छ? बापूजी यसबारे आशाको रूपमा कुरा गर्नुहुन्न। उहाँ यसबारे एउटा नियमको रूपमा कुरा गर्नुहुन्छ। संकल्पहरूले नै संसारलाई बदलेर आजको अवस्थामा पुर्याएका हुन्। संकल्पहरूबाटै यसलाई फेरि उल्टो बदल्न सकिन्छ।
सानो समूहको शक्ति
संख्याको कुरामा बापूजी अचम्म लाग्ने गरी व्यावहारिक हुनुहुन्छ। उहाँ अर्बौं जागृत आत्माहरू माग्नुहुन्न। उहाँ भन्नुहुन्छ कि साँचो भित्री जोडाइका साथ लगातार परम शान्तिका संकल्पहरू पैदा गर्ने सय आत्माले पनि संसारको वातावरणको कम्पनमा नाप्न सकिने परिवर्तन ल्याउन सक्छन्।
उहाँ दस हजार बेहदका आत्माहरूको कुरा गर्नुहुन्छ — आफ्नो असीम पहिचानप्रति जागृत भएका र आत्म स्वरूपको शक्ति फैलाउने आत्माहरू — जसमा पृथ्वीको सारा वातावरणलाई उहाँले “एकै क्षण” भन्नुहुने समयमै बदल्ने क्षमता हुन्छ। यो बढाइचढाइ होइन। यो कम्पनको गणित हो: धेरै शक्तिशाली कम्पन पठाउने थोरै आत्माहरू कमजोर कम्पन पठाउने धेरै ठूलो संख्याभन्दा भारी पर्न सक्छन्। संकल्पको संसारमा गुणले संख्यालाई जित्न सक्छ।
"आत्म स्वरूपमा टिकेर परम शान्तिका संकल्पहरू पठाउने १०,००० जागृत बेहदका आत्माहरूले पनि एकै क्षणमा सारा संसारको वातावरण बदल्न सक्छन्।"
पहिले स्व परिवर्तन
तर संसार बदल्ने यस कामको बाटो भित्री हो। बापूजी स्पष्ट हुनुहुन्छ: संसार बदल्न सक्नुअघि आफैंलाई बदल्नुपर्छ। स्व परिवर्तन बाँकी सबै कुराको जग हो।
यसको अर्थ हो, पहिले नकारात्मक संकल्पहरूको धारा रोक्नु। यसको अर्थ हो, आफूलाई शरीर वा कुनै भूमिका होइन, आत्माको रूपमा चिन्नु। यसको अर्थ हो, सर्वशक्तिमानसँग साँचो योग स्थापित गर्नु र त्यही जोडाइबाट शक्ति लिनु। यसको अर्थ हो, परम शान्तिलाई कुनै तरिकाको रूपमा होइन, आफ्नै जागृत स्वभावको अभिव्यक्तिको रूपमा फैलाउनु।
यो काम साँचो हुँदा यसको असर तुरुन्तै र ठोस रूपमा देखिन्छ। घरको वातावरण बदलिन्छ। अभ्यास गर्नेको वरिपरिका मानिसहरू बिस्तारै नरम हुन थाल्छन्। उनीहरूले सँगै फेर्ने सासमा रहेको कम्पन बदलिन थाल्छ। एउटा शब्द पनि नबोलिईकन परिवर्तन सुरु हुन्छ।
भविष्यको एउटा दृष्टि
बापूजी एउटा यस्तो भविष्यको वर्णन गर्नुहुन्छ, जसमा पृथ्वी फेरि सत्ययुगजस्तो अवस्थामा फर्कन्छ: सन्तुलित तत्त्वहरू, शुद्ध पारिएको वातावरण, लामो र उच्च जीवन, र आफ्नै दिव्य स्वभावको चेतनामा बाँच्ने आत्माहरू। उहाँ स्वीकार गर्नुहुन्छ कि कलियुगलाई सत्ययुगमा बदल्नु धेरै ठूलो काम हो — उहाँ यसलाई असम्भवको परियोजना भन्नुहुन्छ।
तर उहाँ यो कुरा मुस्कुराउँदै भन्नुहुन्छ, किनभने आत्मा आफ्नै असीम स्रोतसँग जोडिँदा असम्भव पनि सम्भव हुन्छ भन्ने उहाँलाई थाहा छ। बेहदको आत्माभित्र ब्रह्माण्डहरू — सिङ्गा युनिभर्सहरू — रच्ने शक्ति हुन्छ। त्यसो भए, त्यसमा एउटा ग्रहको वातावरण बदल्ने शक्ति त पक्कै हुन्छ।
बापूजीको शिक्षाको हरेक पंक्तिमा एउटै निम्तो छ: जाग्नुहोस्। तपाईँ को हुनुहुन्छ, चिन्नुहोस्। तपाईँको जन्मसिद्ध अधिकार भएको शक्तिसँग जोडिनुहोस्। अनि संसार नबदलिएसम्म त्यो शक्तिलाई परम शान्तिको रूपमा बाहिर फैलाउनुहोस्।
"स्व परिवर्तन से विश्व परिवर्तन — स्व परिवर्तनले विश्व परिवर्तन ल्याउँछ। जागृतिको एउटा संकल्पले सबै कुरा बदल्न सक्छ।"
बापूजीका अनमोल वचनहरू: ज्ञानको निचोड
"संकल्पहरू — आत्माका विचार र इरादाहरू — वातावरणमा कम्पन (स्पन्दन) पैदा गर्छन्। हरेक आत्माका संकल्पहरू वातावरणमा पस्छन् र संसारलाई आकार दिन्छन्।"
"नकारात्मक संकल्पहरूले आत्माका सूक्ष्म कोषहरूलाई कमजोर बनाउँछन्। धेरै जन्मसम्म चल्दा यो भित्री अस्तित्वमा लामो समयदेखिका असन्तुलनहरूको रूपमा देखा पर्छ। कारण सधैं सूक्ष्म हुन्छ; असर बाहिर देखिन थाल्छ।"
"आफ्नो आभा सिल गर्नुहोस्। आभा बलियो भएर योगबाट सर्वशक्तिमानसँग जोडिएको हुँदा वातावरणको कुनै पनि नकारात्मक कम्पन त्यसभित्र पस्न सक्दैन।"
"आत्मा लोकहरू हुँदै माथि उठ्दै जाँदा वायु र अग्नि घट्छन्। आकाश बढ्छ। संकल्पहरू हलुका र थोरै हुँदै जान्छन्। शान्ति गहिरिँदै जान्छ — यही हो आत्माको ब्रह्माण्डीय यात्रा।"
"‘परम शान्ति’ का एक लाख संकल्पले तपाईँको घर भर्छन्। ‘बेहद की परम शान्ति’ ले तपाईँको सहर भर्छ। ‘बेहद के बेहद की परम परम परम महाशान्ति’ अनन्त युनिभर्सहरूसम्म पुग्छ।"
"योगबाट सर्वशक्तिमानसँग जोडिनुहोस्। आत्मा सबै शक्तिको स्रोतसँग जोडिँदा त्यसका संकल्पहरूले त्यही शक्ति बोक्छन् र संसार बदलिन थाल्छ।"
"आत्म स्वरूपमा टिकेर परम शान्तिका संकल्पहरू पठाउने १०,००० जागृत बेहदका आत्माहरूले एकै क्षणमा सारा संसारको वातावरण बदल्न सक्छन्।"
"स्व परिवर्तन से विश्व परिवर्तन — स्व परिवर्तनले विश्व परिवर्तन ल्याउँछ। जागृतिको एउटा संकल्पले सबै कुरा बदल्न सक्छ।"
शब्दावली: मुख्य शब्द र अर्थ
१. आकाश (Akash)
आकाश तत्त्व; स्थिरता, शान्ति र अस्तित्वका माथिल्ला लोकहरूसँग जोडिएको।
२. अग्नि (Agni)
अग्नि तत्त्व; कम्पनका दुई भागमध्ये एक, जसले संकल्पहरूलाई ऊर्जा र तीव्रता दिन्छ।
३. अहंकार (Ahankar)
घमण्ड; नकारात्मक कम्पन पैदा गर्ने पाँच विकार (दुर्गुण) मध्ये एक।
४. सर्वशक्तिमान (Almighty Authority)
परमात्मा; सबै आत्मा र सबै शक्तिको स्रोत; परमधामको केन्द्रमा रहेको मूल पावर हाउस।
५. आत्मा (Atma)
चेतन प्रकाश–ऊर्जाको एउटा बिन्दु; हरेक मानिसको साँचो पहिचान।
६. आत्मिक शक्ति (Atma shakti)
आत्माको शक्ति; आफ्ना संकल्पहरू कति टाढा र कति गहिरोसम्म पुग्छन् भन्ने कुरा तय गर्ने भित्री बल।
७. आत्म स्वरूप (Atma swaroop)
आत्माको मूल रूप वा पहिचान; आत्माको रूपमा आफ्नो साँचो स्वभावमा टिकेर रहने अवस्था।
८. बेहद (Behad)
सीमाभन्दा पर; असीम। साधारण सीमा नाघ्ने आत्मा, ज्ञान वा कम्पनलाई बुझाउन प्रयोग हुने शब्द।
९. बेहद ज्ञान (Behad Gyan)
सबै सीमाभन्दा परको ज्ञान; बापूजीका शिक्षाहरूमा बताइएको परम आध्यात्मिक ज्ञान।
१०. ब्रह्माण्ड (Brahmaand)
युनिभर्स; कुनै पनि सीमित ब्रह्माण्डीय लोक वा संसार–प्रणालीका लागि पनि प्रयोग हुने शब्द।
११. ब्रह्मापुरी (Brahma Puri)
ब्रह्माको लोक; धरतीको संसार र स्वर्गको संसारभन्दा माथिको एउटा सूक्ष्म लोक।
१२. धरतीलोक (Dharti Lok)
भौतिक पृथ्वीको लोक; पाँचै तत्त्वले बनेको।
१३. काम (Kaam)
वासना वा इच्छा; पाँच विकारमध्ये एक।
१४. कम्पन (Kampan)
थरथराहट। वातावरणमा संकल्पहरूले पैदा गर्ने चाल। स्पन्दनसँग एउटै अर्थ।
१५. कारण शरीर (Karan sharir)
सबैभन्दा गहिरो सूक्ष्म शरीर; छाप र कर्मको स्रोत।
१६. कर्म (Karma)
काम र त्यसको परिणाम; संकल्प, बोली र कामले भविष्यको अनुभव बनाउने नियम।
१७. कर्म बन्धन (Karma bandhan)
कर्मले बाँधिएको अवस्था; विगतमा गरेर जम्मा भएका कामहरूले बनाएको अल्झन।
१८. क्रोध (Krodh)
रिस; पाँच विकारमध्ये एक।
१९. कुण्डलिनी जागरण (Kundalini Jagran)
आत्माभित्रको कुण्डलिनी ऊर्जाको जागरण; बापूजीका शिक्षाहरूको एउटा मुख्य पक्ष।
२०. लोभ (Lobh)
लालच; पाँच विकारमध्ये एक।
२१. महाशान्ति (Maha Shanti)
ठूलो शान्ति; बापूजीको महाकम्पनको अभ्यासमा प्रयोग हुने परम शान्तिको एउटा उच्च रूप।
२२. मोह (Moh)
लगाव; पाँच विकारमध्ये एक।
२३. निःसंकल्पता (Nishankalpata)
कुनै संकल्प नहुने, कुनै विचार नहुने अवस्था; परमधाममा आराममा रहेका आत्माहरूको स्वाभाविक अवस्था।
२४. परम शान्ति (Param Shanti)
सबैभन्दा ठूलो शान्ति; बापूजीको मुख्य शिक्षा, अभिवादन र महाकम्पनको मन्त्र।
२५. परम प्रकाश (Param prakash)
सर्वशक्तिमानसँग जोडिँदा आत्माका सबै तहलाई चार्ज गर्ने दिव्य प्रकाश।
२६. परमधाम (Paramdham)
सबै आत्माहरूको मूल घर; सबै तत्त्व र सबै लोकभन्दा पर।
२७. प्राणमय शरीर (Pranmay sharir)
प्राणको शरीर; सूक्ष्म शरीरको त्यो तह, जुन सास र जीवन शक्तिसँग जोडिएको छ।
२८. पुरुषार्थ (Purusharth)
आध्यात्मिक प्रयास; आत्माको रूपमा आफ्नो साँचो स्वभावसँग मिल्ने गरी सचेत भएर छनोट गर्ने अभ्यास।
२९. समाधि (Samadhi)
ध्यानमा गहिरो रूपमा डुब्नु; साधारण सजगताभन्दा परको अतिचेतन अवस्था।
३०. संकल्प (Sankalpa)
आत्माको विचार, इरादा वा मनको सूक्ष्म चाल; सबै कम्पनको स्रोत।
३१. संकल्प शक्ति (Sankalpa shakti)
विचार वा इरादाको शक्ति; वातावरणमा पठाइने हरेक कम्पनको पछाडिको बल।
३२. संस्कार (Sanskaras)
धेरै जन्मसम्म आत्मामा जम्मा भएका छापहरू; यिनले संकल्पहरूको गुणलाई आकार दिन्छन्।
३३. सतोप्रधान (Sato pradhan)
मुख्य रूपमा सात्त्विक (शुद्ध); सत्ययुगमा आत्माहरूको स्वाभाविक गुण।
३४. सत्ययुग (Satyug)
सुनौलो युग; संसारका चार युगमध्ये पहिलो र सबैभन्दा उच्च युग, जसमा संकल्पहरू शुद्ध र तत्त्वहरू सन्तुलित हुन्छन्।
३५. शिवपुरी (Shiv Puri)
शिवको लोक; ब्रह्माण्डीय बनावटमा विष्णुपुरीभन्दा माथिको एउटा सूक्ष्म लोक।
३६. स्पन्दन (Spandan)
कम्पन; हरेक संकल्पले पैदा गर्ने सूक्ष्म थरथराहटका लागि संस्कृत र हिन्दी शब्द।
३७. सूक्ष्म शरीर (Sukshma sharir)
वायु र अग्नि तत्त्वले बनेको, संकल्पहरूलाई कम्पनको रूपमा बाहिर पठाउने वाहन।
३८. स्व परिवर्तन (Swa parivartaan)
लामो समय टिक्ने कुनै पनि विश्व परिवर्तनभन्दा पहिले हुनैपर्ने भित्री परिवर्तन।
३९. स्वर्गलोक (Swarg Lok)
धरतीको संसारभन्दा माथिको एउटा सूक्ष्म लोक।
४०. तमोप्रधान (Tamo pradhan)
मुख्य रूपमा तमोगुणी (गह्रौं, अँध्यारो); नकारात्मक संकल्पहरूले रित्तिएको आत्माको गुण।
४१. तपस्या (Tapasya)
संयम वा कडा आध्यात्मिक साधना; बापूजीको सन्दर्भमा, असाधारण रूपमा शक्तिशाली संकल्पहरू पैदा गर्ने गहिरो ध्यान।
४२. वायु (Vayu)
वायु तत्त्व; कम्पनका दुई भागमध्ये एक, जसले संकल्पहरूलाई चाल र फैलावट दिन्छ।
४३. विकार (Vikars)
पाँच दुर्गुण — काम, क्रोध, लोभ, मोह र अहंकार — जसले नकारात्मक संकल्प र नकारात्मक कम्पन पैदा गर्छन्।
४४. विष्णुपुरी (Vishnu Puri)
विष्णुको लोक; ब्रह्माण्डीय बनावटमा स्वर्गलोकभन्दा माथिको एउटा सूक्ष्म लोक।
४५. विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay)
मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मिसनका साथ बापूजीले सन् १९९७ मा अहमदाबादमा खोल्नुभएको दिव्य संस्था।
४६. योग (Yog)
जोडाइ; खास गरी, आत्माको सर्वशक्तिमानसँगको सचेत जोडाइ। सधैं “योग” भनिन्छ — कहिल्यै “योगा” होइन।
आगामी चलचित्र

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA
परमशान्ति — अन्तिम परम सत्य
बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र
प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ
2026
Soon… THE WORLD WILL KNOW
बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको अनुभूतिमा आधारित एउटा आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटो पछ्याउँछ — मानवजातिको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि परम शान्तिको सबैभन्दा ठूलो आध्यात्मिक अनुभूतिसम्म — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य।
COMING SOON....
हामीसँग जोडिनुहोस्
बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। दैनिक लाइभ सत्र, निर्देशनसहित गराइने ध्यान र बापूजीका भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।
इमेल
anant@paramshanti.org
ankur@paramshanti.org
वेबसाइट
www.paramshanti.org
www.paramshantiblogs.org
युट्युब च्यानल
youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
youtube.com/@maakadivyasandesh7661
youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
youtube.com/@paramshantimeditation
फेसबुक
facebook.com/discoveryofnewworldcom
facebook.com/bapujidashrathbhaipatel
इन्स्टाग्राम
instagram.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/spiritualpodcastwithanant
instagram.com/paramshanti.motivation
X (ट्विटर)
x.com/bapujiofficial
x.com/sakshipatel85
x.com/anant982511
सबै प्रमुख प्लेटफर्ममा उपलब्ध
यो पुस्तक र बापूजी दशरथभाई पटेलका अरू शीर्षकहरू सबै प्रमुख अनलाइन इ–बुक प्लेटफर्म र पुस्तक पसलमा उपलब्ध छन्। पूरा पुस्तकालय र निःशुल्क डाउनलोडका लागि www.paramshantiblogs.org हेर्नुहोस्।
गुगल प्ले स्टोरमा चाँडै आउँदै
हाम्रा परमशान्ति एपहरू चाँडै गुगल प्ले स्टोरमा उपलब्ध हुनेछन्। पर्खनुहोस्।
ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
www.paramshanti.org
