प्रकाशक र अस्वीकरण
प्रकाशक
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470
सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।
AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।
कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।
सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।
कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।
बापूजीको परिचय
बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।
जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।
धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्यायो।
बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।
बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।
सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।
यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।
बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।
हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।
प्रस्तावना
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
हरेक रात चन्द्रमा आकाशमा चुपचाप उदाउँछ। मानिसहरू यसलाई हेर्छन्, यसको कोमल उज्यालो मन पराउँछन्, र शान्त महसुस गर्छन्। तर एकछिन रोकिएर एउटा अझ गहिरो प्रश्न सोध्ने मानिस धेरै थोरै हुन्छन्। आत्माको नजरबाट चन्द्रमा के हो?
यो सानो पुस्तकले बापूजी दशरथभाई पटेलको शिक्षाबाट त्यो प्रश्नको उत्तर दिन्छ। यसले हाम्रो परम्परामा चन्द्र (चन्द्रमा) भनिने चन्द्रमा र यसका दिव्य स्वामी चन्द्र देव (चन्द्रमाका देवता) बारे बापूजीले बताउनुभएका कुराहरू एकै ठाउँमा जम्मा गरेको छ। यसले चन्द्रलोक (चन्द्रमाको लोक) बारे बुझाउँछ, जसलाई पुराना शास्त्रहरूले हाम्रा दिवंगत पितृहरूको एउटा घर भनेर वर्णन गर्छन्।
यो पुस्तक पढ्न तपाईँलाई पहिलेदेखि कुनै आध्यात्मिक ज्ञान चाहिँदैन। हरेक नौलो शब्द पहिलो पटक आउँदा कोष्ठक ( ) भित्र सरल शब्दमा बुझाइएको छ। बिस्तारै पढ्नुहोस्, अनि हरेक शब्द छिट्टै सहज र स्पष्ट लाग्न थाल्नेछ।
चन्द्रमा आकाशको एउटा ढुङ्गा मात्र होइन। आत्म ज्ञानमा यो एउटा जीवित लोक हो, आत्माहरूले आराम गर्ने ठाउँ हो, र मानिसको मनमाथि पर्ने एउटा कोमल प्रभाव हो। बापूजी यी सबै कुरा धेरै सरल ढंगले बुझाउनुहुन्छ, जसले गर्दा यो विषयमा पूरै नयाँ मानिसले पनि एकपटक पढेरै यो बुझ्न सक्छ।
अन्तिम पानासम्म पुग्दा चन्द्रमा तपाईँलाई फरक देखिनेछ — र आत्माको रूपमा तपाईँको आफ्नै यात्रा पनि।
अध्याय
१
चन्द्रमा के हो?
चन्द्रमाको आफ्नै उज्यालो छैन।
रातको आकाशतिर हेर्नुहोस्, तपाईँले सबैभन्दा पहिले चन्द्रमा देख्नुहुन्छ। यो उज्यालो, शान्त र नजिक छ। तर चन्द्रमा साँच्चै के हो? बापूजी आत्म ज्ञानबाट यो प्रश्नको जवाफ दिनुहुन्छ।
चन्द्रमाबारे कुरा गर्नुअघि हामीले एउटा सरल सत्य सम्झनुपर्छ। तपाईँ शरीर मात्र हुनुहुन्न। तपाईँको साँचो रूप आत्मा (शुद्ध सेतो प्रकाशको चेतन बिन्दु) हो। आत्मा भनेको शरीरभित्र रहेको जीवित र सचेत “म” हो। जब हामी आत्माको आँखाले चन्द्रमालाई हेर्छौं, तब भौतिक आँखाले देख्न सक्नेभन्दा धेरै बढी देख्छौं।
बापूजी बुझाउनुहुन्छ, चन्द्रमा चन्द्र देव (चन्द्रमाका दिव्य स्वामी, अर्थात् अधिपति देवता) ले बनाउनुभएको हो। हाम्रो परम्परामा हरेक ग्रहका एक जना अधिपति देवता हुनुहुन्छ, जसले त्यसलाई आकार दिनुभयो र त्यसको हेरचाह गर्नुभयो। चन्द्रमा चन्द्र देवको रचना हो। यसको पुरानो इतिहास सनातन ज्ञानका ग्रन्थहरू (पवित्र शास्त्रहरू) मा सुरक्षित छ।
विज्ञानले एउटा यस्तो कुरा भन्छ, जुन आत्म ज्ञानले पनि मान्छ। चन्द्रमाको आफ्नै उज्यालो छैन। यसले सूर्यको उज्यालो मात्र टल्काउँछ। बापूजी यो कुरा इन्कार गर्नुहुन्न। उहाँ भन्नुहुन्छ, यस कुरामा वैज्ञानिकहरू सही छन्।
चन्द्रमाको एउटा भाग सधैं हामीबाट अर्कोपट्टि फर्केको हुन्छ। त्यहाँ कहिल्यै सोझै घाम पर्दैन, त्यसैले त्यो भाग अँध्यारोमा रहन्छ। बापूजी यो अँध्यारो पल्लो भागबारे प्रायः बोल्नुहुन्छ, किनकि त्यसमा एउटा शान्त रहस्य छ, जुन हामी अर्को अध्यायमा थाहा पाउनेछौं।
यसरी चन्द्रमा हाम्रो ब्रह्माण्ड (हाम्रो सौरमण्डल) भित्रको एउटा वास्तविक आकाशीय वस्तु हो। यसका स्वामी हुनुहुन्छ, यसको इतिहास छ, र सृष्टिमा यसको एउटा ठाउँ छ। तैपनि यसको सबैभन्दा गहिरो अर्थ भौतिक होइन। चन्द्रमालाई पूरा बुझ्न, त्यहाँ को बस्छ, यसले मनलाई कसरी छुन्छ, र आत्माको यात्रामा यसको भूमिका के हो भनेर हामीले जान्नुपर्छ।
सरल शब्दमा
- चन्द्रमा चन्द्र देवले बनाउनुभएको हो, जो चन्द्रमाका दिव्य स्वामी हुनुहुन्छ।
- चन्द्रमाको आफ्नै उज्यालो छैन; यसले सूर्यको उज्यालो टल्काउँछ।
- चन्द्रमाको एउटा भाग सधैं अँध्यारोमा रहन्छ।
- तपाईँ आत्मा हुनुहुन्छ, र यो पुस्तकले चन्द्रमालाई आत्म ज्ञानबाट हेर्छ।
अध्याय
२
चन्द्रमामा को बस्छ
चन्द्रमाका बासिन्दाहरू वास्तविक हुन्, तर तिनीहरू सूक्ष्म हुन्, र सूक्ष्म कुराहरू भौतिक साधनहरूको पहुँचभन्दा पर हुन्छन्।
चन्द्रमामा कुनै मानिस बस्दैन। तैपनि चन्द्रमा खाली छैन। त्यहाँ साँच्चै को बस्छ भनेर बापूजी बुझाउनुहुन्छ।
चन्द्रमाभित्र, सूक्ष्म रूपमा, चन्द्र देव आफैं बस्नुहुन्छ। जसरी सूर्य देव (सूर्यका देवता) अहिले पनि सूर्यभित्र रहनुहुन्छ, त्यसरी नै चन्द्र देव चन्द्रमाभित्र रहनुहुन्छ। उहाँहरूको हाम्रोजस्तो स्थूल भौतिक शरीर हुँदैन। उहाँहरू सूक्ष्म शरीर (भौतिक पदार्थले नबनेको शरीर) मा रहनुहुन्छ।
चन्द्र देवसँगै सूक्ष्म जगत (भौतिक इन्द्रियहरूभन्दा परको संसार) का धेरै आत्माहरू पनि चन्द्रमामा बस्छन्। बापूजी भन्नुहुन्छ, यी आत्माहरू पुरानो सनातन परम्परासँग जोडिएका आत्मा हुन्। तिनीहरू खास गरी चन्द्रमाको अँध्यारो पल्लो भागमा बस्छन् — त्यो भाग, जुन सधैं हामीबाट लुकेको रहन्छ।
बापूजी एउटा कुरामा धेरै स्पष्ट हुनुहुन्छ। चन्द्रमामा कुनै मानिस बस्दैन, र कुनै मानिस त्यहाँ बस्न सक्दैन। त्यहाँ बस्ने आत्माहरू भौतिक होइनन्। तिनीहरू आकाश, वायु र अग्नि — यी तीन तत्त्वले बनेको सूक्ष्म शरीरमा रहन्छन्।
त्यसैले हाम्रा उपकरणहरूले तिनीहरूलाई सजिलै भेट्टाउँदैनन्। पाँच स्थूल तत्त्वले बनेको क्यामेराले प्रायः सूक्ष्म आत्मालाई खिच्न सक्दैन। चन्द्रमाका बासिन्दाहरू वास्तविक हुन्, तर तिनीहरू सूक्ष्म हुन्, र सूक्ष्म कुराहरू भौतिक साधनहरूको पहुँचभन्दा पर हुन्छन्।
यी सूक्ष्म आत्माहरू आफूलाई कसैले बाधा नदेओस् भन्ने चाहन्छन्। पहिलेको समयमा, कुनै अन्तरिक्ष यान नजिक आउँदा तिनीहरू त्यसलाई नरम भएर फर्काइदिन्थे, र त्यहाँ रहन दिँदैनथे। तिनीहरू चुपचाप आफ्नो शान्त लोकको रक्षा गर्छन्। तर अहिले एउटा ठूलो परिवर्तन हुँदैछ, र यी लोकका ढोकाहरू बिस्तारै खुल्दैछन् — यो हामी पछि देख्नेछौं।
सरल शब्दमा
- चन्द्र देव सूक्ष्म शरीरमा चन्द्रमाभित्र बस्नुहुन्छ।
- सूक्ष्म जगतका, सनातन परम्पराका धेरै आत्माहरू पनि त्यहाँ बस्छन्।
- तिनीहरू धेरैजसो चन्द्रमाको अँध्यारो पल्लो भागमा बस्छन्।
- चन्द्रमामा कुनै मानिस बस्दैन, किनकि भौतिक शरीर त्यहाँ बस्न सक्दैन।
अध्याय
३
चन्द्रमा र मन
चन्द्रमाले समुद्रको ज्वारभाटा चलाउन सक्ला, तर शान्तिमा टिकेको आत्मालाई चलाउन सक्दैन।
चन्द्रमातिर हेर्दा मानिसहरूलाई किन शान्त, वा अशान्त महसुस हुन्छ? बापूजी एउटा सुन्दर रहस्य बुझाउनुहुन्छ। चन्द्रमा मानिसको मनसँग नजिकबाट जोडिएको छ।
हाम्रो परम्परामा चन्द्रमालाई मनको कारक (मनमाथि पर्ने मुख्य प्रभाव) भनिन्छ। यसको अर्थ हो, चन्द्रमाको मनसँग खास सम्बन्ध छ। कुनै मानिसमा चन्द्रमा बलियो हुँदा, मन र इच्छाशक्ति पनि बलियो हुन्छन्।
टाढाको चन्द्रमाले मनजस्तो सूक्ष्म कुरालाई कसरी छुन सक्छ? बापूजी यसलाई एक–एक गरेर बुझाउनुहुन्छ। चन्द्रमाको गुरुत्वको तान हुन्छ, र यो तान पृथ्वीसम्म आइपुग्छ। यो तान पानीमा सबैभन्दा बलियो गरी काम गर्छ, किनकि पानी तरल हुन्छ र सजिलै चल्छ। यो कुरा हामी समुद्रमा देख्न सक्छौं। चन्द्रमाको तानले समुद्रमा ज्वारभाटा उठाउँछ।
हाम्रो आफ्नै शरीर धेरैजसो पानीले बनेको छ। त्यसैले समुद्रलाई चलाउने त्यही तानले हामीभित्रको पानीलाई पनि चलाउँछ। पानीबाट यो शरीरभित्रको हावासम्म पुग्छ, र हावाबाट अझ मसिना तत्त्वहरूलाई पनि छुन्छ। यसरी नरम तरिकाले, अन्तमा यो तान मनसम्म पुग्छ। त्यसैले चन्द्रमाले मनमा यति कोमल, तर यति पक्का असर गर्छ।
बापूजी थप्नुहुन्छ, पूर्णिमामा, र चन्द्रमा पृथ्वीको सबैभन्दा नजिक हुँदा, पानी र मनमाथि यसको प्रभाव सबैभन्दा बलियो हुन्छ। जुन मानिसहरूको मन पहिलेदेखि नै शान्त छ, तिनीहरूलाई यो तान हल्का मात्र महसुस हुन्छ। तर जुन मानिसहरूको मन बढी अशान्त, वा छिट्टै असर पर्ने खालको छ, तिनीहरूलाई यो झन् बलियो गरी महसुस हुन्छ।
उहाँ एउटा धेरै गहिरो कुरा पनि देखाउनुहुन्छ। यो तानको पछाडि सबैभन्दा मसिनो तत्त्वको अलिकति अंश छ — त्यो सूक्ष्म तत्त्व, जसले पूरै सृष्टिलाई एकसाथ जोडेर राख्छ। त्यो तत्त्व भएकैले यो तान सूक्ष्म मनसम्म पनि पुग्न सक्छ। यो एउटा गहिरो विचार हो, र यसबारे सोच्न चाहनेहरूका लागि बापूजी यसलाई कोमल भएर बताउनुहुन्छ।
यहाँ बापूजी यो अध्यायको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण शिक्षा दिनुहुन्छ। आत्म स्वरूप (आफू आत्मा हुँ भन्ने चेत) मा रहने आत्मा यसरी डगमगाउँदैन। जब आत्मा आफ्नै साँचो रूपमा टिकेर रहन्छ, र परमात्मा (सर्वशक्तिमान — Almighty Authority) लाई सम्झन्छ, तब ग्रहको कुनै पनि तानले त्यसलाई हल्लाउन सक्दैन। चन्द्रमाले समुद्रको ज्वारभाटा चलाउन सक्ला, तर शान्तिमा टिकेको आत्मालाई चलाउन सक्दैन।
सरल शब्दमा
- चन्द्रमालाई मनको कारक, अर्थात् मनमाथि पर्ने मुख्य प्रभाव, भनिन्छ।
- यसको तानले पानीलाई चलाउँछ, र शरीर धेरैजसो पानीले बनेको छ।
- शरीरको पानीबाट यो तान बिस्तारै मनसम्म पुग्छ।
- आत्म चेतनामा टिकेको आत्मा यसबाट डगमगाउँदैन।
अध्याय
४
चन्द्रलोक: जहाँ पितृहरू बस्छन्
हाम्रा दिवंगत ठूलाबडा शरीर छोडेपछि कहाँ जान्छन्?
हाम्रा दिवंगत ठूलाबडा शरीर छोडेपछि कहाँ जान्छन्? सबैभन्दा पुराना जवाफहरूमध्ये एउटाले चन्द्रमातिर देखाउँछ। बापूजी चन्द्रलोक (चन्द्रमाको लोक) लाई पितृहरूको एउटा घरका रूपमा बुझाउनुहुन्छ।
आत्म ज्ञानमा पितृ (हाम्रो परिवारका दिवंगत आत्माहरू) भन्ने शब्दले शरीर छोडेर गएका हाम्रा ठूलाबडालाई जनाउँछ। बुबा, हजुरबुबा र अरू दिवंगत नातेदार — सबैलाई पितृमा गनिन्छ। पुराना ग्रन्थहरू (पवित्र शास्त्रहरू) ले यस्ता आत्माहरू बस्ने एउटा लोकको वर्णन गर्छन्। त्यसलाई पितृलोक (पितृहरूको लोक) भनिन्छ, र यो चन्द्रमासँग नजिकबाट जोडिएको छ।
बापूजी बुझाउनुहुन्छ, पृथ्वीदेखि चन्द्रमासम्म सूक्ष्म जगत गोलाहरूमा मिलाइएको छ। हरेक गोला एउटा खुड्किलोजस्तै हो, र हरेकमा आफ्नै किसिमका आत्माहरू हुन्छन्। आत्माहरूका फरक–फरक समूहहरू आफ्नै गोलामा जम्मा हुन्छन्, जसरी पृथ्वीमा फरक–फरक समुदाय आफ्नै ठाउँमा बस्छन्। पृथ्वीदेखि चन्द्रमासम्म यी खुड्किलाहरू एकमाथि अर्को गर्दै उठ्दै जान्छन्।
चन्द्रमा पितृहरूसँग किन जोडिएको छ? किनकि धेरै लामो समयसम्म, राम्रो कर्म (काम र त्यसको फल) गरेका, तर अझै पूरा ज्ञान नपाएका आत्माहरू चन्द्रलोकसम्म मात्र उठ्थे। त्यहाँ तिनीहरू आराम गर्थे र आफ्ना राम्रा कर्मको फल भोग्थे। यसरी चन्द्रमा आत्माको यात्रामा एउटा रोकिने ठाउँ बन्यो — एउटा ठाउँ, जहाँ पितृहरू अझ माथि जानुअघि, वा फेरि फर्कनुअघि बस्छन्।
हाम्रा पितृहरू माथि, चन्द्रमाको लोकमा बसिरहेका छन् भन्ने पुराना भनाइको साँचो अर्थ यही हो। यो कथा मात्र होइन। आत्म ज्ञानअनुसार, धेरै दिवंगत आत्माहरू वास्तवमा कहाँ आराम गर्छन् भन्ने कुराको यो वर्णन हो।
बापूजी तर्पण (पितृहरूलाई पानी र सम्झनाको परम्परागत चढावा) को पुरानो चलनबारे पनि स्नेहपूर्वक बोल्नुहुन्छ। मनदेखि गरिएको तर्पणको उद्देश्य चन्द्रलोकमा रहेका यी आत्माहरूतिर राम्रो कम्पन पठाउनु थियो। यो परम्परापछाडिको नियत साँचो र हेरचाहले भरिएको थियो।
सरल शब्दमा
- पितृ हाम्रो आफ्नै परिवारका दिवंगत आत्माहरू हुन्।
- चन्द्रलोक, अर्थात् चन्द्रमाको लोकलाई पितृहरूको एउटा घरका रूपमा वर्णन गरिन्छ।
- पृथ्वीदेखि चन्द्रमासम्म सूक्ष्म जगत खुड्किलाजस्तै गोलाहरूमा माथि उठ्दै जान्छ।
- राम्रो कर्म भएका आत्माहरू अझ माथि जानुअघि चन्द्रलोकमा आराम गर्छन्।
अध्याय
५
मृत्युपछिका दुई बाटा
दिशा सबैभन्दा बढी एउटै कुरामा भर पर्छ — आत्माले साँचो ज्ञान पाएको छ कि छैन।
मृत्युपछि आत्मा कहाँ जान्छ? बापूजी बुझाउनुहुन्छ, दुई ठूला बाटा छन्, र ती दुई बाटा जहाँ छुट्टिन्छन्, त्यो मोडको चिनो चन्द्रमा हो।
पुराना ग्रन्थहरूले शरीर छोडेपछि आत्माका लागि दुई बाटाको वर्णन गर्छन्। एउटा प्रकाशको बाटो हो, जुन माथितिर उठ्छ। अर्को पितृहरूको बाटो हो, जुन चन्द्रमासँग जोडिएको छ र प्रायः फेरि जन्ममा फर्काउँछ।
प्रकाशको बाटोलाई देवयान मार्ग (उज्यालो बाटो, देवताहरूको बाटो) भनिन्छ। जब आत्माले साँचो ज्ञान पाएको हुन्छ, र श्रद्धा र सत्यका साथ परमात्मालाई सम्झेको हुन्छ, तब त्यसले यो बाटो लिन्छ। यो उज्यालो बाटोमा आत्मा झन्–झन् माथिल्ला लोकहरू हुँदै माथि उठ्छ। त्यसले सूर्यको क्षेत्र र चन्द्रमाको क्षेत्र पार गर्छ, र निराकार परमात्मातिर अगाडि बढ्छ। यस्तो आत्मा फेरि जन्ममा फर्कँदैन।
अर्को बाटोलाई पितृयान मार्ग (पितृहरूको बाटो) भनिन्छ। जब आत्माले यज्ञ (निःस्वार्थ भावले चढाइने पवित्र कर्म) र तप (आध्यात्मिक अनुशासन) सँगै राम्रा कर्म गरेको हुन्छ, तर आत्माको पूरा ज्ञान पाएको हुँदैन, तब त्यसले यो बाटो लिन्छ। यो बाटो घट्दै गएको, झन् अँध्यारो चन्द्रमासँग जोडिएको छ र चन्द्रलोकसम्म लैजान्छ।
यहाँ दुईवटा सरल शब्दले हामीलाई मद्दत गर्छन्। शुक्ल पक्ष (उज्यालो पन्ध्र दिन, जब चन्द्रमा बढ्दै भरिँदै जान्छ) माथितिर जाने शुभ बाटोसँग जोडिएको छ। कृष्ण पक्ष (घट्दो पन्ध्र दिन, जब चन्द्रमा झन्–झन् अँध्यारो हुँदै जान्छ) फेरि जन्मतिर फर्काउने बाटोसँग जोडिएको छ। बढ्दो चन्द्रमाले आत्मालाई माथितिरको बाटो देखाउँछ। घट्दो चन्द्रमाले आत्मालाई फेरि संसारतिरको बाटो देखाउँछ।
यसरी चन्द्रमा दुई बाटा भेटिने ठाउँमा उभिएको छ। उज्यालो बाटोमा यो परमात्मातिर जाने बाटोको एउटा रोकिने ठाउँ हो। पितृहरूको बाटोमा यो त्यो लोक हो, जहाँ आत्माहरू फर्कनुअघि आराम गर्छन्। दिशा सबैभन्दा बढी एउटै कुरामा भर पर्छ — आत्माले साँचो ज्ञान पाएको छ कि छैन।
सरल शब्दमा
- मृत्युपछि आत्माका लागि दुई ठूला बाटा छन्।
- उज्यालो बाटो, अर्थात् देवयान मार्ग, परमात्मातिर उठ्छ र फर्कँदैन।
- पितृहरूको बाटो, अर्थात् पितृयान मार्ग, चन्द्रलोकसम्म लैजान्छ र प्रायः फेरि जन्ममा फर्काउँछ।
- बढ्दो चन्द्रमाले माथितिरको बाटो देखाउँछ; घट्दो चन्द्रमाले फेरि संसारतिरको बाटो देखाउँछ।
अध्याय
६
आत्मा चन्द्रमाबाट किन फर्कन्छ
चन्द्रलोक पुग्नु, वा अझ माथिको स्वर्गसम्म पुग्नु पनि, अन्तिम लक्ष्य होइन।
आत्मा चन्द्रलोक पुग्यो भने, के त्यो त्यहाँ सधैंभरि बस्छ? धेरैजसो आत्माहरू किन फर्कन्छन्, र तिनीहरूलाई कुन कुराले मुक्त गर्न सक्छ भनेर बापूजी बुझाउनुहुन्छ।
पितृहरूको बाटो हुँदै चन्द्रलोक पुग्ने आत्माले लामो समयसम्म आफ्नो राम्रो कर्म (काम) को फल भोग्छ। तर यो फल सधैंभरि रहँदैन। राम्रा कर्मको भण्डार सकिएपछि आत्माले फेरि पृथ्वीतिरको यात्रा सुरु गर्नैपर्छ।
बापूजी आत्मा फर्कने यो कुरालाई सुन्दर तरिकाले वर्णन गर्नुहुन्छ, ठीक पुराना ग्रन्थहरूले गरेजस्तै। राम्रा कर्म सकिएपछि आत्मा चन्द्रलोकबाट तल झर्छ। त्यो आकाशमा पुग्छ, त्यसपछि हावामा, र त्यसपछि झर्ने वर्षामा। वर्षासँगै त्यो पृथ्वीमा आइपुग्छ। पृथ्वीबाट उम्रने अन्न र खानेकुरामा त्यो पस्छ, र खानेकुराबाट नयाँ शरीरमा पुग्छ। यसरी नयाँ जन्म सुरु हुन्छ।
यसले हामीलाई एउटा धेरै महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ। चन्द्रलोक पुग्नु, वा अझ माथिको स्वर्गसम्म पुग्नु पनि, अन्तिम लक्ष्य होइन। यी आराम गर्ने ठाउँ हुन्, आत्माको साँचो घर होइनन्। आत्माले त्यहाँ ठूलो सुख भोग्न सक्छ, तर त्यो सुख सकिएपछि आत्मा फेरि जन्म–मृत्युको चक्रमा फर्कन्छ।
बापूजी यो कुरा सोझै भन्नुहुन्छ। राम्रा कर्म र स्वर्गीय फल आफैंमा आत्मालाई मुक्त गर्न सक्दैनन्। ज्ञान (साँचो आध्यात्मिक ज्ञान) र मुक्ति (जन्म–मृत्युको चक्रबाट छुटकारा) ले मात्र सधैं टिक्ने स्वतन्त्रता दिन सक्छन्।
ज्ञान पाउने आत्माले एउटा लोकबाट अर्को लोकमा बिस्तारै चढ्दै जानुपर्दैन। एकपटक बाटो थाहा भएपछि, त्यो सोझै घर जान सक्छ। बापूजी यसलाई त्यस्तो ठाउँमा पुग्नुसँग तुलना गर्नुहुन्छ, जसको ठ्याक्कै ठेगाना आखिर थाहा भइसकेको छ। जब आत्माले आफ्नो साँचो घरलाई लक्ष्य बनाउँछ, तब त्यो सोझै त्यहाँ जान सक्छ।
सरल शब्दमा
- चन्द्रलोकमा आत्माले आफ्ना राम्रा कर्मको फल भोग्छ।
- त्यो फल सकिएपछि आत्मा नयाँ जन्मका लागि पृथ्वीमा फर्कन्छ।
- स्वर्गीय लोक पनि आराम गर्ने ठाउँ हो, अन्तिम घर होइन।
- साँचो ज्ञान र मुक्तिले मात्र आत्मालाई जन्म–मृत्युबाट छुटाउँछन्।
अध्याय
७
चन्द्रमा, यात्राहरू र सूक्ष्म आत्माहरू
सूक्ष्म जगतमा जे सुरु हुन्छ, त्यो बिस्तारै भौतिक संसारसम्म पनि आइपुग्छ।
मानिसहरू धेरै पहिलेदेखि चन्द्रमाबारे सोच्दै आएका छन्। के कोही साँच्चै त्यहाँ पुग्यो? त्यहाँ पुग्नेहरूले कसलाई भेटे? बापूजी गहिरो आत्म चेतनाको दृष्टिमा आफूले देख्नुभएको कुराबाट जवाफ दिनुहुन्छ।
केही मानिसहरू भन्छन्, कुनै यान साँच्चै कहिल्यै चन्द्रमामा पुगेन, र त्यो पूरै घटना झूटो थियो। बापूजी यसमा सहमत हुनुहुन्न। उहाँ भन्नुहुन्छ, आत्म स्वरूप (आत्म चेतनाको दृष्टि) मा यो कुरा हेर्नुहुँदा उहाँले देख्नुभयो — एउटा यान चन्द्रमामा उत्रिएकै थियो, र चन्द्रमाको अलिकति माटो पनि साँच्चै फिर्ता ल्याइएको थियो। त्यो पहिलेको समयको मिसन चन्द्रमामा पुगेकै थियो।
साथै, बापूजी साधारण आँखाले देख्न नसकेको एउटा कुरा बुझाउनुहुन्छ। सूक्ष्म जगतका आत्माहरू त्यहाँ पहिलेदेखि नै थिए। चन्द्रमामा पुगेका आगन्तुकहरू, एक हिसाबले, त्यस्तो लोकका पाहुनाहरू थिए, जहाँ पहिलेदेखि नै आफ्नै बासिन्दाहरू थिए। ती सूक्ष्म आत्माहरू आफूलाई बाधा पुगोस् भन्ने चाहँदैनथे, र केही बेरपछि आगन्तुकहरूलाई नरम तरिकाले फर्काइयो र घर पठाइयो।
त्यसैले मानिसहरूले चन्द्रमामा घर बनाएका छैनन्। बापूजी स्पष्ट हुनुहुन्छ — त्यहाँ कुनै मानिस बस्दैन, र कोही बस्न सक्दैन। चन्द्रमाका बासिन्दाहरू तीन तत्त्वले बनेको सूक्ष्म शरीरमा रहन्छन्। बापूजीको भनाइमा, केही मानिसहरूले जसलाई “एलियन” भन्ने नाम दिन्छन्, ती केवल तीन तत्त्वका यिनै सूक्ष्म आत्माहरू हुन्। तिनीहरू डराउनुपर्ने अनौठा जीव होइनन्। तिनीहरू स्थूल भौतिक शरीर नभएका आत्माहरू हुन्, र हाम्रा मेसिनहरूले प्रायः तिनलाई थाहा पाउन सक्दैनन्।
त्यसपछि बापूजी आशा जगाउने एउटा शिक्षा बताउनुहुन्छ। अहिले सृष्टिभरि एउटा ठूलो परिवर्तन फैलिँदैछ। परम शान्ति (सबैभन्दा ठूलो र पूरा शान्ति) को कम्पन सूक्ष्म लोकहरूसम्म पनि पुगिरहेको छ। यसैले पुराना रोकतोकहरू बिस्तारै नरम हुँदैछन्।
बापूजी भन्नुहुन्छ, आउने समयमा यात्रा सजिलो हुनेछ, ऊर्जाका अझ मसिना स्रोतहरू पत्ता लाग्नेछन्, र मानिसहरूलाई छुट्याउने पर्खालहरू ढल्नेछन्। पृथ्वीमा मेलमिलापको भावना — पूरै संसार एउटै परिवार हो भन्ने महसुस — बढ्नेछ। सूक्ष्म जगतमा जे सुरु हुन्छ, त्यो बिस्तारै भौतिक संसारसम्म पनि आइपुग्छ।
सरल शब्दमा
- बापूजीले आत्म चेतनाको दृष्टिमा देख्नुभयो — एउटा यान साँच्चै चन्द्रमामा पुगेको थियो।
- सूक्ष्म जगतका आत्माहरू त्यहाँ पहिलेदेखि नै बस्दै आएका थिए, र तिनीहरूले आगन्तुकहरूलाई फर्काइदिए।
- चन्द्रमामा कुनै मानिस बस्दैन; यसका बासिन्दाहरूको तीन तत्त्वले बनेको सूक्ष्म शरीर हुन्छ।
- परम शान्तिको कम्पनले अब मेलमिलापको नयाँ युग ल्याउँदैछ।
अध्याय
८
हरेक प्रभावभन्दा माथि उठ्नु
विचार बदल्नुहोस्, अनि मन बदलिन्छ।
चन्द्रमाले मनलाई छुन्छ, पितृहरू यसको लोकमा आराम गर्छन्, र आत्माहरू यसका बाटाहरूमा उठ्छन् र झर्छन्। त्यसो भए, बुद्धिमान साधकले के गर्नुपर्छ? बापूजी एउटा स्पष्ट जवाफ दिनुहुन्छ।
बापूजी सिकाउनुहुन्छ, ग्रहहरूले तल्ला लोकहरूमा मात्र प्रभाव पार्छन्। तिनीहरूको तान पृथ्वी र यसका नजिकका लोकहरूसम्म पुग्छ। तर यो सबैभन्दा माथिल्ला धामहरूसम्म पुग्दैन। जब आत्मा पुरुषार्थ (मनदेखि गरिने आध्यात्मिक प्रयास) बाट माथि उठ्छ, तब ग्रहहरूको तान हराउँदै जान्छ। परमात्मा (सर्वशक्तिमान) को धाममा कुनै पनि ग्रहको अलिकति पनि शक्ति हुँदैन।
त्यसैले चन्द्रमाको प्रभावभन्दा माथि उठ्ने उपाय यसदेखि डराउनु होइन, यसभन्दा माथि बढ्नु हो। आत्म स्वरूप (आफू आत्मा हुँ भन्ने चेत) मा रहने र निराकार परमात्मालाई सम्झने आत्मालाई ग्रहको कुनै पनि तानले छुँदैन। चन्द्रमाले समुद्रको ज्वारभाटा उठाउन सक्ला, तर शान्तिमा टिकेको आत्मालाई चलाउन सक्दैन।
यहीँ चन्द्रमाको शिक्षा हाम्रा पितृहरूको हेरचाहसँग जोडिन्छ। चन्द्रलोकमा आराम गरिरहेका हाम्रा दिवंगत ठूलाबडालाई अझ माथि उठ्न अहिले पनि मद्दत चाहिन्छ। बापूजी कोमल भएर बुझाउनुहुन्छ, आज प्रायः विधि मात्रले पुग्दैन। आत्मालाई साँच्चै चाहिने कुरा शक्ति हो, र शक्ति ज्ञान (आध्यात्मिक ज्ञान) बाट र परमात्मा (सर्वशक्तिमान) को सम्झनाबाट आउँछ।
जब हामी आत्म चेतनामा रहन्छौं र परम शान्ति (सबैभन्दा ठूलो शान्ति) को कम्पन फैलाउँछौं, तब त्यो प्रकाश दिवंगत आत्माहरूसम्म पुग्छ र तिनीहरूलाई अगाडि बढ्न मद्दत गर्छ। यसरी, हाम्रा पितृहरूको हेरचाह गर्नु र आफ्नै आत्माको हेरचाह गर्नु एउटै बाटो बन्छ।
बापूजी मनका लागि एउटा सरल नियम दिनुहुन्छ। विचार बदल्नुहोस्, अनि मन बदलिन्छ। विचारलाई उच्च र असीम राख्नुहोस्। आफ्नो साँचो घर, परमधाम (शुद्ध सेतो प्रकाशको सबैभन्दा माथिल्लो धाम) लाई सम्झनुहोस्। तपाईँ मनमा जे राख्नुहुन्छ, त्यही पाउनुहुन्छ। मनलाई सबैभन्दा माथि टिकाउनुहोस्, अनि तपाईँ सबैभन्दा माथि पुग्नुहुनेछ।
चन्द्रमाको अन्तिम सन्देश यही हो। यसलाई हेर्नुहोस्, यसको सम्मान गर्नुहोस्, र यसलाई बुझ्नुहोस् — तर त्यहीँ नरोकिनुहोस्। यसको कोमल तानभन्दा माथि उठ्नुहोस्। आत्मा भएर रहनुहोस्, परमात्मा (सर्वशक्तिमान) लाई सम्झनुहोस्, र घरतिर यात्रा गरेर परम शान्ति (सबैभन्दा ठूलो र पूरा शान्ति) मा पुग्नुहोस्।
सरल शब्दमा
- ग्रहहरूले तल्ला लोकहरूमा मात्र प्रभाव पार्छन्, सबैभन्दा माथिल्ला धामहरूमा होइन।
- आत्म चेतनामा रहने मन चन्द्रमा वा कुनै पनि ग्रहबाट डगमगाउँदैन।
- ज्ञानबाट र परम शान्तिको कम्पनबाट हाम्रा पितृहरूलाई मद्दत पुग्छ।
- मनलाई उच्च राख्नुहोस्, परमात्मालाई सम्झनुहोस्, र माथि उठेर घर — परम शान्तिमा — पुग्नुहोस्।
बापूजीका अनमोल वचनहरू
चन्द्रमा र आत्माबारे बापूजीका आफ्नै केही वचनहरू।
"चंद्र जो बनाया था, चंद्र देव ने बनाया था।"
"अर्थ: जुन चन्द्रमा बनाइयो — त्यो चन्द्र देवले नै बनाउनुभएको थियो।"
"चांद पे मनुष्य नहीं है, मगर सूक्ष्म जगत की आत्माएं वहां रहती हैं।"
"अर्थ: चन्द्रमामा मानिस छैनन्, तर सूक्ष्म जगतका आत्माहरू त्यहाँ बस्छन्।"
"चंद्र को मन का कारक कहा जाता है।"
"अर्थ: चन्द्रमालाई मनको कारक भनिन्छ।"
"बेहद की आत्माओं को ऐसा प्रभाव नहीं होता।"
"अर्थ: असीम चेतनामा टिकेका आत्माहरूलाई यस्तो असर पर्दैन।"
"स्वर्ग लोक में जाने का रास्ता वह चंद्रलोक था।"
"अर्थ: स्वर्गलोक जाने बाटो चन्द्रलोक, अर्थात् चन्द्रमाको लोक हुँदै जान्थ्यो।"
"मन को बदलो, सोच को बदलो।"
"अर्थ: मन बदल्नुहोस्; आफ्नो सोच बदल्नुहोस्।"
"जो सोचोगे वही पाओगे।"
"अर्थ: जस्तो सोच्नुहुन्छ, त्यस्तै बन्नुहुन्छ।"
"परम शांति की वाइब्रेशन फैलाओ — तो पितृ हो या कोई भी आत्मा, सबकी मदद हो जाती है।"
"अर्थ: परम शान्तिको कम्पन फैलाउनुहोस् — अनि पितृ होस् वा अरू कुनै पनि आत्मा, सबैलाई मद्दत पुग्छ।"
शब्दावली
यस पुस्तकमा प्रयोग भएका आध्यात्मिक शब्दहरू, नयाँ पाठकका लागि सरल भाषामा बुझाइएका।
१. आत्मा (Atma)
हरेक जनाभित्र रहेको चेतन र शाश्वत अस्तित्व — शरीर, इन्द्रिय र मनभन्दा अलग। यही साँचो आफू हो। आत्मा नै सबै जीवन र सबै चेतनाको स्रोत हो।
२. आत्म स्वरूप (Atma-Swaroop)
आत्माको मूल स्वभावमा टिकिरहने अवस्था — आफूलाई शरीर होइन, पूरै आत्मा ठान्नु। यही आध्यात्मिक अभ्यास र ज्ञानको जग हो। साधक आत्म स्वरूपमा पुगेपछि आत्माको मूल प्रकाश, शान्ति र शक्ति पूरै जाग्छन्। ब्रह्म स्वरूप यही अवस्थाको ब्रह्माण्डीय रूप हो: आत्मा आफ्नो पूरा ब्रह्माण्डीय पहिचानमा टिकिरहनु।
३. बेहद (Behad)
अनन्त — सबै सीमाभन्दा पर, कुनै किनारा नभएको। बापूजीको ज्ञानमा बेहदले सारा सृष्टिका असीम, अनन्त आयामहरूलाई जनाउँछ। यसैबाट एउटै परिवारका यी शब्दहरू बन्छन्: बेहदको आत्मा — असीम आत्मा। बेहद ज्ञान — अनन्त, असीम सृष्टिको ज्ञान। बेहद सेवा — अनन्त सृष्टिका लागि गरिने सेवा। बेहदको कर्म — अनन्तकालका लागि गरिने कर्म।
४. ब्रह्माण्ड (Brahmand)
हाम्रो सौरमण्डल — सृष्टिको एउटा एकाइ। बापूजीको ज्ञानमा ब्रह्माण्ड भनेको खास गरी एउटा सौरमण्डल हो — शिवले रच्नुभएको एउटा ब्रह्माण्ड। एउटै आकाशगंगाभित्र यस्ता अनगिन्ती ब्रह्माण्ड हुन्छन्। हाम्रो आफ्नै सौरमण्डल नै हाम्रो ब्रह्माण्ड हो। हरेक ब्रह्माण्डको आफ्नै कलाको नाप हुन्छ।
५. चन्द्र (Chandra)
चन्द्रमा।
६. चन्द्र देव (Chandra Dev)
चन्द्रमाका दिव्य स्वामी, अर्थात् अधिपति देवता, जसले यसलाई बनाउनुभयो र जो यसभित्र सूक्ष्म रूपमा रहनुहुन्छ।
७. चन्द्रलोक (Chandra Lok)
चन्द्रमाको लोक; चन्द्रमासँग जोडिएको सूक्ष्म लोक, जसलाई दिवंगत पितृहरूको एउटा घर भनेर वर्णन गरिन्छ।
८. देवयान मार्ग (Devyaan Marg)
उज्यालो बाटो, देवताहरूको बाटो — साँचो ज्ञान भएको आत्माको माथितिर जाने बाटो, जुन फेरि जन्मतिर फर्कँदैन।
९. ग्रन्थ (Granth)
सनातन ज्ञानको एउटा पवित्र शास्त्र।
१०. ज्ञान (Gyan)
साँचो आध्यात्मिक ज्ञान — आत्मा, परमात्मा र सृष्टिको साँचो बुझाइ। बोध; खास गरी दिव्य वा यो संसारभन्दा परको ज्ञान।
११. कर्म (Karm)
कर्म भनेको काम हो। तर कर्म कामभन्दा पनि बढी हो — यो हरेक कामले पछाडि छोडेर जाने ऊर्जाको छाप हो, चाहे त्यो काम विचारबाट गरिएको होस्, वचनबाट होस्, वा काम गर्ने र थाहा पाउने इन्द्रियहरूबाट। हरेक विचार, हरेक वचन, शरीरले गर्ने हरेक कामले आफ्नो चिनो छोड्छ। यी चिनोहरूले आत्मालाई दोहोरिइरहने अनुभवमा बाँध्छन् — छाप नसुल्झिएसम्म तिनले आत्मालाई बारम्बार कारण र फलको चक्रमा फर्काइरहन्छन्।
१२. कृष्ण पक्ष (Krishna Paksha)
घट्दो पन्ध्र दिन, जब चन्द्रमा झन्–झन् अँध्यारो हुँदै जान्छ; फेरि जन्मतिर लैजाने बाटोसँग जोडिएको।
१३. मन (Mann)
१४. मनको कारक (Mann ka Karak)
मनमाथि पर्ने मुख्य प्रभाव; चन्द्रमालाई यही नामले बोलाइन्छ, किनकि मनसँग यसको नजिकको सम्बन्ध छ।
१५. मुक्ति (Mukti)
छुटकारा; जन्म–मृत्युको चक्रबाट मुक्त हुनु। मोक्ष पनि यही हो। त्यो अवस्था, जब आत्मा सृष्टिमा रहँदैन। यो आफ्ना सिर्जनहारमा विलीन हुन्छ।
१६. परमधाम (Paramdham)
सबैभन्दा माथिको धाम — आत्माहरूको मूल घर। परमधाम सौरमण्डलभित्रको सबैभन्दा माथिल्लो आयाम हो — शुद्ध दिव्य प्रकाशको लोक, जहाँ सिर्जनहार निराकार अवस्थामा रहनुहुन्छ। परमधाममा आत्माहरू पूरा शान्ति र आनन्दमा रहन्छन्। यो त्यही मूल घर हो, जहाँबाट हरेक आत्मा आउँछ; तर फर्कने यात्रा सजिलो छैन — यसका लागि लगातार र मनदेखि गरिने आध्यात्मिक प्रयास चाहिन्छ। परमधामलाई अमरलोक, अर्थात् अमर संसार पनि भनिन्छ। यो ढाँचा एउटा सौरमण्डलभन्दा पर पनि लागू हुन्छ: हरेक सिर्जनहारको — चाहे सौरमण्डलको होस्, आकाशगंगाको होस्, युनिभर्सको होस् वा मल्टिभर्सको — निराकार रूपमा आफ्नै परमधाम हुन्छ।
१७. परम शान्ति (Param Shanti)
सबैभन्दा ठूलो शान्ति — योगबाट परमात्मासँग एक हुँदा आत्माको मूल अवस्था। यो अवस्थामा आत्मा इच्छाबाट पूरै मुक्त हुन्छ, पूरै मौन हुन्छ, र यसभित्र एउटा पनि संकल्प उठ्दैन। आत्माको कारण शरीर पनि विलीन हुन्छ, वा पूरै निष्क्रिय हुन्छ। परम शान्ति भनेको हल्ला वा झगडा नहुनु मात्र होइन। यो त्योभन्दा धेरै गहिरो कुरा हो: आत्माको मूल अवस्था, जसमा आत्मा आफ्नो शुद्ध दिव्य प्रकाशको रूपमा दृढ भएर टिकेको हुन्छ, र परम पिताको लगातार सम्झनामा रहन्छ। त्यसैले हरेक शुद्ध र शक्तिशाली आत्माले अन्त्यमा परम शान्ति नै खोज्छ — यो बाहिरबाट पाउने अवस्था होइन, बरु आत्मा पहिलेदेखि नै, मूल रूपमा जे हो, त्यसैमा फर्कनु हो।
१८. पितृ (Pitru)
आफ्नो परिवारका दिवंगत आत्माहरू — बुबा, हजुरबुबा–हजुरआमा र शरीर छोडिसकेका नाता पर्ने अरू आत्माहरू।
१९. पितृलोक (Pitru Lok)
पितृहरूको लोक; दिवंगत पुर्खाहरूको धाम भनिने लोक, जुन चन्द्रमासँग जोडिएको छ।
२०. पितृयान मार्ग (Pitru Yaan Marg)
पितृहरूको बाटो — घट्दो चन्द्रमासँग जोडिएको; यसले चन्द्रलोकसम्म लैजान्छ, र प्रायः फेरि जन्मतिर फर्काउँछ।
२१. पुरुषार्थ (Purusharth)
परम सत्यलाई अनुभव गर्न र जन्म–मृत्युको चक्रबाट उम्कन सत्यको खोजीमा लागेको साधकले गर्ने प्रयास र अनुशासन। गुरुको मार्गदर्शनमा, र लगातारको प्रयासबाट, साधक नरोकिई अगाडि बढ्छ — पाँच तत्त्वले बनेको यो स्थूल संसारको भ्रमबाट दिव्य, निराकार संसारको परम वास्तविकतातिर। यो आफूभित्रको खोज र ध्यानको आध्यात्मिक प्रयास हो, जुन सृष्टि र आत्माको विज्ञान, अर्थात् ब्रह्म ज्ञान बुझ्न गरिन्छ।
२२. शुक्ल पक्ष (Shukla Paksha)
उज्यालो पन्ध्र दिन, जब चन्द्रमा बढ्दै भरिँदै जान्छ; माथितिर जाने शुभ बाटोसँग जोडिएको।
२३. सूक्ष्म जगत (Sukshma Jagat)
भौतिक आँखाले देख्न नसकिने सूक्ष्म संसार। अग्नि, वायु र आकाश — यी सूक्ष्म तत्त्वले बनेको संसार। यही सूक्ष्म जगत हो, जुन पाँच तत्त्वको स्थूल संसारभन्दा एक तह मसिनो छ। परम तत्त्वले बनेका सृष्टिका संसारहरूलाई पनि सूक्ष्म संसार भनिन्छ — तर तुलना गर्दा ती अत्यन्तै सूक्ष्म छन्, र यो तीन तत्त्वको सूक्ष्म संसारभन्दा धेरै बढी मसिना छन्। यसरी “सूक्ष्म” भनेको एउटै निश्चित अवस्था होइन, बरु तुलना गरेर हेर्ने नाप हो: हरेक लोक आफूभन्दा तलको तुलनामा सूक्ष्म हुन्छ, र आफूभन्दा माथिको तुलनामा स्थूल।
२४. सूक्ष्म शरीर (Sukshma Sharir)
२५. स्थूल शरीर (Sthool Sharir)
सबै पाँच तत्त्वले बनेको भौतिक शरीर, जुन मृत्युमा फेरि तत्त्वहरूमै फर्कन्छ।
२६. सूर्य देव (Surya Dev)
सूर्यका दिव्य स्वामी, अर्थात् अधिपति देवता, जो यसभित्र सूक्ष्म रूपमा रहनुहुन्छ।
२७. तप (Tap)
आध्यात्मिक अनुशासन र भित्री साधना।
२८. तर्पण (Tarpan)
पितृ आत्माहरूलाई दिइने पानी र सम्झनाको परम्परागत चढावा।
२९. यज्ञ (Yajna)
निःस्वार्थ भावले चढाइने एउटा पवित्र कर्म।
३०. योग (Yog)
आत्मा र परम आत्माहरूबीचको, वा सर्वशक्तिमानसँगको सचेत जोडाइ, जसमा ज्ञान र ध्यानबाट आत्मामा शक्ति खिचिन्छ। (टिप्पणी: बापूजी यसलाई “योगा” होइन, “योग” भनेर सच्याउनुहुन्छ।)
भिडियो स्रोत
यो पुस्तक चन्द्रमाबारे बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूमा आधारित छ, जुन विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयका आधिकारिक च्यानलहरूमा निःशुल्क बाँडिएका छन्।
बापूजीको आधिकारिक युट्युब च्यानल
youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
Spiritual Podcast with Anant
youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
यो ज्ञान अझ गहिरो गरी बुझ्न पाठकहरूलाई बापूजीको मूल प्रवचन सुन्न अनुरोध गरिन्छ।
आगामी चलचित्र

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA
परमशान्ति — अन्तिम परम सत्य
बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र
प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ
2026
Soon… THE WORLD WILL KNOW
बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको अनुभूतिमा आधारित एउटा आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटो पछ्याउँछ — मानवजातिको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि परम शान्तिको सबैभन्दा ठूलो आध्यात्मिक अनुभूतिसम्म — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य।
COMING SOON…
हामीसँग जोडिनुहोस्
बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। दैनिक लाइभ सत्र, निर्देशनसहित गराइने ध्यान र बापूजीका भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।
इमेल
anant@paramshanti.org
ankur@paramshanti.org
वेबसाइट
www.paramshanti.org
www.paramshantiblogs.org
युट्युब च्यानल
youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
youtube.com/@maakadivyasandesh7661
youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
youtube.com/@paramshantimeditation
फेसबुक
facebook.com/discoveryofnewworldcom
facebook.com/bapujidashrathbhaipatel
इन्स्टाग्राम
instagram.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/spiritualpodcastwithanant
instagram.com/paramshanti.motivation
X (ट्विटर)
x.com/bapujiofficial
x.com/anant982511
व्हाट्सएप च्यानल
https://whatsapp.com/channel/0029VaGpKERBvvsfluYm0R1a
https://whatsapp.com/channel/0029VaI3s52KwqSPsa4x1k1T
अब गुगल प्ले स्टोरमा
बापूजी दशरथभाई पटेलका पुस्तकहरू अब गुगल प्ले स्टोरमा उपलब्ध छन्।
परमशान्ति एपहरू — अब उपलब्ध
परमशान्तिका दुई नयाँ एप अब लन्च भएका छन्। थप जानकारीका लागि www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।
थप पुस्तकहरू हेर्नुहोस्
बापूजी दशरथभाई पटेलका थप पुस्तकहरू खोज्नुहोस्। पूरा संग्रह हेर्न www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस् — यी पुस्तकहरू संसारभरका प्रमुख इ–बुक स्टोर र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा पनि उपलब्ध छन्।
ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
सबै आत्मा आफ्नो साँचो रूपमा जागून्
र परम शान्तिमा, आफ्नो घर फर्कून्।
परम शान्ति
