प्रकाशक र अस्वीकरण
प्रकाशक
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470
सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।
"ज्ञान दान महा दान"
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)
सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।
— बापूजी दशरथभाई पटेल
अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत
यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।
AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू केवल व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।
कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।
सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।
कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।
बापूजीको परिचय
बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।
जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।
धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्यायो।
बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।
बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।
सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।
यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।
बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र ब्रह्माण्ड कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।
हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।
प्रस्तावना
ज्ञान दान महा दान
(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो — सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।) — बापूजी दशरथभाई पटेल
जीवन बुझ्ने यात्रा बाहिरी संसारबाट सुरु हुँदैन — यो अस्तित्वलाई नै चलाउने नियमहरू बुझ्नबाट सुरु हुन्छ।
दिन १ मा आत्मा र शरीरबीचको भिन्नता बुझेर जग बसालियो। त्यो बोधसँगै स्वाभाविक रूपमा एउटा अझ गहिरो प्रश्न उठ्छ: आत्माका अनुभवहरूलाई केले चलाउँछ? जीवन जसरी अघि बढ्छ, त्यसरी नै किन बढ्छ?
दिन २ ले अस्तित्वका सबैभन्दा आधारभूत सत्यहरूमध्ये एक — कर्मको नियम — प्रकट गरेर यी प्रश्नहरूको उत्तर दिन्छ।
कर्म केवल दर्शनको अवधारणा होइन; यो जीवनको हरेक क्षणलाई आकार दिने अदृश्य बनावट हो। हरेक विचार, हरेक काम र हरेक अठोटले एउटा ठूलो चक्रमा योगदान गर्छ, जसले वर्तमानका अनुभव मात्र होइन, भविष्यका वास्तविकताहरू पनि निर्धारण गर्छ।
यो पुस्तकले कर्मको गहिरो प्रक्रियालाई खोतल्छ — यो कसरी बन्छ, कसरी जम्मा हुन्छ, कसरी भाग्यका रूपमा प्रकट हुन्छ, र कसरी जन्म र पुनर्जन्मको निरन्तर चक्रतर्फ लैजान्छ। यसले विचार, स्पन्दन र ब्रह्माण्डबीचको गहिरो सम्बन्ध पनि खोल्छ, र जिम्मेवारी र चेतनाबारे नयाँ दृष्टिकोण दिन्छ।
अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, यो ज्ञान केवल जानकारी दिनका लागि होइन — यो परिवर्तन गर्नका लागि हो। कर्मलाई जरैदेखि बुझेपछि मानिसले दोहोरिइरहने ढाँचाहरू तोड्ने र साँचो स्वतन्त्रतातर्फ बढ्ने शक्ति पाउँछ।
यो केवल पढ्ने ज्ञान होइन।
यो अनुभूति गर्ने ज्ञान हो।
यस शृंखलाबारे
यो पुस्तक मानव चेतनालाई सीमाभन्दा पर फैलाउन बनाइएको १० दिने आध्यात्मिक यात्राको एक भाग हो। हरेक दिनले सत्यका अझ गहिरा तहहरू खोल्छ र पाठकलाई आत्म-बोधबाट ब्रह्माण्डीय बुझाइसम्म पुर्याउँछ।
बापूजी दशरथभाई पटेलको
दिव्य ज्ञानमा आधारित
यो पुस्तक प्रवचनहरूमार्फत बाँडिएको आध्यात्मिक ज्ञानको क्रमबद्ध प्रस्तुति हो।
यो पुस्तक कसरी पढ्ने
यो केवल पढ्ने पुस्तक होइन। यो अनुभव गर्ने ज्ञान हो। बिस्तारै पढ्नुहोस्। गहिरो गरी सोच्नुहोस्। हरेक विचारले तपाईँको भित्री अवस्था बदल्न दिनुहोस्।
दिन २ — कर्म र पुनर्जन्म
क्वान्टम इन्ट्याङ्गलमेन्ट (Quantum Entanglement)
परिचय
दिन २ ले यात्रालाई अझ गहिरो बनाउँछ — आफूलाई बुझ्नबाट अस्तित्वलाई चलाउने नियमहरू बुझ्नसम्म।
यसले जीवनको हरेक अनुभव कसरी कर्मसँग जोडिएको छ, भाग्य कसरी बन्छ, र जन्म र पुनर्जन्मको चक्र कसरी चल्छ भनेर प्रकट गर्छ।
यो ज्ञान दर्शन मात्र होइन — यो जीवनकै जग हो।
अध्याय
२
कर्मको नियम बुझौं
सृष्टिको चक्रमा प्रवेश गर्ने हरेक आत्मा कर्मले बाँधिन्छ।
आत्मा र शरीरबीचको भिन्नता बुझिसकेपछि, अर्को आवश्यक कदम आत्माको यात्रालाई चलाउने नियमहरू बुझ्नु हो।
आत्माको अस्तित्व संयोगले होइन। यो सार्वभौमिक नियमहरूअनुसार चल्छ — र तीमध्ये सबैभन्दा आधारभूत नियम कर्मको नियम हो। आत्मा र शरीर फरक हुन् भनी बुझेपछि, अर्को महत्त्वपूर्ण कदम आत्माको यात्रा, कर्मको नियम, र कर्मले भविष्यका जन्महरू कसरी निर्धारण गर्छ भनेर बुझ्नु हो।
सृष्टिको चक्रमा प्रवेश गर्ने हरेक आत्मा कर्मले बाँधिन्छ। यी कर्महरूले उसका अनुभव, उसका परिस्थिति, र उसका भविष्यका जन्महरूसम्म निर्धारण गर्छन्। कर्म बुझ्दा हामी किन सुख वा दुःख भोग्छौं, र सचेत कर्मले हामी आफ्नो भाग्य कसरी बदल्न सक्छौं भनेर बुझ्न मद्दत मिल्छ।
अध्याय
३
कर्मका प्रकार
हरेक प्रकारको कर्मले आफ्नै फल दिन्छ।
कर्मलाई तीन मुख्य रूपमा बुझ्न सकिन्छ:
- सकारात्मक कर्म (सत्कर्म) — मेलमिलाप, भलाइ र उत्थान ल्याउने कर्महरू। उदाहरण: असल काम, दान, अरूलाई सहयोग, करुणा र सत्य
- नकारात्मक कर्म (विकर्म) — दुःख, असन्तुलन वा हानि ल्याउने कर्महरू। उदाहरण: सबै पापकर्म, हानिकारक काम
- आसक्तिरहित कर्म (निष्काम कर्म) — सबैभन्दा उच्च अवस्था, जहाँ सबै काम व्यक्तिगत फल, इच्छा वा अहंकारबिना गरिन्छ। भगवद्गीतामा श्री कृष्णले यसमा जोड दिनुभएको छ
हरेक प्रकारको कर्मले आफ्नै फल दिन्छ।
अध्याय
४
कर्मका तीन तह
प्रारब्ध र क्रियमाण कर्मबीच स्वतन्त्र इच्छाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
आत्माको यात्रालाई तीन तहले चलाउँछन्:
- १. सञ्चित कर्म (Sanchit Karma) — विगतका असंख्य जन्महरूमा गरिएका सबै कर्म जम्मा भएर बस्छन्।
- २. भाग्य — प्रारब्ध कर्म (Prarabdha Karma) — सञ्चित कर्मको एउटा अंश वर्तमान जीवनका परिस्थितिका रूपमा प्रकट हुन्छ।
- ३. वर्तमान कर्म — क्रियमाण कर्म (Kriyamana Karma) — यस क्षणमा गरिने कर्महरू, जसले भविष्यको भाग्य बनाउँछन्।
प्रारब्ध र क्रियमाण कर्मबीच स्वतन्त्र इच्छाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
- तपाईँको वर्तमान जीवन संयोग होइन
- यो विगतका सञ्चित कर्मको फल हो
अध्याय
५
कर्म र भाग्य
वर्तमान क्षणमा स्वतन्त्र इच्छा छ।
एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ: भाग्य तय भइसकेको छ भने, के त्यसलाई बदल्न सकिन्छ?
उत्तर हो:
- केही कुरा भोग्नै पर्छ
- तर ठूलो अंश वर्तमान कर्मले बदल्न सकिन्छ
वर्तमान क्षणमा स्वतन्त्र इच्छा छ। सचेत कर्म, चेतना र ज्ञानबाट मानिसले भविष्य बनाउन सक्छ।
अध्याय
६
कर्म र स्पन्दन ऊर्जा
सोच्नु पनि कर्मकै एक रूप हो।
हरेक विचार, वचन र कर्मले ऊर्जाको स्पन्दन (Vibration) उत्पन्न गर्छ।
शारीरिक कर्म मात्र होइन — यी पनि:
- विचार / अठोट (मन)
- बोली (वचन)
- भावना
यी हरेकले स्पन्दन उत्पन्न गर्छन्। यी स्पन्दन व्यक्तिमा मात्र सीमित रहँदैनन्। तिनले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डसँग अन्तरक्रिया गर्छन्।
- युनिभर्समा सबै कुरा एकअर्कासँग जोडिएका छन्
- हरेक विचारले सूक्ष्म प्रभाव पार्छ, कर्मको बन्धन बनाउँछ र भविष्यका परिस्थितिमा असर गर्छ
यसको अर्थ:
सोच्नु पनि कर्मकै एक रूप हो।
अध्याय
७
विचारको शक्ति
कर्मको सबैभन्दा शक्तिशाली रूप विचार हो।
कर्मको सबैभन्दा शक्तिशाली रूप विचार हो।
मानिसले आफूलाई शारीरिक रूपमा एक्लै राखे पनि उसको मनले कर्म बनाइरहन्छ। कसैले कुनै व्यक्तिबारे लगातार सोचिरह्यो भने — चाहे आसक्तिले होस् वा घृणाले — कर्मको सम्बन्ध बन्छ।
त्यसैले:
- स्वतन्त्रताका लागि विचारमाथि नियन्त्रण चाहिन्छ
अध्याय
८
कर्मका सम्बन्ध
मृत्युको क्षणमा मनको जुन अवस्था हुन्छ, त्यसले आत्माको अर्को यात्रा वा पुनर्जन्म निर्धारण गर्छ।
सम्बन्धहरू संयोगले बन्दैनन्। तिनीहरू विगतका कर्मको सम्बन्धका आधारमा बन्छन्।
आत्माहरू आफ्ना सञ्चित प्रवृत्तिसँग मिल्ने वातावरण र परिवारतिर तानिन्छन्।
कहिलेकाहीँ बाँकी रहेका कर्म-बन्धनका कारण आत्माहरू फेरि जन्म लिन उपयुक्त परिस्थिति पर्खँदै सूक्ष्म अवस्थामा रहन्छन्।
त्यसैले बापूजी आफ्नो ज्ञानमा बताउनुहुन्छ — आत्माहरूले "अन्त मति सो गति"को अवधारणा जान्नु अत्यन्त आवश्यक छ। यसको अर्थ हो — मृत्युको क्षणमा मनको जुन अवस्था हुन्छ, त्यसले आत्माको अर्को यात्रा वा पुनर्जन्म निर्धारण गर्छ।
दुःख धेरैजसो कर्मको नियम नजान्नाले आउँछ।
जब मानिसले कर्म बुझ्छ: स्वीकार बढ्छ, भावनात्मक परिपक्वता आउँछ, प्रतिक्रियाहरू सन्तुलित हुन्छन् र आध्यात्मिक विकास सुरु हुन्छ।
कर्म बुझ्दा मानिसलाई भावनामा बगेर होइन, सचेत भएर प्रतिक्रिया दिन मद्दत मिल्छ।
अध्याय
९
मृत्युपछिको जीवन
शरीर छोडेपछि आत्मा हराउँदैन।
शरीर छोडेपछि आत्मा हराउँदैन।
त्यसले आफूसँगै लिएर जान्छ:
- संस्कार (छाप र बानी)
- सम्झनाहरू
- कर्मको अभिलेख
आफ्नो अवस्थाअनुसार त्यो:
- माथिल्ला आयामहरूमा जान सक्छ
- सूक्ष्म लोकहरूमा रहन सक्छ
- सांसारिक वातावरणसँगै जोडिएर रहन सक्छ
अर्को जन्म यी कुराले निर्धारण गर्छन्:
- कर्म
- मृत्युको बेलाको मानसिक अवस्था
- भित्री प्रवृत्ति
अध्याय
१०
पुनर्जन्मको चक्र
पुनर्जन्म संयोगले हुँदैन।
पुनर्जन्म संयोगले हुँदैन। यो एउटा निश्चित नियमअनुसार चल्छ:
- आत्मा आफ्नो भित्री अवस्थासँग मिल्ने परिस्थितितिर तानिन्छ
जसरी प्रकृतिका तत्त्वहरू आफूलाई पूरा गर्न एक–अर्कासँग मिल्छन्, त्यसरी नै आत्मा आफ्नो कर्मको हिसाब पूरा गर्ने वातावरणतिर बढ्छ।
अध्याय
११
कर्मको चक्र तोड्ने
ज्ञानविना आत्मा दोहोरिने ढाँचाहरूमै फसिरहन्छ।
कर्मको चक्र तोडिएन भने अनन्तसम्म चलिरहन्छ।
यसलाई तोड्ने एउटै बाटो हो:
- साँचो परम दिव्य ज्ञानबाट
ज्ञानविना आत्मा दोहोरिने ढाँचाहरूमै फसिरहन्छ।
अध्याय
१२
कर्म कि भाग्य?
स्वतन्त्र इच्छा छ भन्ने कुराले नै परिवर्तन साँचो हो भनेर प्रमाणित गर्छ।
एउटा सामान्य अन्योल:
कर्म बलियो कि भाग्य?
उत्तर:
- कर्मले भाग्य बनाउँछ
सबै कुरा पहिल्यै तय भएको भए कुनै परिवर्तन सम्भव हुने थिएन। स्वतन्त्र इच्छा छ भन्ने कुराले नै परिवर्तन साँचो हो भनेर प्रमाणित गर्छ।
अध्याय
१३
जीवन दोहोरिन्छ भन्ने भ्रम
कर्मको नियम परिवर्तन सम्भव बनाउनकै लागि छ।
कोही जीवनलाई पहिल्यै लेखिएको, फेरि–फेरि दोहोरिने कथा ठान्छन्।
तर त्यो साँचो भए:
- कुनै प्रयासको अर्थ रहने थिएन
- कुनै परिवर्तन सम्भव हुने थिएन
कर्मको नियम परिवर्तन सम्भव बनाउनकै लागि छ।
अध्याय
१४
कर्मको उत्पत्ति
आत्मा शुद्ध, निराकार अवस्थाबाट प्रकट अस्तित्वमा आउँदा कर्म सुरु भयो।
आत्मा शुद्ध, निराकार अवस्थाबाट प्रकट अस्तित्वमा आउँदा कर्म सुरु भयो। त्यहीँबाट एक–अर्कासँगको सम्पर्क सुरु हुन्छ र कर्मका संस्कार बन्छन्।
आफ्नो मूल अवस्थामा:
- आत्मा शुद्ध छ
- सबै संस्कारबाट मुक्त छ
तर सृष्टिमा प्रवेश गर्नेबित्तिकै:
- क्रिया (action) सुरु हुन्छ
- कर्म सुरु हुन्छ
अध्याय
१५
आत्माको विकासक्रम
अन्त्यमा आत्मा मानव जीवनमा आउँछ — जहाँ चेतना र बन्धन दुवै सबैभन्दा माथिल्लो तहमा पुग्छन्।
सृष्टि अगाडि बढ्दै जाँदा:
- आत्माले बिस्तारै आफ्नो मूल शक्ति गुमाउँदै जान्छ
- त्यसका कर्म झन् जटिल बन्दै जान्छन्
- त्यसको कर्मको बोझ बढ्दै जान्छ
अन्त्यमा आत्मा मानव जीवनमा आउँछ — जहाँ चेतना र बन्धन दुवै सबैभन्दा माथिल्लो तहमा पुग्छन्।
अध्याय
१६
कर्मको अभिलेख
केही पनि हराउँदैन।
हरेक कर्म चेतनाका सूक्ष्म तहहरूमा लेखिन्छ।
केही पनि हराउँदैन।
आत्माले आफ्नो यात्राको पूरा अभिलेख आफूसँगै बोकेको हुन्छ — सचेत रूपमा नसम्झिए पनि।
अध्याय
१७
कर्मबाट मुक्ति
साधारण प्रयासले पुग्दैन।
कर्मबाट मुक्त हुन:
- शक्तिको सबैभन्दा उच्च स्रोतसँग जोडिनुपर्छ
साधारण प्रयासले पुग्दैन।
आत्माले यी गर्नुपर्छ:
- आसक्तिभन्दा माथि उठ्ने
- आत्माको ज्ञान
- आफ्नो आत्म चेतना (soul consciousness) मा स्थिर हुने
- परम सर्वशक्तिमान (Almighty Authority) सँग जोडिने
- ध्यान र आध्यात्मिक अभ्यास
त्यसपछि मात्र कर्मका संस्कार गल्न सक्छन्।
अध्याय
१८
साँचो परिवर्तन
कुनै पनि बाहिरी विधिले मात्र आत्मालाई मुक्त गर्न सक्दैन।
कुनै पनि बाहिरी विधिले मात्र आत्मालाई मुक्त गर्न सक्दैन।
केवल:
- ज्ञान
- चेतना
- परम स्रोतसँगको सम्बन्ध
यिनले मात्र साँचो परिवर्तन ल्याउन सक्छन्।
अध्याय
१९
निर्देशित ध्यान
यस दिनको गहिरो भित्री अनुभव र पूरा निर्देशित ध्यानका लागि कृपया YouTube मा पूरा सत्र हेर्नुहोस्।
खोज्नुहोस्:
Behad Ka Param Gyan — 10 Days Course — Day 2
यहाँ हेर्नुहोस्:
https://www.youtube.com/live/wjw6zz2MDm8?si=Kzr5NzW7DjLyiG91
दिन २ मा हामीले के बुझ्यौं
- कर्म त्यो ब्रह्माण्डीय नियम हो जसले हरेक काम, विचार र भावना लेखिराख्छ — यो न सजाय हो न पुरस्कार, बरु ब्रह्माण्डको ठ्याक्कै मिल्दो प्रतिक्रिया हो।
- आत्माले कर्मका छाप जन्म–जन्मसम्म बोकेर हिँड्छ; यसैले एक जन्मलाई अर्को जन्मसँग जोड्छ।
- कर्मका तीन तह छन्: सञ्चित (जम्मा भएको), प्रारब्ध (यस जीवनमा सक्रिय) र क्रियमाण (अहिले बनिरहेको)।
- कर्म र भाग्य एउटै होइनन् — भाग्य विगतका कर्म खुल्दै जानु हो, तर आत्मासँग हरेक क्षण नयाँ कर्म बनाउने स्वतन्त्रता रहन्छ।
- स्पन्दनको महत्त्व छ: हरेक विचारले कर्मको ऊर्जा निकाल्छ। नबोलिएका विचारले पनि आत्मामा छाप छोड्छन्।
- कोही आत्मा पहिलो भेटमै चिनेजस्ता किन लाग्छन् भन्ने कुरा कर्मका सम्बन्धले नै बताउँछन् — पुराना हिसाब धेरै जन्मसम्म चलिरहन्छन्।
- मृत्युपछिको जीवन सूक्ष्म लोकहरू हुँदै गरिने यात्रा हो; आत्माको स्पन्दनले नै त्यो कहाँ जान्छ र अर्को कुन रूप लिन्छ भन्ने निर्धारण गर्छ।
- पुनर्जन्म संयोगले हुँदैन — आत्मा आफ्नो कर्मको अभिलेखसँग मिल्ने शरीर, परिवार र परिस्थितितिर तानिन्छ।
- कर्मको चक्र ज्ञान, योग (परमसँगको मिलन) र निस्वार्थ कर्मबाट तोड्न सकिन्छ — यही मुक्तिको ढोका हो।
- कर्मबाट मुक्ति नै आत्माको साँचो लक्ष्य हो — जीवनबाट भाग्नु होइन, बरु त्यसलाई फेरि–फेरि जन्म र मृत्युमा तान्ने बन्धनबाट छुट्नु हो।
सिफारिस गरिएका भिडियो सन्दर्भ
यस पुस्तकमा प्रस्तुत अवधारणाहरूको बुझाइ गहिरो बनाउन तपाईँ बापूजी दशरथभाई पटेलका मूल प्रवचनहरू हेर्न सक्नुहुन्छ।
यी छानिएका सत्रहरूले दिन २ मा बताइएका कर्म, पुनर्जन्म र आध्यात्मिक प्रक्रियाहरूबारे अझ गहिरो बुझाइ दिन्छन्।
कर्मको सिद्धान्त (Karma Theory)
https://youtu.be/EKv6AL-b-XU?si=KTjSxNTXACHrq59r
https://youtu.be/X8Bh5fDf-Kg?si=rFr1yGUtKXQFV9Z0
https://youtu.be/kFUghs5oIbY?si=wg8zTm3J49G2HdJP
https://youtu.be/xLhKnioYr3k?si=LrUg_5MIdSsZZCD_
पुनर्जन्मको प्रक्रिया
https://youtu.be/iUKWpe8lOlE?si=5gVog4lrEwoA2CKS
https://youtu.be/33NGOCy76Ow?si=0pkP_qSAkqVyH7OK
https://youtu.be/b69K4RXnKNM?si=AkNekqdGfIdCbCNw
मृत्युपछिको जीवन
Part 1 https://youtu.be/hXIQSYJz0uI?si=OxRkf0wZzpYlHEZY
Part 2 https://youtu.be/PN8KqrnVPj4?si=TxSibDluGsiwlI50
आकाश तत्त्व
https://youtu.be/RHLpki8TmNI?si=_U3MDcoy9hZnezHz
कारण शरीर
https://youtu.be/q2gIzQhvVFA?si=yeDuLlYxRHYdPYRZ
https://youtu.be/2uFDEYwVVhg?si=bEefU59HdDC3A73h
https://youtu.be/diguBbi8S28?si=CBBOklpJHUQQQjUy
https://youtu.be/JtNy_5ktN_c?si=y2Wof-FoX01rbMeT
थप खोजका लागि बापूजी दशरथभाई पटेलको आधिकारिक YouTube च्यानलमा अरू धेरै प्रवचन उपलब्ध छन्, जसका दर्शक विश्वभर छन्।
दिन २ को भिडियोको विवरण (description) बक्स पनि हेर्न अनुरोध गरिन्छ, जहाँ गहिरो अध्ययनका लागि थप सम्बन्धित लिंक र सामग्री दिइएका छन्।
शृंखला जारी
यो १० दिने शृंखलाको दिन २ हो
दिन ३सँग आफ्नो यात्रा जारी राख्नुहोस्
र बेहद ज्ञानमा अझ गहिरो जानुहोस्।
शब्दावली
१. कर्म (Karma)
कारण र फलको सार्वभौम नियम — हरेक विचार, काम र मनसायले आफ्नो अनुरूप फल जन्माउँछ। कर्म सजाय वा इनाम होइन, आत्माले छोड्ने हरेक स्पन्दनप्रति अस्तित्वको ठीक–ठीक प्रतिक्रिया हो।
२. प्रारब्ध (Destiny / Prarabdha)
विगतमा जम्मा भएका कर्महरूको त्यो भाग, जुन वर्तमान जीवनका परिस्थितिका रूपमा प्रकट हुन्छ। प्रारब्धले भोग्नैपर्ने घटनाहरू ल्याउँछ, तर तीप्रति आत्माको प्रतिक्रिया स्वतन्त्र रहन्छ।
३. सञ्चित कर्म (Accumulated Karma / Sanchit Karma)
धेरै जन्महरूमा गरिएका सबै कर्मको कुल भण्डार, जुन सबैभन्दा गहिरो कारण शरीरमा जम्मा रहन्छ। सञ्चित विशाल छ; कुनै एक जन्ममा त्यसको एउटा अंश मात्र प्रारब्ध बनेर पाक्छ।
४. क्रियमाण कर्म (Current Actions / Kriyamana Karma)
वर्तमान क्षणमा गरिने कर्म, जसले भविष्यका अनुभव र भाग्यलाई आकार दिन्छ। क्रियमाण भोलिको प्रारब्धको बीउ हो र आत्माको जिउँदो स्वतन्त्रता हो।
५. आत्मा (Soul)
स्थूल शरीरभन्दा परको चेतन, सनातन सत्ता। निधारको बीचमा रहेको प्रकाशको एउटा बिन्दु, सबै जीवन–ऊर्जाको स्रोत, जुन अविनाशी रहँदै शरीर–शरीर र आयाम–आयाम हुँदै यात्रा गर्छ।
६. सूक्ष्म शरीर (Subtle Body)
भौतिक नभएको ऊर्जाको तह, जहाँ विचार, भावना र छापहरू काम गर्छन्। यसले स्थूल शरीरलाई चलाउँछ र मृत्युपछि पनि आत्मासँगै त्यसको अर्को शरीरसम्म जान्छ।
७. कारण शरीर (Causal Body / Karan Sharir)
आत्माको व्यक्तिगत अस्तित्वको सबैभन्दा गहिरो तह, जहाँ सबै कर्मका हिसाब जम्मा रहन्छन् र जहाँबाट भाग्य खुल्दै जान्छ। यो तह सफा गर्नु नै साँचो आध्यात्मिक साधनाको सार हो।
८. स्पन्दन (Vibrations)
विचार, भावना र कर्मले जन्माउने सूक्ष्म ऊर्जाको तरंग। हरेक स्पन्दन सृष्टिको विशाल क्षेत्रसँग जोडिएर काम गर्छ, आफूसँग मिल्ने परिस्थिति तान्छ र आत्मालाई त्यही अनुरूपका कर्मफलमा बाँध्छ।
९. पुनर्जन्म (Rebirth / Reincarnation)
आत्माले आफ्नो कर्मको हिसाब र पूरा नभएका वासनाका आधारमा नयाँ स्थूल शरीर लिने प्रक्रिया। नयाँ शरीर, परिवार र परिस्थिति आत्माले जम्मा गरेको हिसाबसँग ठीक–ठीक मिलाइएका हुन्छन्।
१०. जन्म–मृत्युको चक्र (Cycle of Birth and Death)
जन्म लिने, कर्म गर्ने र फल भोग्ने निरन्तर प्रक्रिया, जसलाई कर्मले चलाउँछ। आत्माले आफ्नो साँचो स्वभावको अनुभूतिबाट मुक्ति नपाउन्जेल यो चक्र अनन्त घुमिरहन्छ।
११. कर्म चक्र (Karmic Cycle)
कर्म र प्रतिक्रियाको दोहोरिने फेरो, जुन साँचो ज्ञान र आध्यात्मिक साधनाबाट सचेत भएर नतोडिन्जेल जन्म–जन्मसम्म चलिरहन्छ। बेहद ज्ञान र परमसँगको सम्बन्धले मात्र यसलाई अन्त्य गर्न सक्छ।
१२. कर्मका ढाँचा (Karmic Patterns)
जम्मा भएका छापहरूका कारण बन्ने, दोहोरिइरहने व्यवहार र अनुभवका प्रवृत्ति। आत्माले भित्री संस्कार नबदलुन्जेल उही–उही परिस्थिति बारम्बार आइरहन्छ।
१३. कर्मका नाता (Karmic Relationships)
विगतका कर्मको आदानप्रदानबाट बनेका व्यक्ति–व्यक्ति बीचका सम्बन्ध। परिवार, साथी र शत्रु संयोगले जुटेका होइनन्; हरेक नाताले अघिल्ला जन्मका बाँकी रहेका कर्मको धागो बोकेको हुन्छ।
१४. जीवन मुक्ति (Liberation / Jeevan Mukti)
जिउँदै मुक्ति — त्यो अवस्था, जहाँ आत्मा स्थूल शरीरमा रहँदारहँदै पनि कर्म बन्धनबाट मुक्त हुन्छ। आत्मा आफ्नो रचयिताको पूरा ज्ञानमा विश्राम गर्छ र परम स्रोतसँग सदा जोडिएर रहन्छ।
१५. बेहद (Behad / Infinite State)
असीम, अनन्त, सीमारहित — जसको कुनै हद छैन। साधारण ब्रह्माण्डीय सीमाभन्दा परका आयाम, ज्ञान वा आत्माहरूको वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ; त्यो ठाउँ, जहाँ 'अनन्त' शब्दकै अर्थ खुल्छ।
१६. बेहदको आत्मा (Behad Soul)
साधारण ब्रह्माण्डीय सीमाभन्दा पर फैलिएको चेतना भएको, धेरै उन्नत आत्मा — परम प्रकाश र परम तत्त्वले बनेको, धेरै आयामहरूमा काम गर्न सक्ने।
१७. परमशान्ति (Paramshanti / Supreme Peace)
परम शान्ति — आत्मा पहिलो पटक रचिएको क्षणको मूल अवस्था। यसैले आत्माले सधैं परमशान्ति खोजिरहन्छ; यो परम प्रकाशको निराकार रूपमा रहेको शुद्ध चेतनाको आफ्नो घरको स्पन्दन हो।
१८. परमधाम (Paramdham)
परम धाम — कुनै पनि सृष्टिको सबैभन्दा माथिल्लो तह, जहाँ रचयिता परम प्रकाशको शुद्ध निराकार रूपमा बस्नुहुन्छ। सृष्टिको हरेक तहको आफ्नै परमधाम हुन्छ: सौरमण्डल, आकाशगंगा, युनिभर्स, मल्टिभर्स र त्यसभन्दा माथि।
१९. कर्म बन्धन (Karma Bandhan / Karmic Bondage)
कर्मको बन्धन — कर्म र विचारको त्यो बाँध्ने असर, जसले आत्मालाई जन्म–मृत्युको चक्रमा फसाइराख्छ। हरेक नटुंगिएको कर्मले आत्मालाई भविष्यको अनुभवसँग बाँध्ने एउटा धागो बनाउँछ।
२०. संस्कार (Sanskar / Impressions)
आत्माको चरित्र — कारण शरीरमा जम्मा भएका छापहरू, जसले विचार, व्यवहार र प्रतिक्रियालाई आकार दिन्छन्। मन संस्कार अनुसार चल्छ; बेहद ज्ञानबाट संस्कार बदल्नु आत्म–परिवर्तनको पहिलो पाइला हो।
२१. सूक्ष्म जगत् (Subtle World / Sukshma Jagat)
सूक्ष्म तत्त्वहरूको संसार — स्थूल पदार्थभन्दा सूक्ष्म, तर कारणभन्दा बाक्लो। जहाँ सूक्ष्म शरीरले काम गर्छ र जहाँ ब्रह्माण्डका अधिकांश गतिविधि वास्तवमा हुन्छन्।
२२. महाकारण अवस्था (Maha Causal State)
कारण तहभन्दा माथिको उन्नत अवस्था — जहाँ आत्मा आफ्नो उच्च उत्पत्ति र चेतनाका ती महान् ब्रह्माण्डीय धाराहरूसँग फेरि जोडिन्छ, जहाँबाट आफू निस्किएको थियो।
२३. परम प्रकाश (Param Prakash / Divine Light)
परम दिव्य प्रकाश — निराकार रूपमा रहेको आत्माको ऊर्जा। त्यो मूल चम्किलो पदार्थ, जसबाट सबै आत्मा पहिले निस्किए र जसले परमधाम भरेको छ। परम प्रकाशमा रहेको शक्ति कलामा नापिन्छ।
२४. स्वतन्त्र इच्छा (Free Will)
वर्तमान क्षणमा कर्म रोज्न आत्मालाई दिइएको शक्ति। प्रारब्धभित्र पनि क्रियमाण कर्म — प्रतिक्रिया रोज्ने स्वतन्त्रता — आत्माको जिउँदो जन्मसिद्ध अधिकार हो।
२५. ब्रह्माण्डीय सम्बन्ध (Cosmic Connection)
अस्तित्वको एक–अर्कासँग जोडिएको स्वभाव — हरेक कर्म, विचार र मनसायले समग्र सृष्टिलाई असर पार्छ, र सृष्टिले पनि हरेक आत्मालाई आकार दिन्छ। कुनै पनि कुरा एक्लै हुँदैन।
२६. स्रोत (Source / Supreme Origin)
सबैभन्दा उच्च दिव्य उत्पत्ति, जहाँबाट आत्मा पहिले निस्कियो र जससँग अन्तमा फेरि जोडिन्छ। स्रोतमा फर्कनु हरेक आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्य हो।
२७. ज्ञान (Knowledge / Gyan)
ज्ञान — विशेष गरी त्यो परम आध्यात्मिक ज्ञान, जसले चेतना बदल्छ र आत्माको साँचो स्वभाव प्रकट गर्छ। जानकारी होइन, अनुभूत सत्य, जसले साधकलाई सधैंका लागि बदल्छ।
२८. ज्ञान योग (Knowledge Yoga / Gyan Yog)
ज्ञान योग — चेतना र विवेकमार्फत सत्य र परम स्रोतसँग जोडिने अभ्यास। ज्ञान मार्ग र योगको भित्री सम्बन्धको मेल।
२९. माया (Maya / Illusion)
महा भ्रम — त्यो पर्दा, जसले आत्माको साँचो स्वभाव लुकाउँछ र शरीर, नाता र देखिने संसारप्रति आसक्ति जगाउँछ। माथिल्ला लोकहरूमा पनि माया अझ सूक्ष्म रूपमा काम गर्छ; परमधाममा मात्र यो सकिन्छ।
३०. वैराग्य (Vairagya / Detachment)
वैराग्य — इच्छा र आसक्तिभन्दा परको भित्री स्वतन्त्रताको अवस्था। बाहिरी त्याग होइन, त्यो भित्री अचलता, जसमा आत्मा वस्तु, व्यक्ति वा सुखको तानले नछोई आफैंमा विश्राम गर्छ।
३१. परमात्मा (Supreme Authority / Paramatma)
परम आत्मा — आत्माहरूका रचयिता। निराकार दिव्य प्रकाशको अवस्थामा आत्मासँग संकल्प (affirmation) मार्फत धेरै आत्मा रच्ने अपार शक्ति हुन्छ, र तब त्यसलाई परमात्मा भनिन्छ। हिन्दू शास्त्रमा यो अवस्थालाई 'सत्यम् शिवम् सुन्दरम्' भनिएको छ।
३२. दिव्य सम्बन्ध (Divine Connection)
उच्च ऊर्जा पाउन आत्मालाई परम स्रोतसँग जोड्ने अवस्था। यो सम्बन्धबाट संस्कार गल्छन्, ज्ञान बग्छ र आत्मा आयाम–आयाम हुँदै माथि उठ्छ।
आगामी चलचित्र

परमशान्ति: अन्तिम परम सत्य
PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA
बापूजी दशरथभाई पटेलबारेको एक आध्यात्मिक चलचित्र
प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ
२०२६
चाँडै… संसारले जान्नेछ
बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको प्राप्तिमा आधारित एक आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटोलाई पछ्याउँछ — मानिसहरूको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि, परम शान्ति अर्थात् अन्तिम परम सत्य — अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य — को परम आध्यात्मिक प्राप्तिसम्म।
चाँडै आउँदैछ…
हामीसँग जोडिनुहोस्
बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। बापूजीका दैनिक लाइभ सत्रहरू, निर्देशित ध्यान र भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।
इमेल
anant@paramshanti.org
ankur@paramshanti.org
वेबसाइटहरू
www.paramshanti.org
www.paramshantiblogs.org
YouTube च्यानलहरू
youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel
youtube.com/@maakadivyasandesh7661
youtube.com/@spiritualpodcastwithanant
youtube.com/@paramshantimeditation
facebook.com/discoveryofnewworldcom
facebook.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/bapujidashrathbhaipatel
instagram.com/spiritualpodcastwithanant
instagram.com/paramshanti.motivation
X (Twitter)
x.com/bapujiofficial
x.com/sakshipatel85
x.com/anant982511
सबै प्रमुख प्लेटफर्महरूमा उपलब्ध
यो पुस्तक र बापूजी दशरथभाई पटेलका अन्य पुस्तकहरू सबै प्रमुख अनलाइन इ–बुक प्लेटफर्म र पुस्तक पसलहरूमा उपलब्ध छन्।
पूरा पुस्तकालय र निःशुल्क डाउनलोडका लागि www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।
Google Play Store मा चाँडै आउँदैछ
हाम्रा परमशान्ति एपहरू चाँडै Google Play Store मा उपलब्ध हुनेछन्। पर्खनुहोस्…
ठेगाना
Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay
c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur
Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road
Ahmedabad, Gujarat – 382470, India
विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय
www.paramshanti.org
