Books
PDF

मृत्यु अब छैन — the cover
प्रकाशक र अस्वीकरण

प्रकाशक

सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

सर्वाधिकार सुरक्षित। पहिले नै लिखित अनुमति नलिई यस प्रकाशनको कुनै पनि भाग कुनै पनि रूप वा माध्यमबाट — इलेक्ट्रोनिक, मेकानिकल, फोटोकपी, रेकर्डिङ वा अरू कुनै तरिकाले — नक्कल गर्न, पछि फेरि निकाल्न मिल्ने गरी कुनै प्रणालीमा राख्न वा पठाउन पाइने छैन।

विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470, India

www.paramshanti.org

अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत

यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।

AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।

कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।

सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्‍याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।

कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।

बापूजीको परिचय

बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।

जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।

धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्‍यायो।

बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।

बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्‍यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सीको पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।

सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।

यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो।

बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो बेहदका आत्माहरू भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।

हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।

प्रस्तावना

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अमरताको प्रश्न मानवजाति जत्तिकै पुरानो छ। मानिसहरूले मन्दिर र प्रयोगशालामा, ध्यान र औषधिमा, पुराना शास्त्र र आधुनिक विज्ञानमा अमरता खोजेका छन्। तैपनि शरीर बूढो हुँदै जान्छ, र यस पृथ्वीमा बस्ने हरेक जीवका लागि मृत्यु अझै पनि निश्चित छ।

यस पुस्तकमा बापूजी दशरथभाई पटेलले यही पुरानो चाहनाबारे विरलै देखिने स्पष्टताका साथ कुरा उठाउनुहुन्छ। उहाँ शारीरिक अमरताको वाचा गर्नुहुन्न। उहाँ शरीरलाई धेरै लामो समय टिकाउने खोजलाई हौसला दिनुहुन्न। उहाँ योभन्दा कहीँ बढी मूल्यवान् कुरा दिनुहुन्छ: सत्य।

बापूजीले बुझाउनुहुने सत्य यो हो: यो संसारलाई मृत्युलोक — मृत्युको लोक — भनिन्छ। यो कहिल्यै अमरताको ठाउँ हुने गरी बनाइएको थिएन। यहाँको हरेक कुरा — शरीर, ग्रहहरू, आकाशगंगाहरू, अनि सबैभन्दा माथिल्ला स्वर्गहरूसमेत — नष्ट हुन्छ। भौतिक विज्ञान जति नै विकसित भए पनि यो आधारभूत वास्तविकतालाई बदल्न सक्दैन।

बापूजी सिकाउनुहुन्छ कि साँचो अमरता आत्माको मात्र हो। अनि आत्माले पनि साँचो, स्थायी अमरताको अनुभव तब मात्र गर्न सक्छ, जब त्यो ब्रह्म ज्ञानको — आत्माको ज्ञानको — बाटोबाट यस युनिभर्सलाई पार गरेर परमधाम पुग्छ।

यो पुस्तक ज्ञानको उपहारका रूपमा निःशुल्क दिइएको छ। सत्य खोजिरहेका सबै सच्चा आत्माहरूसम्म यो पुगोस्।

अध्याय

१

शारीरिक अमरताको भ्रम

पाँच तत्त्वको शरीर — पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाशले बनेको — कहिल्यै स्थायी बनाउन सकिँदैन।

आज धेरै मानिसहरू आफ्नो शारीरिक जीवन लम्ब्याउन लाखौं डलर खर्च गरिरहेका छन्। बायोटेक्नोलोजी र बुढ्यौली रोक्ने चिकित्साका क्षेत्रहरूका अनुसन्धानकर्ताहरू मानिसको शरीरलाई अझ लामो समय टिकाउने उपाय खोज्न नथाकी लागिपरेका छन्। कतिपयले त मानिसको शरीरलाई अमर बनाउने कुरासमेत गर्छन्।

बापूजी यस कुरालाई सोझै, नहिचकिचाई उठाउनुहुन्छ: यो सम्भव छैन।

"तपाईँले हरेक महिना हजारौं डलर खर्च गर्नुभयो भने पनि — आफ्नो रगत फेर्नुभयो, आफ्ना अंगहरू फेर्नुभयो, आफ्नो शरीरको हरेक कोष नयाँ बनाउनुभयो भने पनि — तपाईँ अमर बन्नुहुन्न। यो मृत्युलोक हो। यो मृत्युको लोक हो।"

— बापूजी

यो निराशावादी सोच होइन। यो त यस संसारको स्वभावबारेको सत्य मात्र हो। मृत्युलोक शब्दको अर्थ ठ्याक्कै यही हो — मृत्यु नै नियम भएको लोक। शरीरमा गरिने कुनै पनि उपायले यो आधारभूत वास्तविकता बदल्न सक्दैन।

बापूजी प्राचीन शास्त्रहरूका ठूला असुरहरूलाई उदाहरणका रूपमा देखाउनुहुन्छ। तिनीहरूले हजारौं वर्षसम्म कडा तपस्या — कठोर आध्यात्मिक साधना — गरे। तिनीहरू सिर्जनहार ब्रह्मा र परम संहारक महादेवकहाँ गए र अमरताको वरदानका लागि बिन्ती गरे। तैपनि, ब्रह्माले पनि महादेवले पनि तीमध्ये कसैलाई कहिल्यै अमरता दिनुभएन।

कारण सरल छ: ब्रह्मा र महादेव दुवैलाई पहिले नै थाहा थियो कि यो मृत्युलोक हो। यहाँ अमर हुने कुनै लोक छैन। पाँच तत्त्वको शरीर — पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र आकाशले बनेको — कहिल्यै स्थायी बनाउन सकिँदैन। यो कहिल्यै स्थायी रहनका लागि बनेकै थिएन।

"ब्रह्मा, विष्णु र शंकर — सृष्टि, पालन र संहारको प्रतिनिधित्व गर्ने, महिमा गाइएका त्रिदेव — पनि सबैभन्दा गहिरा शास्त्रहरूमा ब्रह्माण्डीय चक्रमा बाँधिनुभएको भनेर वर्णन गरिएको छ। विशाल ब्रह्माण्डीय समयभित्र उहाँहरू पनि महाकाल प्रलयबाट बच्नुहुन्न।"

— बापूजी

यो शास्त्रहरूको एउटा गहिरो सत्य हो। यस युनिभर्सभित्रका सबैभन्दा उच्च ब्रह्माण्डीय जीवहरू पनि ब्रह्माण्डीय समयले बाँधिएका छन् भने, पाँच तत्त्वले बनेको स्थूल शरीरले कालातीत अमरता पाउने के आशा रहन्छ र?

अध्याय

२

अमरताबारे वेद र शास्त्रहरू के भन्छन्

साँचो, कालातीत अमरता सबै युनिभर्सभन्दा पर, सबै मल्टिभर्सभन्दा पर रहेको अवस्थामा मात्र छ — परम सनातनको अवस्थामा, जो साँच्चै शाश्वत छ।

वेद र शास्त्रहरूले अमरताको कुरा गर्दा तिनीहरू शरीरको कुरा गरिरहेका हुँदैनन्। तिनीहरू आत्माको त्यो यात्राको कुरा गरिरहेका हुन्छन्, जुन सृष्टि र विनाशका चक्रहरूभन्दा परको लोकसम्म पुग्छ।

यस युनिभर्सभित्र पृथ्वीभन्दा माथि सात लोक छन्। ती हुन्: भूलोक, स्वर्गलोक, महर्लोक, जनलोक, तपलोक र सत्यलोक। यीभन्दा पर ब्रह्मापुरी छ, त्यसपछि विष्णुपुरी, अनि त्यसपछि शिवपुरी। र यी सबैभन्दा पनि पर परमधाम छ।

आत्मा परमधाम पुग्दा, त्यो शास्त्रहरूले अमरलोक भनेको लोकमा प्रवेश गर्छ। आत्माको सबैभन्दा माथिल्लो धामलाई साँच्चै अमर भनेर वर्णन गरिन्छ। यस अवस्थामा पुग्ने आत्माले साँचो अमरता पाएको भनिन्छ।

तर यो अमरताको पनि एउटा सीमा छ। युनिभर्स आफैं रहेसम्म आत्मा अमरताको यस अवस्थामा रहन्छ। जब महाकाल प्रलय — अन्तिम ठूलो प्रलय — हुन्छ, तब ब्रह्मापुरी, विष्णुपुरी र शिवपुरी पनि अस्तित्वमै रहँदैनन्। पूरै अनन्त युनिभर्स पनि विलय हुन्छ।

महाकाल प्रलयको समयमा महान् महाशिवले परम संहारकको रूप लिनुहुन्छ। अनन्त अर्बौं युनिभर्स उहाँकै भित्र तानिन्छन्, मानौं हरेक पूरै युनिभर्स एउटा कोषजत्तिको मात्र हुन्छ। त्यो प्रलय यति ठूलो हुन्छ।

"जसलाई सनातन — शाश्वत — भनिन्छ, त्यसको कुनै पनि विनाश हुँदैन। परम महा ब्रह्म, सबैभन्दा पर रहेको परम, नै साँच्चै शाश्वत हो।"

— बापूजी

त्यसैले, एउटा युनिभर्सभित्रका सबैभन्दा माथिल्ला स्वर्गहरू पनि स्थायी रूपमा अमर छैनन्। साँचो, कालातीत अमरता सबै युनिभर्सभन्दा पर, सबै मल्टिभर्सभन्दा पर रहेको अवस्थामा मात्र छ — परम सनातनको अवस्थामा, जो साँच्चै शाश्वत छ।

अध्याय

३

आत्मा पहिले नै अमर छ

आत्मा अमर बन्नुपर्दैन।

अमरताको खोजको मूलमै एउटा गहिरो, बाझिएजस्तो लाग्ने कुरा छ। सबै शास्त्रहरूमा आत्मालाई पहिले नै अजर अमर अविनाशी — नमर्ने, अमर र नाश नहुने — भनेर वर्णन गरिएको छ। त्यसो भए आत्माले किन अमरता खोज्छ?

यसको उत्तर आत्मा जन्म–मृत्युको चक्रभित्र रहँदा कुन अवस्थामा हुन्छ भन्ने कुरामा छ।

आत्मा मृत्युलोकमा जन्म लिँदा भौतिक संसार र सूक्ष्म जगतका तहहरूले ढाकिन्छ। त्यसले आफ्नो साँचो स्वभाव बिर्सन्छ। उच्च स्तरको आत्मा पनि शरीरमा प्रवेश गर्दा साधारण मानिसजस्तै बन्छ। अज्ञानको पर्दा लाग्छ, र आत्माले आफू साँच्चै के हो र आफ्नो साँचो मूल के हो भन्ने कुरा अब सम्झँदैन।

आत्माको यात्राका सबै रेकर्ड — त्यसका सबै सम्झनाहरू, सबै कर्म — कारण शरीर र महाकारण शरीरमा राखिएका हुन्छन्। यी रेकर्ड धेरै जन्ममा थुप्रिँदै जान्छन्। यिनैले आत्माको अर्को जन्म, त्यसका प्रवृत्तिहरू र त्यसका अनुभवहरूलाई आकार दिन्छन्।

"जब मोह सकिन्छ, आत्माको साँचो रूपको अनुभूति जाग्छ। जब आत्माले आफ्नो रूप चिन्छ र परमात्मासँग जोडिन्छ, तब आत्मामा शक्ति आउँछ।"

— बापूजी

आत्मा अमर बन्नुपर्दैन। आत्माले आफू पहिले नै अमर छ भन्ने कुरा सम्झनुपर्छ। यो सम्झना आत्म ज्ञान — आत्माको ज्ञान — र ब्रह्म ज्ञान — परम सत्यको ज्ञान — बाट आउँछ।

जब मानिसले आत्म सजगता — आफूलाई शरीर होइन, आत्मा ठानेर त्यही चेतनामा रहनु — को अभ्यास गर्छ, तब आत्मा जाग्न थाल्छ। त्यसले आफ्नो कारण शरीरमा जम्मा भएको कर्मको बोझ छोड्न थाल्छ। बिस्तारै आत्मा अझ हलुका, अझ सफा र अझ शक्तिशाली बन्छ।

अमरताको साँचो यात्रा यही हो: शरीरमा वर्ष थप्नु होइन, आत्माबाट पर्दाहरू हटाउनु।

अध्याय

४

विज्ञानले अमरता दिन सक्दैन

बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि विज्ञानले कुनै दिन मानिसको शरीरको क्लोन बनाउन सक्ने क्षमता विकास गरे पनि, त्यस्तो क्लोनिङले बढीमा स्थूल रूपको नक्कल मात्र बनाउन सक्छ।

आधुनिक भौतिक विज्ञान जुन खोजमा लागेको छ, त्यसलाई बापूजी धेरै गलत दिशामा गएको खोज भनेर वर्णन गर्नुहुन्छ। वैज्ञानिकहरू शरीरको क्लोन बनाउन, अंगहरू फेर्न, रगतको बनावट बदल्न र वंशाणुसम्बन्धी कोडलाई फेरि प्रोग्राम गर्न काम गरिरहेका छन्। यी सबैको पछाडिको उद्देश्य जीवन लम्ब्याउनु हो — र अन्त्यमा, शरीरलाई अमर बनाउनु हो।

बापूजी विज्ञानप्रतिको आजको केवल भौतिकवादी दृष्टिकोणलाई शास्त्रहरूमा वर्णन गरिएको आसुरी प्रवृत्तिसँग तुलना गर्नुहुन्छ — केवल भौतिक कुराको पछि लाग्ने र आत्माको शाश्वत स्वभावलाई नकार्ने प्रवृत्ति।

"आजको केवल भौतिकवादी विज्ञान, जसले पाँच तत्त्व मात्र देख्छ र आत्मालाई नकार्छ, त्यही नै शास्त्रहरूले भनेको आसुरी ज्ञान हो। यो दिव्य जीवहरूको ज्ञानभन्दा फरक छ। यो ब्रह्म ज्ञान होइन। जो केवल पदार्थमा विश्वास गर्छन् र चेतनालाई नकार्छन्, तिनीहरू नै यस समयका भौतिकवादी हुन्।"

— बापूजी

यो ध्यान खिच्ने तुलना हो। प्राचीन असुरहरूले अत्यन्त कठोर तपस्या गरे र ब्रह्मा र महादेवसँग अमरता माग गरे। त्यसैगरी, आजको भौतिकवादी अनुसन्धान जीवविज्ञान र प्रविधिबाट अमरता खोज्छ। दुवै अवस्थामा परिणाम एउटै छ: भौतिक उपायबाट यो पाउन सकिँदैन।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि विज्ञानले कुनै दिन मानिसको शरीरको क्लोन बनाउन सक्ने क्षमता विकास गरे पनि, त्यस्तो क्लोनिङले बढीमा स्थूल रूपको नक्कल मात्र बनाउन सक्छ। त्यसले त्यो शरीरभित्र अमर आत्मा कहिल्यै बनाउन सक्दैन। त्यस्तो शरीरमा प्रवेश गर्ने आत्मा अझै पनि नश्वर आत्मा नै हुन्छ, अझै पनि यही मृत्युलोकका नियमहरूमा बाँधिएको हुन्छ।

क्वान्टम भौतिक विज्ञानले अझ सूक्ष्म आयामहरूलाई छुन्छ नै। बापूजी उल्लेख गर्नुहुन्छ कि सूक्ष्म शरीरले माथिल्ला लोकहरूमा — गन्धर्वलोक, यक्षलोक, किन्नरलोकमा — यात्रा गर्न सक्छ, र ती अवस्थाहरूमा आत्माले अमरताजस्तै देखिने एक किसिमको लामो आयु अनुभव गर्छ। तर ती लोकहरू पनि स्थायी छैनन्। ब्रह्माको ब्रह्माण्डीय आयु रहेसम्म मात्र ती टिक्छन्।

बापूजी बुझाउनुहुन्छ कि शरीर आफैं मन र चेतनाको अवस्थासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। आत्मा आत्म सजगताका उच्च अवस्थाहरूमा उठ्दै जाँदा पूरै भित्री अस्तित्वले यो परिवर्तनप्रति प्रतिक्रिया दिन्छ। महत्त्व राख्ने साँचो परिवर्तन यही हो — स्थूल रूपको परिवर्तन होइन, चेतनाको परिवर्तन। यो कुरा यहाँ आध्यात्मिक बुझाइका रूपमा राखिएको हो, र यसलाई चिकित्सा, जीवविज्ञान वा उपचारसम्बन्धी दाबीका रूपमा भनिएको होइन।

अध्याय

५

सूक्ष्म जगत र आत्माहरूको नियति

जतिसुकै उच्च मूलबाट आएको भए पनि, कुनै पनि आत्माले आध्यात्मिक ज्ञानबिना यस संसारमा आफ्नो सजगता कायम राख्न सक्दैन।

हामीले देख्ने र छुने भौतिक संसारभन्दा पर अस्तित्वका धेरै तहहरू छन्। यी सूक्ष्म लोकहरूमा थरीथरीका आत्माहरू बस्छन् — आफ्नो स्थूल शरीर छोडिसकेका, तर यस युनिभर्सको ब्रह्माण्डीय ढाँचाभित्रै रहेका आत्माहरू।

बापूजी सूक्ष्म जगतका जीवहरूलाई स्पष्ट रूपमा वर्णन गर्नुहुन्छ: तिनीहरू अमर छैनन्। देवता होऊन्, पितृ होऊन् वा सूक्ष्म आयामहरूमा रहेका आत्माहरू होऊन् — तीमध्ये कोही पनि स्थायी छैनन्। तिनीहरूको अस्तित्व ब्रह्माण्डीय समयले बाँधिएको छ।

देवताहरू — दिव्य जीवहरू — को आयु एक कल्प हुन्छ, जुन ब्रह्माको एक दिनबराबर हो। हरेक कल्पको अन्त्यमा कल्प प्रलय हुन्छ। तल्ला तीन लोक — भूलोक, भुवर्लोक र स्वर्लोक — नष्ट हुन्छन्। दिव्य जीवहरू पनि विलय हुन्छन्।

तल्ला सूक्ष्म आयामहरूमा भूत, प्रेत (अत्यन्त दुःखी भूत) वा पिशाच (राक्षसी / दुष्ट आत्मा) बनेर रहेका आत्माहरू माथिल्ला लोकहरूसम्म उठ्न पनि सक्दैनन्। कल्प प्रलयमा तीनै लोक विलय हुँदा यी आत्माहरू पनि तीसँगै विलय हुन्छन्।

बापूजी असाधारण गुणका आत्माहरूको पनि वर्णन गर्नुहुन्छ — कहिलेकाहीँ १०० कला (आत्मिक शक्ति) वा त्योभन्दा बढी भएका भनिने, अरू युनिभर्सबाट आएका आत्माहरू। त्यस्ता आत्माहरू पृथ्वीमा जन्म लिन्छन् नै। तर मृत्युलोकमा आइपुग्दा तिनीहरू पनि पाँच तत्त्वको शरीर र सूक्ष्म जगतका पर्दाहरूले ढाकिन्छन्। तिनीहरूले आफ्नै महानता बिर्सन्छन्।

"सबैभन्दा महान् आत्मा पनि मृत्युलोकमा आउँदा यस संसारका तहहरूले ढाकिन्छ। त्यसले आफूलाई बिर्सन्छ। ब्रह्म ज्ञानबाट मात्र त्यसले फेरि सम्झन्छ।"

— बापूजी

यसैकारण ज्ञान यति धेरै आवश्यक छ। जतिसुकै उच्च मूलबाट आएको भए पनि, कुनै पनि आत्माले आध्यात्मिक ज्ञानबिना यस संसारमा आफ्नो सजगता कायम राख्न सक्दैन।

अध्याय

६

ब्रह्म ज्ञान — साँचो अमरताको बाटो

अमरता, यस अर्थमा, मुक्ति हो — कर्मको चक्रबाट मुक्त चेतनाको अवस्था।

भौतिक विज्ञानले अमरता दिन सक्दैन, र सबैभन्दा माथिल्ला स्वर्गहरू पनि विलय हुने खालका छन् भने, साँचो अमरताको बाटो कहाँ छ त?

बापूजीको कुरा स्पष्ट छ: त्यो बाटो ब्रह्म ज्ञान — परम सत्यको ज्ञान — हो। यही ज्ञानबाट मात्र आत्माले आफू के हो, कहाँबाट आएको हो र कहाँ जानुपर्छ भन्ने कुरा साँच्चै बुझ्न सक्छ।

यसतर्फ लैजाने अभ्यास मूलमा सरल छ, तर यसको गहिराइ ठूलो छ। बापूजी यसलाई आत्म स्वरूप बन्नु — आफू आत्मा हुँ भन्ने सजगतामा रहनु — र आत्मालाई परमात्मासँग जोड्नु भनेर वर्णन गर्नुहुन्छ। यही जोडाइलाई साँचो योग भनिन्छ।

"जब तपाईँ आत्म चेतनामा रहनुहुन्छ र परमात्मालाई सम्झनुहुन्छ, आत्माका कर्मका रेकर्डिङहरू नष्ट हुन्छन्। आत्मा चार्ज हुन्छ। सबै विकर्म — नकारात्मक कर्म — मेटिन्छन्।"

— बापूजी

योगको यस अवस्थामा आत्मा बिस्तारै पदार्थको तानबाट मुक्त हुन्छ। त्यो तीन गुण — तमो, रजो र सतो — भन्दा माथि उठ्छ। त्यो भावातीत — भावनाभन्दा माथि — र कर्मातीत — कर्म बन्धनभन्दा माथि — बन्छ। यी दुवै अवस्थामा पुगेपछि आत्मा निराकार, निर्गुण परम ब्रह्मसँग सोझै जोडिन सक्छ — परम सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) सँग।

त्यहाँबाट आत्मा भित्री लोकहरू हुँदै माथि उठ्छ — सूक्ष्म यात्राबाट होइन, जागृत बुद्धि र दिव्य दृष्टिबाट। त्यो सात माथिल्ला लोक हुँदै, ब्रह्मापुरी हुँदै, विष्णुपुरी हुँदै शिवपुरीमा पुग्छ, जहाँ परमधामको साँचो ज्ञान प्रकट हुन्छ। अनि शिवपुरीबाट, लगातार आध्यात्मिक साधना गर्दै, आत्मा अन्त्यमा परमधाम — अमर धाम — पुग्छ।

भगवान् कृष्णले भगवद्गीतामा यही यात्रातिर औंल्याउनुभयो। आठौं अध्याय र अरू ठाउँमा पनि उहाँले अर्जुनलाई यस्तो निर्देशन दिनुभयो: शरीर छोड्ने बेलामा आत्मामा स्थिर होऊ र परमात्मालाई सम्झ, अनि आत्माले सबैभन्दा माथिल्लो धाम पाउँछ। बापूजीको बुझाइमा, यो सबैभन्दा माथिल्लो धाम नै परमधाम हो — सिर्जना गरिएका सबै लोकभन्दा परको लोक।

अमरताको एउटै साँचो बाटो यही हो। र यो विज्ञानबाट होइन, आत्म ज्ञानबाट सुरु हुन्छ।

यस बाटोका मुख्य कुराहरू

  • आफूलाई शरीर होइन, आत्माका रूपमा बुझ्नु
  • ध्यान र परम चेतनासँगको जोडाइ
  • मोह, डर र अहंकारभन्दा माथि उठ्नु
  • जन्म–मृत्युको चक्र तोड्न ब्रह्म ज्ञान पाउनु

अमरता, यस अर्थमा, मुक्ति हो — कर्मको चक्रबाट मुक्त चेतनाको अवस्था।

अध्याय

७

बापूजीको आफ्नै अनुभव

उहाँ शरीरसहित आफ्नै ठाउँमा रहनुभयो, तर दिव्य दृष्टिबाट उहाँले सृष्टिको पूरै बनावट देख्नुभयो र बुझ्नुभयो।

बापूजी अमरताको कुरा सिद्धान्तका रूपमा गर्नुहुन्न। उहाँ आफूले भोगेको अनुभवबाट बोल्नुहुन्छ — सन् १९८७ देखि गहिरो आध्यात्मिक साधनामा बितेको जीवनबाट, जुन वर्ष उहाँ पहिलो पटक लामो समयसम्म टिक्ने आत्म स्वरूपका अवस्थाहरूमा प्रवेश गर्नुभयो।

ती अवस्थाहरूमा उहाँको पूरै अस्तित्व प्रकाशले भरिन्थ्यो। शरीर आफैं शुद्ध प्रकाशको शरीरजस्तो लाग्थ्यो। ती क्षणहरूमा उहाँ मुस्किलले हिँड्न सक्नुहुन्थ्यो — आफ्नो प्रकाशमय रूपमा आत्माको अनुभव यति पूरा हुन्थ्यो।

"जब म आत्म स्वरूपमा रहन्छु, शरीर पूरै प्रकाशमय हुन्छ — प्रकाशको शरीर। त्यो अवस्थामा मैले ब्रह्म ज्ञान पाएँ — युनिभर्स, महा युनिभर्स र मल्टिभर्सको ज्ञान। यो सबै मैले दिव्य दृष्टिबाट, आत्म स्वरूपबाट देखेँ।"

— बापूजी

बापूजीले यस उच्च अवस्थामा पूरै ब्रह्माण्डीय बनावटको ज्ञान डाउनलोड गर्नुभयो — यो पृथ्वीदेखि सात माथिल्ला लोकसम्म, ब्रह्मापुरीदेखि मल्टिभर्स हुँदै महा मल्टिभर्ससम्म। उहाँले सूक्ष्म यात्राको चलनचल्तीको अर्थमा शरीरबाहिर यात्रा गर्नुभएन। उहाँ शरीरसहित आफ्नै ठाउँमा रहनुभयो, तर दिव्य दृष्टिबाट उहाँले सृष्टिको पूरै बनावट देख्नुभयो र बुझ्नुभयो।

चेतनाबाट गर्नुभएका आफ्ना यात्राहरूमा उहाँले सबैभन्दा उच्च स्तरका आत्माहरूलाई पनि भेट्नुभएको छ — मल्टिभर्स र महा मल्टिभर्समा घुम्ने निराकारी आत्माहरू। यी आत्माहरूले पृथ्वीमा कहिल्यै जन्म लिएका छैनन्, र यस मृत्युलोकसँग तिनीहरूको कुनै सम्बन्ध छैन। तिनीहरू माथिल्ला परमधामहरूमा — आकाशगंगाको महा परमधाम, युनिभर्सको परम महा परमधाममा — बस्छन्; तिनीहरू ३०, ४०, ५०, १०० र २०० कलासम्मको आत्मिक शक्ति भएका आत्माहरू हुन्।

यो अनुभवलाई परमशान्ति टोलीले पछिका प्रकाशनहरूमा जोगाएर प्रस्तुत गरेको छ, जसमा “Life in Multiverse” पुस्तक पनि पर्छ; त्यस पुस्तकले ब्रह्माण्डीय बनावटबारे बापूजीको शिक्षालाई पूरा र सजिलै बुझिने रूपमा प्रस्तुत गर्छ।

अध्याय

८

मानवजातिका लागि अगाडि के छ

मानिसले मात्र आत्माको बाटो रोज्न सक्छ।

वर्तमान समयका लागि बापूजीको सन्देश सोझो छ। बापूजी सिकाउनुहुन्छ कि स्थूल शरीरका लागि अगाडिको समय अनिश्चित छ। इतिहासभरि कुनै पनि शरीर स्थायी भएन, र आउने समय पनि सबै कुरा अस्थायी हुन्छ भन्ने यही विश्वव्यापी नियमअनुसार चल्नेछ। त्यसैले, टिकिरहने काम आत्माको काम नै हो।

"मानव जीवनको साँचो काम आत्मालाई जोगाउनु र माथि उठाउनु हो। शरीर आफ्नो स्वाभाविक बाटो हिँड्छ। शाश्वत अर्थमा, टिकिरहने त आत्मा नै हो।"

— बापूजी

यो कसैलाई डर देखाउन भनिएको होइन। शारीरिक अमरताको पछि दौडँदै आफ्नो ऊर्जा खर्च गरिरहेका मानिसहरूको ध्यान फर्काउन यो भनिएको हो। साँचो काम — आत्माको काम — त अझै बाँकी नै छ।

सबै आत्माहरू परमधाम पुग्ने छैनन्। बेग्लाबेग्लै आत्माहरू आफ्नो गुण र आध्यात्मिक विकासअनुसार बेग्लाबेग्लै तहसम्म पुग्नेछन्। कोही ब्रह्मापुरी पुग्नेछन्। कोही विष्णुपुरी पुग्नेछन्। कोही शिवपुरी पुग्नेछन्। सबैभन्दा उच्च ज्ञान भएका — र ब्रह्म ज्ञान भएका — आत्माहरू मात्र परमधामसम्मै पुग्नेछन्।

पूरै मानव समाज एकैसाथ अमर बन्ने छैन। यो एक–एक आत्माको आफ्नै यात्रा हो, जुन हरेक आत्माको गुण, सजगता र ज्ञानले तय गर्छ।

बारम्बार आध्यात्मिक शक्ति गुमाउँदै पशु र अरू रूपहरूमा झरेर ८४ लाख योनिको चक्रमा फसेका आत्माहरूका लागि पनि फर्कने बाटो कठिन छ। सयौं वर्षसम्म शक्ति गुमाउँदै अमिबाको तहसम्म झरेको आत्मा सजिलै मानव रूपमा फर्कन सक्दैन। त्यसैले बापूजी मानव जन्म कति अनमोल छ भन्ने कुरामा जोड दिनुहुन्छ: मानिसले मात्र ब्रह्म ज्ञान पाउन सक्छ। मानिसले मात्र आत्माको बाटो रोज्न सक्छ।

सन्देश सरल छ। यो दुर्लभ अवसर खेर नफाल्नुहोस्। शरीरको अमरताको पछि नदौडनुहोस्। आत्माको अमरता खोज्नुहोस्। ब्रह्म ज्ञान पाउनुहोस्। आत्म स्वरूप बन्नुहोस्। र यस मृत्युलोकबाट अमरलोकतर्फ — साँच्चै अमर धामतर्फ — यात्रा सुरु गर्नुहोस्।

बापूजीका अनमोल वचनहरू

"तपाईँले हरेक महिना हजारौं डलर खर्च गर्नुभयो भने पनि तपाईँ अमर बन्नुहुन्न। यो मृत्युलोक हो। यो मृत्युको लोक हो।"

— बापूजी

"ब्रह्माले पनि महादेवले पनि कहिल्यै कसैलाई अमरताको वरदान दिनुभएन — किनभने उहाँहरू दुवैलाई थाहा थियो: यो मृत्युलोक हो, यहाँ अमर हुने कुनै लोक छैन।"

— बापूजी

"आजको केवल भौतिकवादी विज्ञान, जसले पदार्थ मात्र देख्छ, त्यही नै शास्त्रहरूले भनेको आसुरी ज्ञान हो — दिव्य ज्ञान होइन। जो केवल पाँच तत्त्वमा विश्वास गर्छन्, तिनीहरू नै यस समयका भौतिकवादी हुन्।"

— बापूजी

"जब मोह सकिन्छ, आत्माको साँचो रूपको अनुभूति जाग्छ। जब आत्मा परमात्मासँग जोडिन्छ, तब शक्ति आउँछ।"

— बापूजी

"मानव जीवनको साँचो काम आत्मालाई जोगाउनु र माथि उठाउनु हो। शाश्वत अर्थमा, टिकिरहने त आत्मा नै हो।"

— बापूजी

"आत्म स्वरूपमा मैले युनिभर्स, महा युनिभर्स र मल्टिभर्सको ज्ञान पाएँ। यो सबै मैले दिव्य दृष्टिबाट देखेँ।"

— बापूजी

"शरीरको अमरता नखोज्नुहोस्। आत्माको अमरता खोज्नुहोस्। ब्रह्म ज्ञानले — आत्माको ज्ञानले — मात्र तपाईँलाई त्यहाँ पुर्‍याउन सक्छ।"

— बापूजी

शब्दावली

तलका शब्दहरू यस पुस्तकभरि आएका छन्। बापूजीको शिक्षामा नयाँ पाठकहरूका लागि यहाँ हरेक शब्दको अर्थ दिइएको छ।

१. आत्मा (Atma)

शुद्ध, चेतन ऊर्जाको एउटा बिन्दु। शरीरभन्दा फरक, साँचो आफू।

२. आत्म ज्ञान (Atma Gyan)

आत्माको ज्ञान; आफू शरीर होइन, आत्मा हुँ भन्ने बुझाइ।

३. आत्म स्वरूप (Atma Swaroop)

आत्माको रूप; आफूलाई पूरै आत्माकै स्वभावमा चिन्ने अवस्था।

४. अमरलोक (Amar Lok)

मृत्यु र विलयभन्दा परको लोक, जसलाई परमधामसँग जोडेर बुझिन्छ।

५. अविनाशी (Avinashi)

नाश नहुने; आत्माको गुण मानिने विशेषता।

६. बेहद (Behad)

सीमाभन्दा पर; थाहा भएका सबै युनिभर्सभन्दा परको अलौकिक, असीम लोक।

७. ब्रह्माण्ड (Bramhand)

युनिभर्स; विशाल ब्रह्माण्डीय बनावटभित्रको एउटा युनिभर्स।

८. ब्रह्मापुरी (Brahmapuri)

युनिभर्सका माथिल्ला लोकहरूभित्र रहेको ब्रह्माको धाम।

९. ब्रह्म ज्ञान (Brahm Gyan)

परम सत्यको ज्ञान; आत्मालाई मुक्तिसम्म पुर्‍याउने सबैभन्दा उच्च आध्यात्मिक ज्ञान।

१०. ब्रह्मर्षि (Brahmarishi)

ब्रह्मको अनुभूति भएका महान् ऋषि; परम आध्यात्मिक ज्ञान भएको आत्मा।

११. देवता (Devata)

दिव्य जीवहरू; माथिल्ला लोकहरूमा बस्ने दिव्य गुणका जीवहरू।

१२. दिव्य दृष्टि (Divya Drishti)

आत्मालाई भौतिक कुराभन्दा पर देख्न सक्ने बनाउने भित्री क्षमता।

१३. गुण (Guna)

पदार्थको गुण वा विशेषता। तीन गुण हुन् — तमो (जडता), रजो (क्रियाशीलता) र सतो (शुद्धता)।

१४. हद (Had)

थाहा भएको, सीमित लोक; भौतिक अस्तित्वको सीमा।

१५. कारण शरीर (Kaaran Shareer)

कर्मका सबै रेकर्ड राख्ने, शरीरको सबैभन्दा सूक्ष्म तह।

१६. कला (Kala)

आध्यात्मिक शक्ति वा क्षमताको एकाइ; आत्माको शक्ति कति छ भनेर बताउन प्रयोग हुन्छ।

१७. कल्प (Kalpa)

ब्रह्माको एक दिन बराबरको ब्रह्माण्डीय चक्र, जुन अर्बौं वर्ष लामो हुन्छ।

१८. कल्प प्रलय (Kalpa Pralay)

हरेक कल्पको अन्त्यमा हुने प्रलय; यसले तल्ला तीन लोक नष्ट गर्छ।

१९. कर्म (Karma)

काम; धेरै जन्मसम्म आत्माले के अनुभव गर्छ भन्ने कुरा तय गर्ने कारण र परिणामको नियम।

२०. महाकाल प्रलय (Mahakaal Pralay)

अन्तिम ठूलो प्रलय; जब अनन्त अर्बौं युनिभर्स फेरि परममा विलय हुन्छन्।

२१. महाकारण शरीर (Mahakaran Shareer)

कारण शरीरभन्दा पर रहेको, अझ सूक्ष्म शरीर।

२२. मृत्युलोक (Mrityu Lok)

यो भौतिक संसार, जहाँ सबै कुरा विलय हुन्छन्।

२३. मोक्ष (Moksha)

मुक्ति; जन्म–मृत्युको चक्रबाट छुटकारा; आत्मा आफ्नो मूल अवस्थामा फर्कनु।

२४. मल्टिभर्स (Multiverse)

बापूजीको शिक्षामा वर्णन गरिएझैं, अनगिन्ती युनिभर्स समेट्ने विशाल बनावट।

२५. परम ब्रह्म (Param Brahm)

परम निराकार सत्य; सबै गुण, सबै युनिभर्स र सबै अस्तित्वभन्दा पर।

२६. परमधाम (Paramdham)

आत्माको सबैभन्दा माथिल्लो गन्तव्य; सृष्टि भएका सबै लोकभन्दा पर।

२७. परमात्मा (Paramatma)

सबै आत्माहरू जुन चेतनासँग जोडिएका छन्, त्यो परम दिव्य चेतना।

२८. प्रलय (Pralaya)

ब्रह्माण्डीय विलय; युनिभर्सको समय–समयमा हुने विनाश र नयाँ सुरुआत।

२९. सनातन (Sanatan)

शाश्वत; जुन सबै सृष्टि र विनाशभन्दा पर छ।

३०. सत्यलोक (Satya Lok)

युनिभर्सभित्रका सबैभन्दा माथिल्ला लोकहरूमध्ये एउटा।

३१. सूक्ष्म शरीर (Suksham Shareer)

आत्माको अभौतिक शरीर, जुन शारीरिक मृत्युपछि पनि रहिरहन्छ।

३२. तपस्या (Tapasya)

आत्मालाई शुद्ध बनाउन गरिने कडा आध्यात्मिक साधना।

३३. त्रिदेव (Tridev)

तीन देवता; सृष्टि, पालन र संहारको प्रतिनिधित्व गर्ने ब्रह्मा, विष्णु र शंकर।

३४. विकर्म (Vikarma)

नकारात्मक कर्म; आध्यात्मिक ऋण बनाउने र आत्मालाई पुनर्जन्मको चक्रमा बाँध्ने कामहरू।

३५. विष्णुपुरी (Vishnupuri)

युनिभर्सका माथिल्ला लोकहरूभित्र रहेको विष्णुको धाम।

३६. योग (Yog)

मिलन; आत्माको परमात्मासँगको जोडाइ। (आध्यात्मिक मिलनको मूल अर्थ जोगाउन यस पुस्तकभरि संस्कृत रूप ‘योग’ नै राखिएको छ।)

आगामी चलचित्र

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA

परमशान्ति — अन्तिम परम सत्य

बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र

प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ

2026

Soon… THE WORLD WILL KNOW

बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको अनुभूतिमा आधारित एउटा आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटो पछ्याउँछ — मानवजातिको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि परम शान्तिको सबैभन्दा ठूलो आध्यात्मिक अनुभूतिसम्म — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य।

COMING SOON....

हामीसँग जोडिनुहोस्

बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। दैनिक लाइभ सत्र, निर्देशनसहित गराइने ध्यान र बापूजीका भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।

इमेल

anant@paramshanti.org

ankur@paramshanti.org

वेबसाइट

www.paramshanti.org

www.paramshantiblogs.org

युट्युब

@BapujiDashrathbhaiPatel

@maakadivyasandesh7661

@spiritualpodcastwithanant

@paramshantimeditation

फेसबुक

facebook.com/discoveryofnewworldcom

facebook.com/bapujidashrathbhaipatel

इन्स्टाग्राम

instagram.com/bapujidashrathbhaipatel

X (ट्विटर)

x.com/bapujiofficial

x.com/sakshipatel85

x.com/anant982511

उपलब्ध

प्रमुख डिजिटल प्लेटफर्महरूमा — “परमशान्तिका आधिकारिक प्रकाशनहरू र साझेदार प्लेटफर्महरूमार्फत बापूजी दशरथभाई पटेलका थप पुस्तकहरू हेर्नुहोस्।”

ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay

c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur

Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road

Ahmedabad, Gujarat – 382470, India

परम शान्ति

बेहद की परम महा शान्ति