प्रकाशक र अस्वीकरण
प्रकाशक
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470
सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।
AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू केवल व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।
कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।
सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।
कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।
बापूजीको परिचय
बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।
जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।
धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्यायो।
बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।
बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।
सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।
यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।
बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र ब्रह्माण्ड कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।
हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।
प्रस्तावना
ज्ञान दान महा दान
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो — सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।) — बापूजी दशरथभाई पटेल
बेहद ज्ञानको यात्रा साधारण पढाइको बाटोमा हिँड्दैन। यो खुल्दै जाने यात्रा हो — हरेक दिनले मायाको अर्को तह हटाउँछ, हरेक नयाँ कुरा अघिल्लोमाथि थपिँदै जान्छ। दिन ३ सम्ममा हामीले १४ लोकको बनावट, काल चक्र र यस पृथ्वीमाथि र मुनि रहेका आयामहरूको विशाल क्रम खोज्यौं। हामीले देख्न थाल्यौं कि यो सारा सृष्टि संयोगले भएको अस्तव्यस्त घटना होइन, शक्ति, समय र चेतनाको मिहिन ढंगले बनाइएको एउटा प्रणाली हो।
दिन ४ ले हामीलाई अझ गहिराइमा लैजान्छ। यो "के छ?" भन्ने प्रश्नबाट आधारभूत प्रश्नतिर बढ्छ — "यो सबै कसरी अस्तित्वमा आयो?"
आज हामी यस पृथ्वीको सृष्टि, यस ब्रह्माण्डको निर्माण र अस्तित्वलाई जन्म दिने ब्रह्माण्डीय क्रम खोज्छौं। निराकार शिवदेखि आकारी सदाशिव र सदा शक्तिसम्म, विष्णुदेखि प्रजापिता ब्रह्मा र सप्तऋषिसम्म — सृष्टिको पूरा शृंखला हाम्रा अगाडि खुल्छ।
खोजी गर्ने मनले स्वाभाविक रूपमा बोक्ने गहिरा प्रश्नहरू पनि हामी यहाँ उठाउँछौं: पृथ्वी किन चाहियो? यो कहिले बन्यो? सूर्य किन बनाइयो? शिव र शंकरमा के फरक छ? र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — यस ब्रह्माण्डको साँचो सृष्टिकर्ता को हो?
यो पौराणिक कथा होइन। यो दर्शनशास्त्र होइन। यो बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य दृष्टिबाट अनुभूत भएको, ब्रह्माण्डीय खाकाको यथार्थ, प्रकट गरिएको ज्ञान हो।
यो केवल पढ्ने ज्ञान होइन।
यो अनुभूति गर्ने ज्ञान हो।
यस शृंखलाबारे
यो पुस्तक मानव चेतनालाई सीमाभन्दा पर फैलाउन बनाइएको १० दिने आध्यात्मिक यात्राको एक भाग हो। हरेक दिनले सत्यका अझ गहिरा तहहरू खोल्छ र पाठकलाई आत्म-बोधबाट ब्रह्माण्डीय बुझाइसम्म पुर्याउँछ।
बापूजी दशरथभाई पटेलको
दिव्य ज्ञानमा आधारित
यो पुस्तक प्रवचनहरूमार्फत बाँडिएको आध्यात्मिक ज्ञानको क्रमबद्ध प्रस्तुति हो।
यो पुस्तक कसरी पढ्ने
यो केवल पढ्ने पुस्तक होइन। यो अनुभव गर्ने ज्ञान हो। बिस्तारै पढ्नुहोस्। गहिरो गरी सोच्नुहोस्। हरेक विचारले तपाईँको भित्री अवस्था बदल्न दिनुहोस्।
परिचय
दिन १ मा हामीले थाहा पायौं कि हामी आत्मा हौं — शाश्वत, चेतन, प्रकाशमय र यस शरीर वा यस जीवनभन्दा धेरै पुरानो। दिन २ मा हामीले सिक्यौं कि कर्म त्यो ब्रह्माण्डीय नियम हो, जसले हरेक विचार, वचन र कामलाई लेखेर राख्छ र आत्मालाई जन्म र मृत्युको एकपछि अर्को चक्रबाट भएर तान्छ। दिन ३ मा हामीले अस्तित्वको बनावटको नक्सा बनायौं — चौध लोक, काल चक्र र ब्रह्माण्डीय समयको त्यो लामो धार, जसभित्र यी सबै प्रकट हुन्छन्।
आज, दिन ४ मा, हामी त्यसपछि स्वाभाविक रूपमा आउने प्रश्न सोध्छौं: यो सबै कसरी बन्यो? यो पृथ्वी कहाँबाट आयो? यो ब्रह्माण्ड कसले बनायो, र कुन दिव्य प्रक्रियाबाट? यसको उत्तरले हामीलाई अस्तित्वको जरासम्मै पुर्याउँछ — सनातन धर्मका कालातीत सत्यहरूसम्म, सृष्टिको शाश्वत खाकासम्म।
हामी सृष्टिको तल झर्दै आउने शृंखला पछ्याउनेछौं — निराकार शिवदेखि सदाशिव र सदा शक्तिका पहिला आकारी रूपसम्म, विष्णुदेखि प्रजापिता ब्रह्मासम्म, सप्तऋषिदेखि सात लोकसम्म, र अन्त्यमा यस पृथ्वीको उदयसम्म — जुन तल झर्दै गरेका देवी–देवताहरूलाई आफ्नो यात्रा जारी राख्न कर्म भूमि चाहिएपछि मात्र बन्यो। ब्रह्मापुरी, विष्णुपुरी, शिवपुरी र परमधाम किन एउटै लोक होइनन्, र सुरुमा यो सारा सृष्टि परम तत्त्वबाट मात्र कसरी बनेको थियो — स्थूल तत्त्व त धेरै पछि आयो — यो पनि हामी देख्नेछौं।
घर फर्कने बाटो खोज्न चाहने हरेक आत्माले सम्झनैपर्ने ब्रह्माण्डीय खाका यही हो।
सुरु गरौं।
दिन ४ — पृथ्वीको सृष्टि र सनातन धर्म ज्ञान
अस्तित्वको ब्रह्माण्डीय खाका
दिन ४ ले यात्रालाई ब्रह्माण्डको बनावट बुझ्नबाट यो सबै कसरी र किन बन्यो भन्ने बुझाइसम्म लैजान्छ।
यसले सृष्टिको क्रम, पृथ्वीको जन्म र सारा अस्तित्वलाई धानिरहेका ब्रह्माण्डीय शक्तिहरू प्रकट गर्छ।
यो ज्ञान दार्शनिक कुरा होइन — यो सबै यथार्थको जग हो।
अध्याय
१
पुनरावलोकन: काल चक्र र १४ लोक
बेहद ज्ञानमा समय केवल नाप होइन; यो आफैं शक्ति हो।
यस पृथ्वीको सृष्टि र ब्रह्माण्डीय क्रममा पस्नुअघि दिन ३ मा बसालिएको जग सम्झनु आवश्यक छ। हामीले काल चक्र — समयको ठूलो पाङ्ग्रा — खोज्यौं र बुझ्यौं कि सारा ब्रह्माण्ड सत्युग, त्रेता युग, द्वापर युग र कलियुगका तोकिएका समय चक्रभित्र चल्छ। बेहद ज्ञानमा समय केवल नाप होइन; यो आफैं शक्ति हो। समय बदलिँदा सृष्टिको शक्ति, तत्त्वहरूको गुण र त्यसभित्रका आत्माहरूको चेतना पनि बदलिन्छ। त्यसैले पृथ्वीमा कुन समय चक्र अर्थात् कुन युग चलिरहेको छ, त्यसैअनुसार हरेक युगमा आत्माको शक्ति र चेतना फरक-फरक तहमा हुन्छ।
हामीले १४ लोकको यात्रा पनि गर्यौं — पृथ्वीमाथिका सात लोक र मुनिका सात लोक। हरेक लोक अस्तित्वको एउटा छुट्टै आयाम हो, जसका आफ्नै तत्त्वको गुण, आफ्नै शक्ति र आफ्नै बासिन्दा छन्।
हामीले बुझ्यौं कि यस ब्रह्माण्डको उमेर ब्रह्माका वर्षमा नापिन्छ — ठ्याक्कै भन्दा, ब्रह्माका १०० वर्ष नै हाम्रो ब्रह्माण्डको पूरा आयु हो। ब्रह्माको समयको एक सेकेन्ड पृथ्वीका लगभग एक लाख (१,००,०००) मानव वर्ष बराबर हुन्छ। यस ब्रह्माण्डको पूरा आयु लगभग ३११ ट्रिलियन र ४० करोड वर्षसम्म फैलिन्छ। अहिले ब्रह्माको दोस्रो परार्ध चलिरहेको छ (अर्थात् ब्रह्माका १०० वर्षको दोस्रो आधा) — अहिले दोस्रो परार्धको पहिलो दिन चलिरहेको छ, त्यसमा पनि सातौं मन्वन्तर र २८औं युगान्तर। दोस्रो परार्धका लगभग १९८ करोड वर्ष पृथ्वीमा बितिसकेका छन्।
पृथ्वीको समय चक्रको यो बुझाइसँगै, अब हामी सबैभन्दा गहिरो प्रश्न खोज्न तयार छौं: यो सारा सृष्टि कसरी अस्तित्वमा आयो?
"बिना कालचक्र को समझे, ब्रह्मांड की रचना को समझना असंभव है।"
"समयको चक्र (काल चक्र) नबुझी ब्रह्माण्डको रचना बुझ्न असम्भव छ।"
"समय सिर्फ घड़ी की सुई नहीं है — समय शक्ति है, समय परिवर्तनशील है।"
"समय केवल घडीको सुई चल्नु होइन — समय शक्ति हो, आत्माको शक्तिले समय बदलिन्छ।"
अध्याय
२
सत्यलोक र ब्रह्मापुरी
आत्मा ब्रह्मापुरीभन्दा माथि विष्णुपुरीमा चढेपछि मात्र माया पूरै हट्छ।
साधकहरूमा प्रायः उठ्ने एउटा प्रश्न हो — सत्यलोक र ब्रह्मापुरी एउटै हुन् कि होइनन्? उत्तर हो — होइनन्। सत्यलोक र ब्रह्मापुरी छुट्टाछुट्टै लोक हुन्, यद्यपि दुवै यस ब्रह्माण्डका माथिल्ला लोकहरूमा छन्।
सत्यलोक पृथ्वीमाथिका सात लोकमध्ये सातौं र सबैभन्दा माथिल्लो लोक हो। यसलाई सप्तऋषिहरूले बनाउनुभएको हो, र यसको सीमाले सत्य र पवित्रताको एउटा गोलो क्षेत्र बनाउँछ। यो त्यो लोक हो, जहाँ तीन तत्त्व (आकाश, वायु, अग्नि) अझै छन्, तर तिनको सबैभन्दा शुद्ध र सूक्ष्म रूपमा। यो सत्यको संसार हो, तर यो अझै प्रकृतिका तीन गुण अर्थात् मायाकै क्षेत्रभित्र छ।
ब्रह्मापुरी सत्यलोकभन्दा माथि छ। सत्यलोकमा तीन तत्त्वको अत्यन्त शुद्ध रूप हुन्छ भने ब्रह्मापुरीबाट परम तत्त्वको क्षेत्रमा प्रवेश सुरु हुन्छ। तर ब्रह्मापुरीभित्र पनि माया (भ्रम) को अंश रहन्छ। बापूजीले बताउनुभएअनुसार, यस तहमा पनि मायाको सूक्ष्म, लगभग थाहै नहुने उपस्थिति हुन्छ। आत्मा ब्रह्मापुरीभन्दा माथि विष्णुपुरीमा चढेपछि मात्र माया पूरै हट्छ।
यो भेद साधकका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण छ। साधारण सृष्टिका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरूमा पनि भ्रमको अंश बाँकी रहन्छ भन्ने बुझेपछि यात्रा सत्यलोकमा किन सकिँदैन भन्ने खुल्छ। आत्माले तत्त्वको बोझको हरेक तह त्याग्दै, शुद्ध परम तत्त्वका लोकहरूमा नपुगेसम्म माथि चढिरहनुपर्छ।
"सत्य लोक और ब्रह्मा पुरी एक नहीं है — ब्रह्मा पुरी, सत्य लोक के ऊपर की layer है।"
"सत्यलोक र ब्रह्मापुरी एउटै होइनन् — ब्रह्मापुरी सत्यलोकभन्दा माथिको तह हो।"
"ब्रह्मा पुरी में भी हल्का सा माया का अंश होता है — पूरी तरह माया सिर्फ विष्णु पुरी में लुप्त होती है।"
"ब्रह्मापुरीमा पनि मायाको हल्का अंश हुन्छ — माया विष्णुपुरीमा मात्र पूरै नष्ट हुन्छ।"
अध्याय
३
विष्णुपुरी — कारण जगत् (कारण संसार)
तीन साधारण तत्त्व बिलाउन थाल्छन्, र संसार परम तत्त्व अर्थात् सबैभन्दा माथिल्लो तत्त्वले चलाउने संसारमा बदलिन्छ।
ब्रह्मापुरीभन्दा माथि विष्णुपुरी छ, जसलाई वैकुण्ठ धाम र गोकुल धाम पनि भनिन्छ। यही लोकलाई कारण जगत् — कारण संसार — भनिएको हो। यहाँ अस्तित्वको स्वभावमा आधारभूत परिवर्तन आउँछ। तीन साधारण तत्त्व बिलाउन थाल्छन्, र संसार परम तत्त्व अर्थात् सबैभन्दा माथिल्लो तत्त्वले चलाउने संसारमा बदलिन्छ। परम तत्त्वहरू साधारण तीन तत्त्व (वायु, अग्नि, आकाश) भन्दा धेरै शक्तिशाली तत्त्व हुन्, र परम तत्त्वहरू (परम वायु, परम अग्नि, परम आकाश) भित्र आत्माहरूका संकल्प साकार पार्ने अत्यन्त उच्च तहको सिर्जनात्मक शक्ति हुन्छ।
विष्णुपुरी लगभग पचास प्रतिशत परम तत्त्व र पचास प्रतिशत शुद्ध पारिएका साधारण तीन तत्त्वले बनेको छ। यो असाधारण सुन्दरता र सूक्ष्मताको लोक हो, भौतिक कल्पनाले सोच्न सक्ने जुनसुकै कुराभन्दा धेरै पर। विष्णु, कृष्ण र नारायणका भक्तहरू — जसको जीवनभरको भक्ति यी दिव्य रूपहरूतिर लागेको हुन्छ — स्थूल शरीर छाडेपछि यहीँ आफ्नो गन्तव्य पाउँछन्। यो "अन्त मति सो गति" को सिद्धान्तअनुसार हुन्छ — मृत्युका बेला जस्तो अन्तिम विचार हुन्छ, मृत्युपछि आत्माको अर्को अवस्था पनि त्यस्तै हुन्छ।
बापूजीले बताउनुभएको छ कि विष्णुपुरीभित्र वर्णन गर्नै नसकिने वैभवका क्षेत्रहरू छन्। गोकुल धाम र दिव्य रासलीलाका प्राचीन प्रसंगहरू केवल बितेका समयका प्रतीकात्मक कथा होइनन्। यी आज पनि सूक्ष्म आयामहरूमा रहिरहेका जीवित यथार्थ हुन्।
वास्तविक जीवनका अनुभवहरूले यी सत्यहरू पुष्टि गर्छन्। स्थूल शरीर छाडेपछि आफ्ना परिवारका सदस्यको सपनामा देखा परेर आफू विष्णुपुरी पुगेको बताउने भक्त आत्माहरूका घटनाहरू छन्। यस्तै एउटा घटना विष्णुको गहिरो भक्त एक युवकको हो, जो करिब २५–३० वर्षको उमेरमा बिते। बितेपछि उनी आफ्ना बुबाको सपनामा देखा परे र शोक नगर्न भने — आफू विष्णुपुरी पुगेको र त्यहाँको संसार वर्णनभन्दा पर सुन्दर रहेको बताए।
यी अनुभवहरूले एउटै सत्यतिर सङ्केत गर्छन्: सूक्ष्म संसार वास्तविक छ, त्यहाँ बासिन्दा छन् र त्यसको आफ्नै बनावट छ। सूक्ष्म लोकहरूको जनसंख्या पृथ्वीको जनसंख्याभन्दा अनन्त गुणा बढी छ।
"विष्णु पुरी को कारण जगत कहा गया है — यहाँ से माया लुप्त हो जाती है।"
"विष्णुपुरीलाई कारण संसार भनिएको छ — यहाँ मायाको अस्तित्व रहँदैन।"
"जो आत्मा विष्णु को, कृष्ण को याद करती है, उसकी गति विष्णु पुरी में होती है।"
"जुन आत्माले विष्णु र कृष्णलाई सम्झन्छ, त्यसको गन्तव्य विष्णुपुरी हुन्छ।"
अध्याय
४
परम तत्त्व — सबैभन्दा माथिल्लो तत्त्व
आध्यात्मिक यात्राको साँचो अर्थ यही हो: आत्माको शुद्ध, प्रकाशमय सार मात्र बाँकी नरहेसम्म तत्त्वहरूको बोझ क्रमशः त्याग्दै जानु।
परम तत्त्वको अवधारणा बेहद ज्ञानका सबैभन्दा गहिरा खुलासाहरूमध्ये एक हो। भक्ति प्रार्थनाहरूमा हामी प्रायः यो पुकार सुन्छौं: "हे प्रभु, तुम मुझे परम तत्त्व में ले जाओ" — हे प्रभु, मलाई परम तत्त्वमा लैजानुहोस्। तर यसको साँचो अर्थ के हो?
"परम" शब्दको अर्थ हो सबैभन्दा माथिल्लो — अर्थात् जुन जन्म, मृत्यु, समय, उमेर र सबै भौतिक अस्तित्वभन्दा पर छ। यो सबै तत्त्वहरूको शुद्ध पारिएको, निर्मल सार हो। कुनै पनि वस्तुलाई त्यसको सबैभन्दा शुद्ध अवस्थासम्म खार्दा त्यसको मूल सार प्रकट हुन्छ। त्यसै गरी, हाम्रा शरीर र वरिपरिको सृष्टि बनाउने तत्त्वहरूलाई तिनका स्थूल, सूक्ष्म र कारण अवस्थाभन्दा पर शुद्ध पार्दा जे बाँकी रहन्छ, त्यही परम तत्त्व हो।
तल्ला आयामहरूमा आत्माको शरीर पाँच तत्त्व (पञ्च महाभूत) ले बनेको हुन्छ: आकाश, वायु, अग्नि, जल र पृथ्वी। आत्मा माथिल्ला आयामहरूमा चढ्दै जाँदा, फरक-फरक आयामका सूक्ष्म संसारको नियमअनुसार भारी तत्त्वहरू क्रमशः घट्दै जान्छन्। सत्यलोक पुग्दासम्म तीन सूक्ष्म तत्त्व मात्र बाँकी रहन्छन्। ब्रह्मापुरीभन्दा माथि यी पनि परम तत्त्वमा बदलिन थाल्छन्।
- विष्णुपुरीमा — शरीर पचास प्रतिशत परम तत्त्वको हुन्छ
- शिवपुरीमा — शरीर सय प्रतिशत परम तत्त्वको हुन्छ
- परमधाममा — तत्त्वको बनावट नै पूरै बिलाउँछ
आध्यात्मिक यात्राको साँचो अर्थ यही हो: आत्माको शुद्ध, प्रकाशमय सार मात्र बाँकी नरहेसम्म तत्त्वहरूको बोझ क्रमशः त्याग्दै जानु।
"परम तत्त्व मतलब — जो समय, जन्म, मृत्यु, और सब तत्त्वों से परे है।"
"परम तत्त्व भनेको — जुन समय, जन्म, मृत्यु र सबै तत्त्वभन्दा पर छ।"
"जैसे जैसे ऊपर जाओगे, तुम्हारा शरीर हल्का होता जाएगा — परम तत्त्व का होता जाएगा।"
"जति माथि चढ्नुहुन्छ, तपाईँको शरीर त्यति हलुका हुँदै जान्छ — यो परम तत्त्वमा बदलिँदै जान्छ।"
अध्याय
५
शिवपुरी — सदाशिवको धाम
यो सय प्रतिशत परम तत्त्वको लोक हो — पूरै परम तत्त्वहरूले बनेको संसार।
विष्णुपुरीभन्दा माथि शिवपुरी छ, जसलाई शिवलोक पनि भनिन्छ। यो सय प्रतिशत परम तत्त्वको लोक हो — पूरै परम तत्त्वहरूले बनेको संसार। यहाँ साधारण तीन तत्त्व पूरै बिलाइसकेका छन्, र दिव्य शक्तिको सबैभन्दा शुद्ध रूप मात्र बाँकी छ।
शिवपुरी सदाशिव र सदा शक्तिको धाम हो, जसलाई हामी आदि शिव र आदि शक्ति पनि भन्छौं। उहाँहरू हाम्रो ब्रह्माण्डमा निराकार शिव (निराकार परम चेतना) बाट प्रकट हुनुभएका पहिला दिव्य सत्ता हुनुहुन्छ। उहाँहरू निराकार दिव्यताका आकारी (सबैभन्दा सूक्ष्म) रूप हुनुहुन्छ।
शिवपुरीको संसार त्यस्तो लोक हो, जहाँ सीमाहरू भौतिक पर्खाल वा बनावटले होइन, शक्तिका क्षेत्रहरूले बनेका हुन्छन्। यहाँका प्राणीहरूका बासस्थान पृथ्वीको अर्थमा घर होइनन्, शक्तिका घेरा हुन् — स्पन्दन र प्रकाशका गोला। हरेक प्राणीको आफ्नै शक्तिको गोलो क्षेत्र छ, आफ्नै ब्रह्माण्डीय स्थान छ, जुन पदार्थले होइन, त्यसको चेतनाको शक्तिले तोकिएको हुन्छ।
शिवपुरी त्यो लोक पनि हो, जहाँबाट यस ब्रह्माण्डको सृष्टिको निर्देशन भयो। यहीँबाट ब्रह्माण्डीय खाका तलतिर खुल्दै गयो, र अन्ततः सृष्टिका विभिन्न लोक/आयामहरू, तत्त्वहरू, सूर्य र स्वयं पृथ्वीको निर्माण भयो।
"शिव पुरी में १००% परम तत्त्व की दुनिया होती है — यहाँ कोई स्थूल तत्त्व नहीं होता।"
"शिवपुरी सय प्रतिशत परम तत्त्वको संसार हो — यहाँ कुनै स्थूल तत्त्व हुँदैन।"
"सदा शिव और सदा शक्ति — ये निराकार शिव के पहले आकारी रूप हैं।"
"सदाशिव र सदा शक्ति — उहाँहरू निराकार शिवका पहिला, सबैभन्दा सूक्ष्म रूप हुनुहुन्छ।"
अध्याय
६
परमधाम — परम बासस्थान
पूरै आध्यात्मिक यात्रा, वास्तवमा, परमधाममा फर्कने यात्रा हो।
यस ब्रह्माण्डको सबैभन्दा माथिल्लो शिखरमा सृष्टिकर्ताको परम बासस्थान छ, जसलाई परमधाम — परम बासस्थान — भनिन्छ। यो सबैभन्दा माथिल्लो आयाम हो। भगवद्गीतामा परमात्माले "सबै सम्बन्ध मलाई सुम्पिदेऊ, मलाई मात्र सम्झ, म तिम्रा सबै कर्मको बोझ नाश गरेर तिमीलाई परमधाम लैजान्छु" भन्नुहुँदा यही लोकको कुरा गर्नुभएको हो।
परमधाम निराकार शिवको लोक हो — रूप नभएको, गुण नभएको, परम चेतनाको लोक। यहाँ न आकार छ, न गुण, न कर्मको बन्धन, न मायाको कुनै अंश। यहाँ बस्ने आत्माहरू निराकारी (रूप नभएका), निर्विकारी (विकार नभएका) र निर्गुणी (सबै गुणभन्दा पर) हुन्छन्। उनीहरू शुद्ध, स्वयं-प्रकाशित चेतनाको अवस्थामा रहन्छन्।
हरेक आत्मा, जानेर होस् वा नजानी, यही लोकमा फर्कन आतुर हुन्छ। यो आत्माको मूल घर हो। पूरै आध्यात्मिक यात्रा, वास्तवमा, परमधाममा फर्कने यात्रा हो।
यो परमधाम यही एउटा ब्रह्माण्डको परमधाम हो भन्ने कुरा बुझ्नु आवश्यक छ। यस ब्रह्माण्डभन्दा पर अनन्त अरू ब्रह्माण्ड छन्, र हरेकको आफ्नै परमधाम छ। सृष्टिको यो अझ फराकिलो चित्र यस पाठ्यक्रमका आउने दिनहरूमा खुलाइनेछ।
"परमधाम इस ब्रह्मांड का सबसे ऊँचा धाम है — यहाँ सिर्फ निराकार आत्माएँ होती हैं।"
"परमधाम यस ब्रह्माण्डको सबैभन्दा माथिल्लो आयाम हो — यहाँ निराकार आत्माहरू मात्र बस्छन्।"
"गीता में भगवान ने कहा — देह और देह के संबंध भूलके, मुझे याद कर, मैं तुझे परमधाम ले जाऊँगा।"
"गीतामा भगवानले भन्नुभयो — शरीर र शरीरका सबै सम्बन्ध बिर्सेर मलाई सम्झ, म तिमीलाई परमधाम लैजान्छु।"
अध्याय
७
शिव र शंकरबीचको फरक
शंकर भने पृथ्वीमा आउनुभएको अवतार हुनुहुन्छ — निराकार शिवको अवतार।
बेहद ज्ञानले दिएका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्पष्टीकरणमध्ये एक हो — शिव र शंकरबीचको फरक। चलनचल्तीको भक्तिमा यी दुई नाम एउटै अर्थमा चलाइन्छन्। तर यो आध्यात्मिक ज्ञानका सबैभन्दा ठूला भ्रममध्ये एक हो।
शिव भन्नाले निराकार (रूप नभएको) परम चेतना — परब्रह्म परमेश्वर — बुझिन्छ। शिव निर्गुण, निराकार, निरञ्जन, निर्विकारी र त्रिगुणातीत हुनुहुन्छ। शिव यस ब्रह्माण्डको सबैभन्दा माथिल्लो धाम परमधाममा बस्नुहुन्छ।
शंकर भने पृथ्वीमा आउनुभएको अवतार हुनुहुन्छ — निराकार शिवको अवतार। शंकर फरक–फरक समयमा विभिन्न अवतारका रूपमा प्रकट हुनुभएको छ। उहाँ आफ्नो दिव्य परिवार — पार्वती, गणेश र कार्तिकेय — सँग कैलाशमा बस्नुहुन्छ। बापूजीले बताउनुभएअनुसार आज पनि शंकर कैलाश मानसरोवरमा आफ्नो सूक्ष्म रूपमा हुनुहुन्छ, र मानसरोवरको तीर्थयात्रामा धेरै भक्त आत्माहरूले उहाँको दिव्य उपस्थिति अनुभव गर्छन्।
- शिव स्रोत हुनुहुन्छ — निराकार, सबै गुणभन्दा पर
- शंकर पृथ्वीमा प्रकट भएको शिवको रूप, अवतार हुनुहुन्छ
"अयोनिज" (माता–पिता नभएको) शब्द शंकरमा लागू हुन्छ — सांसारिक अर्थमा उहाँका माता–पिता छैनन्, किनकि उहाँ सोझै आकारी शिवबाट प्रकट हुनुभयो। तर निराकार परब्रह्म शिवका पनि सृष्टिकर्ता हुनुहुन्छ, जुन कुरा यस पाठ्यक्रमका आउने भागहरूमा खुलाइनेछ। साँचो अर्थमा "स्वयम्भू" अर्थात् आफैं प्रकट भएको भन्ने कुरा सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) मा मात्र लागू हुन्छ; अरू सबै सृष्टिमा कुनै न कुनै समयमा सिर्जना गरिएका हुन्।
बापूजीले यो पनि स्पष्ट पार्नुभएको छ: केही अवतार आकारी शिव (सदाशिव) का हुन् भने केही अवतार खास गरी शंकरका हुन्। समय बित्दै जाँदा शास्त्रहरूमा यो भेद मिसिन पुग्यो, र त्यसैले आध्यात्मिक बुझाइमा व्यापक भ्रम फैलियो।
"शिव निराकार है, शंकर साकारी अवतार है — दोनों एक नहीं हैं।"
"शिव निराकार हुनुहुन्छ, शंकर साकार अवतार हुनुहुन्छ — दुवै एउटै होइनन्।"
"भक्ति मार्ग में शिव और शंकर को एक कर दिया गया — यह सबसे बड़ी confusion है।"
"भक्ति मार्गमा शिव र शंकरलाई एउटै बनाइयो — यही सबैभन्दा ठूलो भ्रम हो।"
अध्याय
८
यस ब्रह्माण्डका सृष्टिकर्ता
तर शिवले सृष्टि सोझै बनाउनुहुन्न।
यो ब्रह्माण्ड कसले बनायो? बेहद ज्ञानले खुलाएको उत्तर स्पष्ट पनि छ र तह–तहको पनि छ।
निराकार शिव — निराकार परब्रह्म परमेश्वर — यस ब्रह्माण्डका परम स्वामी हुनुहुन्छ। तर शिवले सृष्टि सोझै बनाउनुहुन्न। भौतिक संसारको सिर्जना दिव्य क्रमको एउटा निश्चित शृंखलाबाट हुन्छ।
यो प्रक्रिया निराकार शिवभित्र संकल्प (इच्छा) उठ्दा सुरु हुन्छ — "एकबाट अनेक" हुने संकल्प। यही संकल्पबाट शिवले आफैंभित्रबाट आकारी शिव प्रकट गर्नुभयो, जसलाई सदाशिव भनिन्छ। सदाशिवपछि स्त्री दिव्य शक्ति सदा शक्तिका रूपमा प्रकट हुनुभयो।
त्यसपछि सदाशिव र सदा शक्तिले मिलेर विष्णुलाई प्रकट गर्नुभयो। यहाँ विष्णु भनेको लक्ष्मी र नारायणको संयुक्त रूप हो। विष्णुको नाभिबाट ब्रह्मा प्रकट हुनुभयो — प्रजापिता ब्रह्मा, यस सृष्टि अर्थात् विभिन्न लोक/आयामका प्रत्यक्ष सृष्टिकर्ता।
- निराकार शिव → सदाशिव + सदा शक्ति → विष्णु (लक्ष्मी–नारायण) → प्रजापिता ब्रह्मा
प्रजापिता ब्रह्माले नै सप्तऋषि र सात लोक/आयाम सोझै सिर्जना गर्नुभयो। उहाँ प्रजापति हुनुहुन्छ — यस ब्रह्माण्डभित्रका सबै जीवका पुर्खा। बापूजीले धेरै वर्षदेखि अनेक प्रवचनमा सिकाउँदै आउनुभएको कुरासँग यो मेल खान्छ।
"निराकार शिव ने सीधा सृष्टि नहीं बनाई — सृष्टि का creator प्रजापिता ब्रह्मा है।"
"निराकार शिवले सृष्टि सोझै बनाउनुभएन — सृष्टिका सृष्टिकर्ता प्रजापिता ब्रह्मा हुनुहुन्छ।"
"सदाशिव और सदा शक्ति ने मिलकर विष्णु को प्रकट किया, और विष्णु की नाभि से ब्रह्मा आए।"
"सदाशिव र सदा शक्तिले मिलेर विष्णुलाई प्रकट गर्नुभयो, र विष्णुको नाभिबाट ब्रह्मा प्रकट हुनुभयो।"
अध्याय
९
सृष्टिको क्रम
सृष्टिको यो पूरै शृंखला परम तत्त्वको लोकमा भयो।
यस ब्रह्माण्डको सिर्जना एक्लो, छुट्टै घटना होइन; यो सबैभन्दा सूक्ष्मबाट सबैभन्दा स्थूलसम्म खुल्दै जाने शृंखला हो।
सबैभन्दा माथि निराकार शिव हुनुहुन्छ। निराकार शिवबाट पहिलो संकल्पले आकारी शिव प्रकट गर्यो। आकारी शिवबाट आकारी शक्ति प्रकट हुनुभयो। दुवैले मिलेर विष्णुलाई प्रकट गर्नुभयो, र विष्णुको नाभिबाट ब्रह्मा प्रकट हुनुभयो।
त्यसपछि ब्रह्माले सात प्रकाशमान रूप सिर्जना गर्नुभयो, जसलाई सप्त परम पुरुष भनिन्छ — शक्तिमा उहाँ आफैं जस्तै सात परम प्राणी। यिनैलाई सप्तऋषि पनि भनिन्छ। उहाँहरू हरेकले परम प्रकृति सिर्जना गर्नुभयो — सप्त परम प्रकृति, सात परम स्त्री शक्ति। परम पुरुष र परम प्रकृतिले मिलेर सृष्टिको जग बनाउनुभयो, जहाँबाट अरू सबै सृष्टि तल ओर्लियो।
यिनै दिव्य प्राणीहरूले पृथ्वीमाथिका सात लोक/आयाम सिर्जना गर्नुभयो, ब्रह्माण्डका आयामहरूको बनावट खडा गर्नुभयो, र आत्माहरू झन्–झन् स्थूल रूपमा जन्मँदै जाने प्रक्रिया सुरु गर्नुभयो। आज पृथ्वीमा भएको हरेक प्राणी यही मूल दिव्य वंशको सन्तान हो।
सृष्टिको यो पूरै शृंखला परम तत्त्वको लोकमा भयो। भौतिक तत्त्व, पृथ्वी र सूर्यको आवश्यकता पछि मात्र पर्यो — जब सृष्टि क्रमशः तल्ला, गह्रौं आयामहरूमा ओर्लँदै गयो।
"पहले सिर्फ परम तत्व की दुनिया थी — स्थूल दुनिया की ज़रूरत बाद में पड़ी।"
"पहिले परम तत्त्वको संसार मात्र थियो — स्थूल संसारको आवश्यकता पछि पर्यो।"
"ब्रह्मा ने अपने समान ही सप्त परम पुरुष बनाए — और उन्होंने सप्त परम प्रकृति बनाई।"
"ब्रह्माले आफू जस्तै सात परम पुरुष बनाउनुभयो — र उहाँहरूले सात परम प्रकृति बनाउनुभयो।"
अध्याय
१०
प्रजापिता ब्रह्मा र सप्तऋषि
यी परम प्राणीहरूको एउटै विचार पूरै संसार बनाउन पर्याप्त थियो।
सृष्टिको क्रममा प्रजापिता ब्रह्माको स्थान विशेष छ। उहाँ नै सृष्टिका वास्तविक, प्रत्यक्ष सृष्टिकर्ता हुनुहुन्छ। उहाँको पहिलो सिर्जना थियो — आफ्नै सार र शक्तिका सात प्राणी प्रकट गर्नु — सप्त परम पुरुष, जसलाई सप्तऋषि पनि भनिन्छ।
त्यसपछि यी सप्त परम पुरुष हरेकले आ–आफ्नो परम प्रकृति प्रकट गर्नुभयो। यी सात जोडी मिलेर पृथ्वीमाथिका सात लोकका निर्माता बन्नुभयो। उहाँहरूले आयामहरूको बनावट बनाउनुभयो, ऊर्जाका सीमाहरू तोक्नुभयो, र हरेक लोक चलाउने नियम बनाउनुभयो।
यो पूरै काम संकल्प, अर्थात् दिव्य इच्छाको शक्तिबाट मात्र भयो। न शारीरिक परिश्रम थियो, न भौतिक औजार। यी परम प्राणीहरूको एउटै विचार पूरै संसार बनाउन पर्याप्त थियो।
"प्रजापिता ब्रह्मा ने संकल्पना से ही सृष्टि की रचना करी — संकल्प ही उनका tool था।"
"प्रजापिता ब्रह्माले संकल्पबाट मात्रै पूरै सृष्टिको रचना गर्नुभयो — संकल्प नै उहाँको औजार थियो।"
"सप्तऋषि ने सात लोकों की रचना करी — ये ब्रह्मा पुरी के नीचे के सात लोक हैं।"
"सप्तऋषिले सात लोकको रचना गर्नुभयो — यी ब्रह्मापुरीमुनिका सात लोक हुन्।"
अध्याय
११
परम पुरुष र परम प्रकृति
परम पुरुष र परम प्रकृतिबीचको सम्बन्ध नै त्यो जग हो, जसमाथि पूरै सृष्टि अडिएको छ।
परम पुरुष र परम प्रकृतिबीचको सम्बन्ध नै त्यो जग हो, जसमाथि पूरै सृष्टि अडिएको छ। परम पुरुषले परम पुरुष–पक्ष जनाउँछ — चेतना, संकल्प र इच्छाशक्ति। परम प्रकृतिले परम स्त्री–पक्ष जनाउँछ — शक्ति, प्रकट हुने क्षमता र सिर्जना गर्ने बल।
सबैभन्दा माथिल्ला लोकहरूमा यी दुई शक्ति पूरा मेलमिलापमा थिए र आफ्नो चेतनाको संयुक्त शक्तिबाट सिर्जना गर्थे। उनीहरूको सिर्जना पूरै परम तत्त्वले बनेको थियो।
सृष्टि तल झर्दै जाँदा तीन गुण — सत्व, रज र तम — देखा पर्न थाले। सत्युगमा सत्व हाबी थियो र संसार शुद्ध थियो। त्रेता, द्वापर र कलियुग हुँदै रज र तम क्रमशः बढ्दै गए, र सृष्टि झन् गह्रौं, झन् अँध्यारो र झन् द्वन्द्वले भरिएको हुँदै गयो।
यो परिवर्तन सिर्जना प्रक्रियाकै स्वाभाविक परिणाम हो — सृष्टि आफ्नो स्रोतबाट जति टाढा जान्छ, त्यति नै गह्रौं हुँदै जान्छ।
"परम पुरुष और परम प्रकृति — ये दोनों मिलकर ही सृष्टि की नींव हैं।"
"परम पुरुष र परम प्रकृति मिलेर नै सृष्टिको जग हुन्।"
"जैसे जैसे creation नीचे आई, परम तत्त्व से तीन गुणों की दुनिया में बदल गई।"
"सृष्टि तल झर्दै जाँदा त्यो परम तत्त्वबाट तीन गुणको संसारमा बदलियो।"
अध्याय
१२
पृथ्वी कहिले र किन बनाइयो
पृथ्वी आवश्यकता परेर बनाइयो।
यो बेहद ज्ञानका सबैभन्दा आँखा खोलिदिने खुलासामध्ये एक हो: पृथ्वी सधैंदेखि थिएन। ब्रह्माण्डीय समयको एक लामो कालसम्म न पृथ्वी थियो, न सूर्य, न चन्द्रमा, न त हामीले जानेजस्तो कुनै भौतिक सृष्टि नै थियो।
पृथ्वी आवश्यकता परेर बनाइयो। परम पुरुष र परम प्रकृतिले संकल्पबाट सिर्जनाको काम जारी राख्दा हरेक सिर्जनामा उनीहरूले आफ्नो शक्ति लगाउँदै गए। यसले गर्दा समयसँगै उनीहरूकै शक्ति घट्दै गयो। उनीहरूले बनाएका प्राणीहरूले पनि अगाडि सिर्जना गरे, र हरेक अर्को पुस्ता अलिकति कम शक्तिशाली हुँदै गयो।
यो क्रमिक पतन तबसम्म चलिरह्यो, जबसम्म ती प्राणीहरू — जो मूलमा देवी–देवता थिए — परम तत्त्वको लोकमा आफूलाई टिकाउन नसक्ने भए। उनीहरूको शरीर गह्रौं भयो, चेतना धमिलो भयो, तत्त्वहरू बाक्लो भए। उनीहरू शक्तिको हिसाबले "खस्न" थाले।
- तल झर्दै गरेका यी प्राणीहरू ओर्लने ठाउँका रूपमा पृथ्वी चाहियो
विज्ञानको दृष्टिले पृथ्वी लगभग ४.५४ अर्ब वर्ष पुरानो छ र युनिभर्स लगभग १३.४ अर्ब वर्ष पुरानो छ। ब्रह्माको समयमा भन्ने हो भने, पहिलो परार्धमा ब्रह्माका पहिला १० वर्ष बितेपछि पृथ्वी बनाइयो। ती १० वर्षभन्दा अगाडि, लगभग ३०० ट्रिलियन वर्षसम्म, पृथ्वी थिएन।
पृथ्वी पहिलोपल्ट बन्दा त्यो आज हामीले देख्नेजस्तो गह्रौं ग्रह थिएन। त्यसको बनावट हलुका र सात्विक थियो — पानी, माटो र हावा सबै सूक्ष्म र शुद्ध थिए। युगहरू बित्दै जाँदा, तम बढ्दै जाँदा, पृथ्वी क्रमशः गह्रौं हुँदै गयो।
"धरती पहले से नहीं थी — जब देवी देवता गिरने लगे, तब धरती बनाई गई।"
"पृथ्वी सुरुदेखि थिएन — जब देवी–देवता खस्न थाले, तब पृथ्वी बनाइयो।"
"लगभग ३१० खरब साल तक कोई धरती नहीं थी — परम तत्त्व की ही दुनिया थी।"
"लगभग ३१० ट्रिलियन वर्षसम्म कुनै पृथ्वी थिएन — केवल परम तत्त्वको संसार थियो।"
"जब धरती बनी, तब भी वो सत्त्व प्रधान थी — आज जैसी जड़ नहीं थी।"
"पृथ्वी पहिलोपल्ट बन्दा त्यो सत्वप्रधान थियो — आजजस्तो गह्रौं थिएन।"
अध्याय
१३
स्वयं-प्रकाशित प्राणी — सूर्यभन्दा पहिले
आत्मा आफ्नो मूल अवस्थामा परम प्रकाश, अर्थात् सबैभन्दा ठूलो प्रकाश हो।
सूर्य बन्नुभन्दा पहिले सृष्टिका प्राणीहरू स्वयं-प्रकाशित थिए। उनीहरूलाई बाहिरी प्रकाशको स्रोत चाहिँदैनथ्यो, किनकि उनीहरूको आफ्नै आत्मिक शक्ति यति विशाल थियो कि उनीहरू भित्रैबाट प्रकाश छर्थे।
आत्मा आफ्नो मूल अवस्थामा परम प्रकाश, अर्थात् सबैभन्दा ठूलो प्रकाश हो। सबैभन्दा माथिल्ला आयामहरूमा यो भित्री प्रकाश यति शक्तिशाली थियो कि हरेक प्राणीको वरिपरिको पूरै ठाउँ त्यसैले उज्यालो पार्थ्यो। परम तत्त्वको लोकमा अँध्यारो भन्ने कुरा नै थिएन।
"तुम स्वयं प्रकाशित हो" — तिमी स्वयं-प्रकाशित छौ — भन्ने आध्यात्मिक शिक्षाको साँचो अर्थ यही हो। यो कुनै उपमा होइन। यो आत्माको मूल अवस्थाको वर्णन हो।
बाहिरी प्रकाशको आवश्यकता तब मात्र पर्यो, जब प्राणीहरूले आफ्नो भित्री शक्ति गुमाउन थाले। आकाशीय पिण्डहरू — तारा, ग्रह, सूर्य — सबै सृष्टिका बासिन्दाहरूको भित्री प्रकाश मधुरो हुँदै जाँदा बनाइए।
- अँध्यारो भनेको केवल भौतिक प्रकाशको अभाव होइन — यो आत्म शक्तिको अभाव हो
आध्यात्मिक यात्रा भनेको वास्तवमा त्यही मूल स्वयं-प्रकाश फिर्ता ल्याउने यात्रा हो।
"पहले आत्माएँ स्वयं प्रकाशित थीं — सूर्य की ज़रूरत ही नहीं थी।"
"पहिले आत्माहरू स्वयं-प्रकाशित थिए — सूर्यको आवश्यकता नै थिएन।"
"जब अंदर का प्रकाश कम हुआ, तब बाहर के प्रकाश की ज़रूरत पड़ी।"
"जब भित्रको प्रकाश घट्यो, तब बाहिरको प्रकाशको आवश्यकता पर्यो।"
अध्याय
१४
संकल्प शक्ति — अठोटको शक्ति
सबैभन्दा माथिल्ला लोकहरूमा एउटै विचार पूरै संसार बनाउन पर्याप्त थियो।
ब्रह्माण्डीय सृष्टिको पूरै प्रक्रिया संकल्प शक्ति — अठोटको शक्ति — बाट भयो। सबैभन्दा माथिल्ला लोकहरूमा एउटै विचार पूरै संसार बनाउन पर्याप्त थियो।
यो बुझ्न, आज हामीले चलाउने हरेक प्रविधिलाई हेर्नुहोस् — हरेक मोबाइल फोन, हरेक हवाईजहाज, हरेक कम्प्युटर — सुरुमा कसैको मनमा एउटा विचारका रूपमा जन्मेको थियो। ब्रह्माण्डको स्तरमा पनि त्यही नियम चल्छ, फरक यति हो कि माथिल्ला आयामहरूमा संकल्प गर्नु र त्यो प्रकट हुनुबीचको दूरी लगभग शून्य थियो।
बापूजीले यसलाई सुन्दर तरिकाले बुझाउनुभएको छ: पाँच सय वर्षअघि त्यस समयका मानिसलाई कसैले मोबाइल फोन देखाएको भए उनीहरूले त्यसलाई चमत्कार ठान्थे। तर आज पाँच वर्षको बच्चाले पनि त्यो चलाउन जान्दछ। संकल्पको शक्ति सधैं सृष्टिको चालक शक्ति रहिआएको छ — फेरिने कुरा त माध्यम मात्र हो।
रामायणमा वर्णन गरिएको प्राचीन समयमा रावणको विमान संकल्पको शक्ति र सूक्ष्म ऊर्जाबाट चल्थ्यो। यो कल्पना थिएन; यो माथिल्लो आयामको प्रविधि थियो, जुन इन्धन बाल्ने इन्जिनबाट होइन, संकल्पबाट चल्थ्यो।
"संकल्पना से ही सृष्टि बनी — एक संकल्प से पूरी दुनिया बनती थी।"
"सृष्टि संकल्पबाट मात्रै बन्यो — एउटै संकल्पबाट पूरै संसार बन्थ्यो।"
"आज जो technology है, वो भी संकल्प का ही दान है — पहले संकल्प सीधा सृष्टि बनाता था।"
"आजको प्रविधि पनि संकल्पकै उपहार हो — पहिले संकल्पले सोझै सृष्टि बनाउँथ्यो।"
अध्याय
१५
देवी–देवताको पतन
हामी दिव्यतासम्म पुग्न संघर्ष गरिरहेका तुच्छ प्राणी होइनौं।
देवी–देवता — परम पुरुष र परम प्रकृतिको मूल दिव्य सिर्जना — सधैंका लागि आफ्नो उच्च अवस्थामा रहेनन्। सिर्जनाको क्रम अगाडि बढ्दै जाँदा उनीहरूको शक्ति बाहिरतिर खर्च हुँदै गयो, र उनीहरूको भित्री शक्ति बिस्तारै घट्दै गयो।
बापूजी भन्नुहुन्छ — यो पतन देवी–देवताहरूलाई पूरै थाहा भएर भएको थिएन। उनीहरू सिर्जनाको आनन्दमा, हरेक नयाँ अनुभवको नौलोपनमा यति डुबेका थिए कि आफ्नै शक्ति घटिरहेको उनीहरूले चालै पाएनन्। यो नयाँ खेलौना पाएर पुरानो बिर्सने बच्चाजस्तै थियो — नयाँको रमाइलोले मूल कुराको नोक्सान छोपिदियो।
तल झर्दै जाँदा उनीहरूको शरीर शुद्ध प्रकाशबाट तीन तत्त्व, त्यसपछि चार, र अन्त्यमा पाँच तत्त्वको भयो — आज हामी बस्ने गह्रौं भौतिक शरीर।
- जसले आफू तल झरिरहेको थाहा पाए, उनीहरू रोकिए र माथिल्ला लोकहरूमै रहे
- जसले थाहा पाएनन्, उनीहरू पृथ्वीसम्मै खसे — वा अझ तल
पृथ्वीमाथिका सूक्ष्म आयामहरूको जनसंख्या पृथ्वीको जनसंख्याभन्दा अनन्त गुणा बढी छ। यसको कारण के हो भने अधिकांश आत्माहरू भौतिक तहमा पुग्नुअघि नै विभिन्न तहमा रोकिए।
यो बुझाइले मानिस हुनुको अर्थ नै बदलिदिन्छ। हामी दिव्यतासम्म पुग्न संघर्ष गरिरहेका तुच्छ प्राणी होइनौं। हामी मूलमा दिव्य प्राणी हौं, जो तल झरेका छौं, र आध्यात्मिक ज्ञानको उद्देश्य त्यही पतनलाई उल्टाउनु हो।
"देवी-देवता गिरते गए, उन्हें पता भी नहीं चला कि उनकी power down हो रही है।"
"देवी–देवता खस्दै गए, आफ्नो शक्ति घटिरहेको उनीहरूले थाहै पाएनन्।"
"जिसको एहसास हो गया वो ऊपर के लोकों में रुक गई — जो नहीं हुआ वो धरती तक आ गई।"
"जसले थाहा पाए, उनीहरू माथिल्ला लोकहरूमा रोकिए — जसले पाएनन्, उनीहरू पृथ्वीसम्म झरे।"
"धरती पर की population से अनंत गुना ज़्यादा population सूक्ष्म जगत में है।"
"सूक्ष्म जगतको जनसंख्या पृथ्वीको जनसंख्याभन्दा अनन्त गुणा बढी छ।"
अध्याय
१६
सूर्यको सृष्टि
सूर्यको प्रकाश ब्रह्मापुरीसम्म मात्र पुग्छ — त्योभन्दा माथिका लोकहरू स्वयं-प्रकाशित छन्।
सृष्टिको सुरुमा सूर्य थिएन। बाहिरी प्रकाशको आवश्यकता टार्नै नसकिने भएपछि मात्र सूर्य बनाइयो। देवी–देवता ओर्लँदै जाँदा र उनीहरूको भित्री प्रकाश मधुरो हुँदै जाँदा तल्ला लोकहरूलाई अन्धकारले ढाक्न थाल्यो।
सुरुमा सूर्यको प्रकाश पृथ्वीका लागि मात्र चाहिएको थियो। माथिल्ला लोकहरूलाई यसको आवश्यकता थिएन, किनकि त्यहाँका बासिन्दाहरूमा अझै भित्री प्रकाश बाँकी थियो। सूर्यको प्रकाश ब्रह्मापुरीसम्म मात्र पुग्छ — त्योभन्दा माथिका लोकहरू स्वयं-प्रकाशित छन्।
सुरुमा सूर्य पृथ्वीको वरिपरि घुम्थ्यो, किनकि यसको उद्देश्य नै पृथ्वीलाई प्रकाश दिनु थियो। समय बित्दै जाँदा र सृष्टि घना हुँदै जाँदा सौरमण्डल आज हामीले देख्ने बनावटमा बदलियो।
सूर्य बल्दै गरेको ग्यासको डल्लो मात्र होइन — यो एउटा ब्रह्माण्डीय व्यवस्था हो, जुन सृष्टिभित्रका आत्माहरूको शक्ति घट्दै गएपछि त्यसको जवाफमा बनाइएको हो।
"सूर्य पहले से नहीं था — जब अंधेरा बढ़ने लगा, तब सूर्य बनाया गया।"
"सूर्य सुरुदेखि थिएन — जब अन्धकार बढ्न थाल्यो, तब सूर्य बनाइयो।"
"सूर्य का प्रकाश सिर्फ ब्रह्मा पुरी तक जाता है — उससे ऊपर की दुनिया स्वयं प्रकाशित है।"
"सूर्यको प्रकाश ब्रह्मापुरीसम्म मात्र पुग्छ — ब्रह्मापुरीभन्दा माथिका संसारहरू स्वयं-प्रकाशित छन्।"
अध्याय
१७
नरक लोक — तल्ला लोकहरू
ज्ञान र आध्यात्मिक उत्थानबाट हरेक आत्माले आफ्नो ओर्लाइलाई उल्टाउन सक्छ।
जसरी पृथ्वीमाथि सात लोक छन्, त्यसरी नै पृथ्वीमुनि पनि सात लोक छन्: अतल, वितल, सुतल, तलातल, रसातल, महातल र पाताल लोक। जुन ओर्लाइले देवी–देवतालाई पृथ्वीसम्म ल्यायो, त्यही ओर्लाइको परिणामस्वरूप यी तल्ला लोकहरू बने।
जो प्राणी खस्दै गए — जसको शक्ति अझै घट्यो, जसको चेतना तमले ढाकियो — तिनीहरू पृथ्वीभन्दा पनि तल ओर्लिए। कुनै बेला तेजस्वी देवी–देवता रहेका तिनै दिव्य प्राणी बिस्तारै ओर्लँदै गएर राक्षस, दानव र तल्ला लोकका प्राणी बने।
उनीहरूका शक्तिहरू बन्द भए। उनीहरूको चेतना पूरै ढाकियो। उनीहरू अस्तित्वको सबैभन्दा तल्लो स्तरमा पुगे।
बापूजीले बताउनुभएअनुसार मंगल र बृहस्पतिको बीचमा घुमिरहेका क्षुद्रग्रह (asteroids) र आकाशीय टुक्राहरू पनि यही प्रक्रियासँग जोडिएका छन्। शास्त्रहरूमा बताइएका ५५ करोड (५५० मिलियन) नरकका प्राणी यी तल्ला आयामहरूमा बस्ने वास्तविक प्राणी हुन्।
- कुनै पनि आत्मा जन्मैदेखि खराब हुँदैन — तल्ला लोकका हरेक प्राणी कुनै बेला दिव्य प्राणी थिए
ज्ञान र आध्यात्मिक उत्थानबाट हरेक आत्माले आफ्नो ओर्लाइलाई उल्टाउन सक्छ।
"जो देवी-देवता थे, वही गिर कर राक्षस बने, वही पशु समान बन गए।"
"जो देवी–देवता थिए, तिनै खसेर राक्षस बने, तिनै पशुजस्ता प्राणी बने।"
"कोई भी आत्मा जन्म से बुरी नहीं होती — ये सब गिरने का परिणाम है।"
"कुनै पनि आत्मा जन्मैदेखि खराब हुँदैन — यो सबै खस्नुको परिणाम हो।"
अध्याय
१८
के हाम्रो जस्तै अरू पृथ्वी पनि छन्?
बापूजीले सिकाउनुभएको छ कि यस सृष्टिमा अनन्त ब्रह्माण्ड छन्।
यो प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ: के पृथ्वीजस्ता अरू ग्रह पनि छन्? उत्तर स्पष्ट छ — छन्।
बापूजीले सिकाउनुभएको छ कि यस सृष्टिमा अनन्त ब्रह्माण्ड छन्। हरेकको आफ्नै बनावट, लोकहरूको आफ्नै क्रम, आफ्नै ब्रह्मा, विष्णु र शंकर, र आफ्नै पृथ्वीजस्ता ग्रह छन्। तत्त्वहरूको मिश्रण अलिकति फरक हुन सक्छ, तर मूल बनावट सबै ब्रह्माण्डमा एउटै रहन्छ।
हाम्रो पृथ्वीको सबैभन्दा नजिक रहेको पृथ्वीजस्तो ग्रह, र समानान्तर युनिभर्स र आकाशगंगाहरूको फराकिलो विषय दिन ५ मा विस्तारमा हेरिनेछ। अहिलेलाई हाम्रो पृथ्वी यस्ता अनन्त सृष्टिमध्ये एक हो भन्ने बुझ्नु पर्याप्त छ।
"हमारी जैसी धरती और भी अनंत ब्रह्मांडों में हैं — हम अकेले नहीं हैं।"
"हाम्रो जस्ता पृथ्वी अरू अनन्त ब्रह्माण्डहरूमा पनि छन् — हामी एक्लै छैनौं।"
"हर ब्रह्मांड का अपना ब्रह्मा, विष्णु, शंकर है — थोड़ा तत्व का फर्क होता है।"
"हरेक ब्रह्माण्डको आफ्नै ब्रह्मा, विष्णु र शंकर छन् — तत्त्वमा अलिकति फरक हुन्छ।"
अध्याय
१९
महाकल्प प्रलय — महान् प्रलय
हरेक क्षण अनन्त ब्रह्माण्ड बनिरहेका छन् र नष्ट भइरहेका छन्।
हरेक ब्रह्माण्डको आयु निश्चित छ — ब्रह्माका १०० वर्ष। यो अवधि पूरा भएपछि ब्रह्माण्डमा महाकल्प प्रलय — महान् प्रलय — हुन्छ।
ब्रह्मा, विष्णु र शंकरले सृष्टिलाई थाम्न नसक्ने भएपछि यो प्रक्रिया सुरु हुन्छ। तम यति बढेको हुन्छ कि यी परम सत्ताहरूले पनि सन्तुलन फर्काउन सक्नुहुन्न। यस बेला आदि शक्तिले शिवलाई काम गर्न निर्देशन दिनुहुन्छ।
निराकार शिव सूर्यमा प्रवेश गर्नुहुन्छ र काल अग्नि — ब्रह्माण्डीय समयको आगो — उत्पन्न गर्नुहुन्छ। यो काल अग्निले सारा ब्रह्माण्डलाई घेरेर सबै कुरा भस्म गर्छ। सारा सृष्टि फेरि शिवभित्र खिचिन्छ।
यहाँ एउटा गहिरो रहस्य छ: शिवले सारा ब्रह्माण्डलाई, त्यसको सबै नकारात्मकतासहित, आफूभित्र समेट्नुहुँदा त्यो समेटिएको नकारात्मकताले शिवलाई समेत जीव (बन्धनमा परेको सत्ता) बनाइदिन्छ। त्यसपछि प्रश्न उठ्छ: नयाँ ब्रह्माण्ड रच्ने शक्ति कहाँबाट आउँछ?
- यसको उत्तर यस ब्रह्माण्डभन्दा परको ज्ञानसँग जोडिएको छ — जुन दिन ५ मा खुलाइनेछ
शास्त्रहरू भन्छन्: "प्रतिपल अनंत ब्रह्मांड बनते हैं और बिगड़ते हैं।" हरेक क्षण अनन्त ब्रह्माण्ड बनिरहेका छन् र नष्ट भइरहेका छन्। एकैसाथ चलिरहेका यी अनन्त ब्रह्माण्डीय चक्रहरूमध्ये यो ब्रह्माण्ड एक हो।
"जब ब्रह्मा के १०० वर्ष पूरे हो जाते हैं, तब महा कल्प प्रलय होता है।"
"जब ब्रह्माका १०० वर्ष पूरा हुन्छन्, तब महाकल्प प्रलय हुन्छ।"
"शिव सूर्य में प्रवेश करके काल अग्नि पैदा करता है — पूरा ब्रह्मांड जल जाता है।"
"शिव सूर्यमा प्रवेश गरेर काल अग्नि उत्पन्न गर्नुहुन्छ — सारा ब्रह्माण्ड जलेर भस्म हुन्छ।"
"प्रतिपल अनंत ब्रह्मांड बनते और बिगड़ते हैं — ये एक अनंत प्रक्रिया है।"
"हरेक क्षण अनन्त ब्रह्माण्ड बन्छन् र नष्ट हुन्छन् — यो एउटा अनन्त प्रक्रिया हो।"
अध्याय
२०
आत्म ज्ञान — आत्म जागृति र आत्म साक्षात्कार
दिव्यतामा फर्कने बाटो असम्भव सपना होइन — यो हाम्रो जन्मसिद्ध अधिकार हो।
सृष्टिको सारा यात्रा — परमधामदेखि पृथ्वीसम्म — अन्ततः आत्माकै यात्रा हो। र बेहद ज्ञानको उद्देश्य आत्मालाई उसको मूल सत्यप्रति जगाउनु हो।
हामी भौतिक प्राणी मात्र होइनौं। हामी परम पुरुष र परम प्रकृतिका सन्तान हौं। हाम्रो सृष्टि बेहदका सबैभन्दा माथिल्ला लोकहरूमा भएको थियो। हामी हरेकभित्रको आत्माले त्यो मूल दिव्य अवस्थाको सम्झना, शक्ति र सम्भावना बोकेको छ।
फरक-फरक आत्मा फरक-फरक समयमा पृथ्वीमा आए — कोही १५ लाख (१.५ मिलियन) वर्षअघि, कोही ५,००० वर्षअघि। हरेक आत्माको यात्रा आ-आफ्नै छ, तर गन्तव्य एउटै छ: आत्म जागृति — आत्माको जागरण।
- आत्म ज्ञान (आत्माको ज्ञान) → आत्म बोध (आत्माको अनुभूति) → आत्म जागृति (आत्माको जागरण) → आत्म साक्षात्कार (आत्माको प्रत्यक्ष अनुभूति)
बेहद ज्ञानमा सिकाइएको योगको अभ्यास भनेको मनका विचारहरूलाई ब्रह्म चिन्तनतिर (परमको चिन्तनतिर) लगाउनु हो। सबै विचार रोक्नु लगभग असम्भव भएकाले विधि यही हो — तिनलाई सबैभन्दा उच्च सत्यतिर मोड्नु।
हामी कहाँबाट आयौं भनेर बुझेपछि हामी कहाँ फर्कनुपर्छ भन्ने बुझ्छौं। सृष्टिको विशालता देखेपछि हामी आफ्नै सम्भावनाको विशालता देख्छौं। दिव्यतामा फर्कने बाटो असम्भव सपना होइन — यो हाम्रो जन्मसिद्ध अधिकार हो।
"तुम्हारी creation बेहद के बेहद की दुनिया में हुई है — तुम वही दिव्य आत्मा हो।"
"तपाईँको सृष्टि बेहदको पनि बेहदको संसारमा भएको हो — तपाईँ त्यही दिव्य आत्मा हुनुहुन्छ।"
"आत्म ज्ञान से आत्म बोध, आत्म बोध से आत्म जागृति, आत्म जागृति से आत्म साक्षात्कार।"
"आत्म ज्ञानबाट आत्म बोध आउँछ, आत्म बोधबाट आत्म जागृति, आत्म जागृतिबाट आत्म साक्षात्कार।"
"संकल्प रोकना संभव नहीं — संकल्प को दिशा दो, ब्रह्म चिंतन में लगाओ।"
"विचार रोक्न सम्भव छैन — तिनलाई दिशा दिनुहोस्, ब्रह्म चिन्तनमा लगाउनुहोस्।"
निर्देशित ध्यान
यस दिनको गहिरो भित्री अनुभव र पूरा निर्देशित ध्यानका लागि कृपया YouTube मा पूरा सत्र हेर्नुहोस्।
खोज्नुहोस्:
Behad Ka Param Gyan — 10 Days Course — Day 4
यहाँ हेर्नुहोस्:
https://www.youtube.com/live/noZuFv8Om_Y?si=cC0p6vXkhVRqMh-O
दिन ४ मा हामीले के बुझ्यौं
दिन ४ ले यस ब्रह्माण्डभित्रको ब्रह्माण्डीय सृष्टिको पूरा खाका खोल्छ। हामीले सिक्यौं कि सृष्टि भौतिक संसारबाट सुरु भएको होइन, निराकार शिवबाट सुरु भएको हो, जसको एउटै संकल्पले परम तत्त्वदेखि आज हामी बस्ने घना भौतिक संसारसम्मको क्रमिक प्रक्रिया चलायो।
हामीले शिव र शंकरबीचको महत्त्वपूर्ण भिन्नता बुझ्यौं — शिव निराकार परम चेतना हुनुहुन्छ, शंकर साकार अवतार हुनुहुन्छ। हामीले निराकार शिवदेखि आकारी शिव र आकारी शक्ति, विष्णु, प्रजापिता ब्रह्मा हुँदै सात लोक बनाउने सप्तऋषिसम्मको क्रम पछ्यायौं।
हामीले थाहा पायौं कि पृथ्वी सधैं थिएन। लगभग १० ट्रिलियन वर्षसम्म सृष्टि पूरै परम तत्त्वको लोकमा थियो, र ओर्लँदै गरेका देवी–देवतालाई भौतिक आधार चाहिएपछि मात्र पृथ्वी बन्यो। सूर्य पनि मधुरो हुँदै गएको भित्री प्रकाशको जवाफमा बनाइएको हो।
हामीले नरक लोकबारे जान्यौं र बुझ्यौं कि त्यहाँका प्राणी धेरै तल ओर्लिएका तिनै दिव्य प्राणी हुन्। हामीले सिक्यौं कि अरू अनन्त ब्रह्माण्डहरूमा अरू पृथ्वी पनि छन्।
अन्त्यमा, हामीले महाकल्प प्रलय र ब्रह्माण्डको सृष्टि र विनाशको चक्र कसरी अनन्तसम्म चलिरहन्छ भन्ने बुझ्यौं। यो सबै ज्ञानको उद्देश्य आत्मालाई उसको मूल दिव्य पहिचानप्रति जगाउनु र उसलाई साँचो घर फर्काउनु हो।
सिफारिस गरिएका भिडियो सन्दर्भ
यस पुस्तकमा प्रस्तुत अवधारणाहरूको बुझाइ गहिरो बनाउन तपाईँ बापूजी दशरथभाई पटेलका मूल प्रवचनहरू हेर्न सक्नुहुन्छ।
यी छानिएका सत्रहरूले दिन ४ मा बताइएका पृथ्वीको सृष्टि, ब्रह्माण्डीय क्रम र आध्यात्मिक प्रक्रियाहरूबारे अझ गहिरो बुझाइ दिन्छन्।
दिन ४ — पूरा सत्र:
https://www.youtube.com/live/noZuFv8Om_Y?si=cC0p6vXkhVRqMh-O
पृथ्वीको सृष्टि (बापूजी):
बापूजी दशरथभाई पटेलको YouTube च्यानलमा जानुहोस् र यस ब्रह्माण्ड र पृथ्वीको सृष्टिबारे आधारभूत भिडियोहरूका लागि "For Beginners" नामको प्लेलिस्ट हेर्नुहोस्।
थप खोजका लागि बापूजी दशरथभाई पटेलको आधिकारिक YouTube च्यानलमा अरू धेरै प्रवचन उपलब्ध छन्, जसका दर्शक विश्वभर छन्।
दिन ४ को भिडियोको विवरण (description) बक्स पनि हेर्न अनुरोध गरिन्छ, जहाँ गहिरो अध्ययनका लागि थप सम्बन्धित लिंक र सामग्री दिइएका छन्।
शृंखला जारी
यो १० दिने शृंखलाको दिन ४ हो
दिन ५ बाट आफ्नो यात्रा जारी राख्नुहोस्
बेहद ज्ञानमा अझ गहिरो पस्न।
बापूजीका अनमोल वचनहरू — पृथ्वीको सृष्टि र ब्रह्माण्डीय क्रम
"बिना कालचक्र को समझे, ब्रह्मांड की रचना को समझना असंभव है।"
"अर्थ: समयको चक्र (काल चक्र) नबुझी ब्रह्माण्डको रचना बुझ्न असम्भव छ।"
"समय सिर्फ घड़ी की सुई नहीं है — समय शक्ति है, समय परिवर्तन है।"
"अर्थ: समय केवल घडीको सुई चल्नु होइन — समय शक्ति हो, आत्माको शक्तिले समय बदलिन्छ।"
"सत्य लोक और ब्रह्मा पुरी एक नहीं है — ब्रह्मा पुरी, सत्य लोक के ऊपर की layer है।"
"अर्थ: सत्यलोक र ब्रह्मापुरी एउटै होइनन् — ब्रह्मापुरी सत्यलोकभन्दा माथिको तह हो।"
"ब्रह्मा पुरी में भी हल्का सा माया का अंश होता है — पूरी तरह माया सिर्फ विष्णु पुरी में लुप्त होती है।"
"अर्थ: ब्रह्मापुरीमा पनि मायाको हल्का अंश हुन्छ — माया विष्णुपुरीमा मात्र पूरै नष्ट हुन्छ।"
"विष्णु पुरी को कारण जगत कहा गया है — यहाँ से माया लुप्त हो जाती है।"
"अर्थ: विष्णुपुरीलाई कारण संसार भनिएको छ — यहाँ मायाको अस्तित्व रहँदैन।"
"जो आत्मा विष्णु को, कृष्ण को याद करती है, उसकी गति विष्णु पुरी में होती है।"
"अर्थ: जुन आत्माले विष्णु र कृष्णलाई सम्झन्छ, त्यसको गन्तव्य विष्णुपुरी हुन्छ।"
"परम तत्व मतलब — जो समय, जन्म, मृत्यु, और सब तत्वों से परे है।"
"अर्थ: परम तत्त्वको अर्थ हो — जुन समय, जन्म, मृत्यु र सबै तत्त्वभन्दा पर छ।"
"जैसे जैसे ऊपर जाओगे, तुम्हारा शरीर हल्का होता जायेगा — परम तत्व का होता जायेगा।"
"अर्थ: जति माथि जानुहुन्छ, तपाईँको शरीर त्यति हलुका हुँदै जान्छ — त्यो परम तत्त्वमा बदलिँदै जान्छ।"
"शिव पुरी में १००% परम तत्व की दुनिया होती है — यहाँ कोई स्थूल तत्व नहीं होता।"
"अर्थ: शिवपुरी सय प्रतिशत परम तत्त्वको संसार हो — यहाँ कुनै स्थूल तत्त्व हुँदैन।"
"सदाशिव और सदा शक्ति — ये निराकार शिव के पहले आकारी रूप हैं।"
"अर्थ: सदाशिव र सदा शक्ति — उहाँहरू निराकार शिवका पहिला, सबैभन्दा सूक्ष्म रूप हुनुहुन्छ।"
"परमधाम इस ब्रह्मांड का सबसे ऊँचा धाम है — यहाँ सिर्फ निराकार आत्माएँ होती हैं।"
"अर्थ: परमधाम यस ब्रह्माण्डको सबैभन्दा माथिल्लो आयाम हो — यहाँ निराकार आत्माहरू मात्र बस्छन्।"
"गीता में भगवान ने कहा — देह सर्वदेह सम्बन्ध छोड़, मुझमें याद कर, मैं तुझे परमधाम ले जाऊँगा।"
"अर्थ: गीतामा भगवानले भन्नुभयो — देहका सबै सम्बन्ध त्याग, मलाई सम्झ, म तिमीलाई परमधाम लैजानेछु।"
"शिव निराकार है, शंकर आकारी अवतार है — दोनों एक नहीं हैं।"
"अर्थ: शिव निराकार हुनुहुन्छ, शंकर आकारी अवतार हुनुहुन्छ — दुवै एउटै होइनन्।"
"शंकर स्वयंभू हैं — उनके माता-पिता नहीं हैं, लेकिन शिव से प्रकट हुए हैं।"
"अर्थ: शंकर स्वयम्भू हुनुहुन्छ — उहाँका आमाबाबु छैनन्, तर उहाँ शिवबाट प्रकट हुनुभयो।"
"भक्ति मार्ग में शिव और शंकर को एक कर दिया गया — यह सबसे बड़ी confusion है।"
"अर्थ: भक्ति मार्गमा शिव र शंकरलाई एउटै बनाइयो — यही सबैभन्दा ठूलो भ्रम हो।"
"निराकार शिव ने सीधा सृष्टि नहीं बनाई — सृष्टि का creator प्रजापिता ब्रह्मा है।"
"अर्थ: निराकार शिवले सृष्टि सोझै बनाउनुभएन — सृष्टिका सृष्टिकर्ता प्रजापिता ब्रह्मा हुनुहुन्छ।"
"सदाशिव और सदा शक्ति ने मिलकर विष्णु को प्रकट किया, और विष्णु की नाभि से ब्रह्मा आये।"
"अर्थ: सदाशिव र सदा शक्तिले मिलेर विष्णुलाई प्रकट गर्नुभयो, र विष्णुको नाभिबाट ब्रह्मा प्रकट हुनुभयो।"
"पहले सिर्फ परम तत्व की दुनिया थी — स्थूल दुनिया की ज़रूरत बाद में पड़ी।"
"अर्थ: पहिले परम तत्त्वको संसार मात्र थियो — स्थूल संसारको आवश्यकता पछि पर्यो।"
"ब्रह्मा ने अपने समान ही सप्त परम पुरुष बनाये — और उन्होंने सप्त परम प्रकृति बनाई।"
"अर्थ: ब्रह्माले आफूजस्तै सात परम पुरुष रच्नुभयो — र उहाँहरूले सात परम प्रकृति रच्नुभयो।"
"प्रजापिता ब्रह्मा ने संकल्पना से ही सृष्टि की रचना करी — संकल्प ही उनका tool था।"
"अर्थ: प्रजापिता ब्रह्माले संकल्पबाट मात्रै पूरै सृष्टिको रचना गर्नुभयो — संकल्प नै उहाँको औजार थियो।"
"परम पुरुष और परम प्रकृति — ये दोनों मिलकर ही सृष्टि की नींव हैं।"
"अर्थ: परम पुरुष र परम प्रकृति मिलेर नै सृष्टिको जग हुन्।"
"धरती पहले से नहीं थी — जब देवी देवता गिरने लगे, तब धरती बनाई गई।"
"अर्थ: पृथ्वी सुरुदेखि थिएन — जब देवी–देवता खस्न थाले, तब पृथ्वी बनाइयो।"
"लगभग ३१० खरब साल तक कोई धरती नहीं थी — परम तत्व की ही दुनिया थी।"
"अर्थ: लगभग ३१० ट्रिलियन वर्षसम्म कुनै पृथ्वी थिएन — केवल परम तत्त्वको संसार थियो।"
"पहले आत्माएँ स्वयं प्रकाशित थीं — सूर्य की ज़रूरत ही नहीं थी।"
"अर्थ: पहिले आत्माहरू स्वयं-प्रकाशित थिए — सूर्यको आवश्यकता नै थिएन।"
"जब अंदर का प्रकाश कम हुआ, तब बाहर के प्रकाश की ज़रूरत पड़ी।"
"अर्थ: जब भित्रको प्रकाश घट्यो, तब बाहिरको प्रकाशको आवश्यकता पर्यो।"
"संकल्पना से ही सृष्टि बनी — एक संकल्प से पूरी दुनिया बनती थी।"
"अर्थ: सृष्टि संकल्पबाट मात्रै बन्यो — एउटै संकल्पबाट पूरै संसार बन्थ्यो।"
"देवी-देवता गिरते गये, उन्हें पता भी नहीं चला कि उनकी power down हो रही है।"
"अर्थ: देवी–देवता खस्दै गए, आफ्नो शक्ति घट्दै छ भन्ने उनीहरूले थाहै पाएनन्।"
"धरती पर की population से अनंत गुना ज़्यादा population सूक्ष्म जगत में है।"
"अर्थ: सूक्ष्म जगतको जनसंख्या पृथ्वीको जनसंख्याभन्दा अनन्त गुणा बढी छ।"
"सूर्य पहले से नहीं था — जब अँधेरा बढ़ने लगा, तब सूर्य बनाया गया।"
"अर्थ: सूर्य सुरुदेखि थिएन — जब अन्धकार बढ्न थाल्यो, तब सूर्य बनाइयो।"
"जो देवी-देवता थे, वही गिर कर राक्षस बने, वही पशु समान बन गये।"
"अर्थ: जो देवी–देवता थिए, तिनै खसेर राक्षस बने, तिनै पशुजस्ता प्राणी बने।"
"हमारी जैसी धरती और भी अनंत ब्रह्मांडों में हैं — हम अकेले नहीं हैं।"
"अर्थ: हाम्रो जस्ता पृथ्वी अरू अनन्त ब्रह्माण्डहरूमा पनि छन् — हामी एक्लै छैनौं।"
"शिव सूर्य में प्रवेश करके काल अग्नि पैदा करता है — पूरा ब्रह्मांड जल जाता है।"
"अर्थ: शिव सूर्यमा प्रवेश गरेर काल अग्नि उत्पन्न गर्नुहुन्छ — सारा ब्रह्माण्ड जलेर भस्म हुन्छ।"
"प्रतिपल अनंत ब्रह्मांड बनते और बिगड़ते हैं — ये एक अनंत प्रक्रिया है।"
"अर्थ: हरेक क्षण अनन्त ब्रह्माण्ड बन्छन् र नष्ट हुन्छन् — यो एउटा अनन्त प्रक्रिया हो।"
"तुम्हारी creation बेहद के बेहद की दुनिया में हुई है — तुम वही दिव्य आत्मा हो।"
"अर्थ: तपाईँको सृष्टि बेहदको पनि बेहदको संसारमा भएको हो — तपाईँ त्यही दिव्य आत्मा हुनुहुन्छ।"
"आत्म ज्ञान से आत्म बोध, आत्म बोध से आत्म जागृति, आत्म जागृति से आत्म साक्षात्कार।"
"अर्थ: आत्म ज्ञानबाट आत्म बोध आउँछ, आत्म बोधबाट आत्म जागृति, आत्म जागृतिबाट आत्म साक्षात्कार।"
"संकल्प रोकना संभव नहीं — संकल्प को दिशा दो, ब्रह्म चिंतन में लगाओ।"
"अर्थ: विचार रोक्न सम्भव छैन — तिनलाई दिशा दिनुहोस्, ब्रह्म चिन्तनमा लगाउनुहोस्।"
शब्दावली
१. ब्रह्माण्ड (Brahmand)
एउटा सौरमण्डल वा ब्रह्माण्डीय गोला, जसको सृष्टिको आफ्नै क्रम हुन्छ — लोकहरू, रचयिताहरू र समयका चक्रहरूसहित।
२. काल चक्र (Kalachakra)
समयको पाङ्ग्रो, जसले चार युग हुँदै सृष्टिको चक्रीय स्वभावलाई चलाउँछ।
३. लोक (Loka)
ब्रह्माण्डभित्र सृष्टिको एउटा आयाम वा तह; हरेक लोकमा तत्त्वको आफ्नै गुण र आफ्नै बासिन्दा हुन्छन्।
४. सत्यलोक (Satya Loka)
पृथ्वीमाथिका सात लोकमध्ये सातौं र सबैभन्दा माथिल्लो लोक — सत्य र सूक्ष्म तत्त्वको लोक।
५. ब्रह्मापुरी (Brahma Puri)
सत्यलोकभन्दा माथिको लोक, जहाँ साधारण तत्त्वबाट परम तत्त्वतर्फको परिवर्तन सुरु हुन्छ। यहाँ मायाको थोरै अंश रहन्छ।
६. विष्णुपुरी / वैकुण्ठ धाम (Vishnu Puri / Vaikunth Dham)
ब्रह्मापुरीभन्दा माथिको कारण जगत् (कारण संसार), जुन पचास प्रतिशत परम तत्त्वले बनेको छ। यहाँ माया हराउँछ।
७. शिवपुरी / शिवलोक (Shiva Puri / Shiva Loka)
सदाशिव र सदा शक्तिको धाम — सय प्रतिशत परम तत्त्वको संसार।
८. परमधाम (Paramdhaam)
ब्रह्माण्डको शिखरमा रहेको परम धाम — निराकार शिवको लोक।
९. परम तत्त्व (Param Tatva)
सबैभन्दा माथिल्लो तत्त्व — पाँच साधारण तत्त्वभन्दा परको सबैभन्दा शुद्ध, सबैभन्दा सूक्ष्म सार।
१०. निराकार (Niraakar)
रूप नभएको — सबै रूप र गुणभन्दा परको परम चेतनालाई जनाउँछ।
११. आकारी (Aakaari)
रूप भएको — निश्चित, प्रकट रूप लिएका दिव्य सत्ताहरूलाई जनाउँछ।
१२. शिव (Shiva)
निराकार परम चेतना — परब्रह्म परमेश्वर — परमधामका स्वामी।
१३. शंकर (Shankar)
शिवको आकारी अवतार, जो रचिएको संसारमा प्रकट हुनुहुन्छ र कैलाशमा बस्नुहुन्छ।
१४. सदाशिव (Sada Shiva)
निराकार शिवको पहिलो आकारी (रूप भएको) प्रकट रूप; उहाँलाई आदि शिव पनि भनिन्छ।
१५. सदा शक्ति (Sada Shakti)
पहिलो स्त्री दिव्य शक्ति, जो सदाशिवबाट निस्कनुभयो; उहाँलाई आदि शक्ति पनि भनिन्छ।
१६. विष्णु (Vishnu)
सृष्टिका पालनकर्ता — लक्ष्मी र नारायणको संयुक्त रूप।
१७. प्रजापिता ब्रह्मा (Prajapita Brahma)
सृष्टिका प्रत्यक्ष रचयिता, जसले सप्तऋषि रच्नुभयो र यस ब्रह्माण्डमा सबै जीवनको थालनी गर्नुभयो।
१८. सप्तऋषि / सप्त परम पुरुष (Sapt Rishi / Sapt Param Purush)
ब्रह्माले रच्नुभएका सात परम पुरुष, जसले पृथ्वीमाथिका सात लोक बनाउनुभयो।
१९. परम पुरुष (Param Purush)
सृष्टिको परम पुरुष पक्ष — चेतना, संकल्प र रच्ने इच्छा।
२०. परम प्रकृति (Param Prakriti)
सृष्टिको परम स्त्री पक्ष — रच्ने शक्ति र प्रकट गर्ने शक्ति।
२१. संकल्प शक्ति (Sankalp Shakti)
संकल्पको शक्ति — त्यो बल, जसबाट सारा सृष्टि अस्तित्वमा ल्याइयो।
२२. देवी–देवता (Devi-Devta)
स्थूल शरीरमा ओर्लनुअघि मूल सृष्टिका रूपमा रहेका दिव्य सत्ताहरू।
२३. पञ्च महाभूत (Panch Mahabhoot)
पाँच स्थूल तत्त्व: आकाश, वायु (हावा), अग्नि (आगो), जल (पानी), पृथ्वी (माटो)।
२४. माया (Maya)
ब्रह्माण्डीय भ्रम, जसले आत्मालाई आफ्नो साँचो स्वभावबाट ढाक्छ र भौतिक संसारप्रति आसक्ति जन्माउँछ।
२५. स्वयम्भू (Swayambhu)
आफैं जन्मिएको — त्यस्तो सत्ता, जसका आमाबाबु छैनन्, जो माथिल्लो दिव्य स्रोतबाट सोझै निस्कियो।
२६. महाकल्प प्रलय (Maha Kalp Pralay)
महाप्रलय — ब्रह्माका १०० वर्षको अन्त्यमा हुने एउटा ब्रह्माण्डको पूरा विनाश।
२७. काल अग्नि (Kal Agni)
ब्रह्माण्डीय समयको आगो, जुन शिवले सारा ब्रह्माण्ड नष्ट गर्न सूर्यमार्फत जगाउनुहुन्छ।
२८. नरक लोक / पाताल लोक (Narak Lok / Patal Loka)
पृथ्वीमुनिका तल्ला लोकहरू, जहाँ आफ्नो मूल दिव्य अवस्थाबाट ओर्लेका प्राणीहरू बस्छन्।
२९. आत्म ज्ञान (Atma Gyan)
आत्माको ज्ञान — म शरीर होइन, आत्मा हुँ भन्ने आफ्नो साँचो पहिचानको बुझाइ।
३०. आत्म जागृति (Atma Jagriti)
आत्माको जागरण — आफ्नो साँचो आध्यात्मिक पहिचानबाट बाँच्ने सक्रिय अवस्था।
३१. परम प्रकाश (Param Prakash)
परम प्रकाश — आत्माको र सबैभन्दा माथिल्ला आयामहरूको मूल प्रकाशमय अवस्था।
३२. बेहद ज्ञान (Behad Gyan)
परम अनन्त ज्ञान — बापूजीले प्रकट गर्नुभएको, सुरुदेखि अन्त्यसम्मको सारा सृष्टिको ज्ञान।
३३. योग (Yog)
सर्वशक्तिमानसँगको (Almighty Authority) सम्बन्ध — चिन्तनबाट आत्मालाई त्यसको दिव्य स्रोतसँग जोड्ने अभ्यास।
३४. ब्रह्म चिन्तन (Brahm Chintan)
दिव्य चिन्तन — आत्माको रूपान्तरणका लागि विचारलाई परम सत्यतर्फ लगाउनु।
३५. अन्त मति सो गति (Ant Mati So Gati)
एउटा आध्यात्मिक सिद्धान्त, जसको अर्थ हो — "जस्तो अन्तिम विचार, उस्तै अर्को अवस्था वा जन्म।"
३६. चेतना (Consciousness)
आत्माको बोधको अवस्था। चेतनाको माथिल्लो तहले स्पष्टता, शुद्धता र सही कर्मतर्फ लैजान्छ।
आगामी चलचित्र

परमशान्ति: अन्तिम परम सत्य
PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA
बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र
प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ
२०२६
चाँडै… संसारले जान्नेछ
बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको प्राप्तिमा आधारित एक आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटोलाई पछ्याउँछ — मानिसहरूको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि, परम शान्ति अर्थात् अन्तिम परम सत्य — अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य — को परम आध्यात्मिक प्राप्तिसम्म।
चाँडै आउँदैछ…
हामीसँग जोडिनुहोस्
बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। बापूजीका दैनिक लाइभ सत्रहरू, निर्देशित ध्यान र भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।
इमेल
anant@paramshanti.org
ankur@paramshanti.org
वेबसाइटहरू
www.paramshanti.org
www.paramshantiblogs.org
YouTube च्यानलहरू
youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
youtube.com/@maakadivyasandesh7661
youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
youtube.com/@paramshantimeditation
facebook.com/discoveryofnewworldcom
facebook.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/spiritualpodcastwithanant
instagram.com/paramshanti.motivation
X (Twitter)
x.com/bapujiofficial
x.com/sakshipatel85
x.com/anant982511
सबै प्रमुख प्लेटफर्महरूमा उपलब्ध
यो पुस्तक र बापूजी दशरथभाई पटेलका अन्य पुस्तकहरू सबै प्रमुख अनलाइन इ–बुक प्लेटफर्म र पुस्तक पसलहरूमा उपलब्ध छन्।
पूरा पुस्तकालय र निःशुल्क डाउनलोडका लागि www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।
Google Play Store मा चाँडै आउँदैछ
हाम्रा परमशान्ति एपहरू चाँडै Google Play Store मा उपलब्ध हुनेछन्। पर्खनुहोस्…
ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
www.paramshanti.org
