Books
PDF

आत्मा चिन्ने पहिलो पाइला — the cover
प्रकाशक र अस्वीकरण

प्रकाशक

विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

अहमदाबाद आश्रमको ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay c/o Paramshanti Bhawan Chenpur, Near Chenpur Bus Stand New Ranip Road Ahmedabad, Gujarat – 382470

सर्वाधिकार © २०२६ विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय सर्वाधिकार सुरक्षित। अनुमतिबिना यसको कुनै पनि भाग छाप्न वा नक्कल गर्न पाइने छैन।

"ज्ञान दान महा दान"

(ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्।

— बापूजी दशरथभाई पटेल

अस्वीकरण / सामग्रीको स्रोत

यो पुस्तक बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट प्रेरित भएर विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालयको परमशान्ति टोलीले आफैं जम्मा गरेको, सम्पादन गरेको र प्रकाशन गरेको हो। कुन कुरा राख्ने, कसरी बुझाउने, कुन शब्द छान्ने र कसरी प्रस्तुत गर्ने — यी सबै कुरा पूरै परमशान्ति टोलीको काम र जिम्मेवारी हो। बापूजीले यो पुस्तक आफैं लेख्नुभएको, जाँच्नुभएको वा स्वीकृत गर्नुभएको छैन, र यसभित्रका कुराहरूको सम्पादकीय, कानुनी वा प्रकाशकीय जिम्मेवारी उहाँको छैन।

AI को प्रयोग: यस पुस्तकको आध्यात्मिक सार AI ले बनाएको होइन। AI उपकरणहरू केवल व्याकरण मिलाउन, कुरा स्पष्ट पार्न र ढाँचा मिलाउन मात्र प्रयोग गरिएका हुन्। सम्पादनको पूरा जिम्मेवारी परमशान्ति टोलीको हो।

कानुनी अस्वीकरण: यी कुराहरू केवल आध्यात्मिक र जानकारीका लागि, असल नियतले बाँडिएका हुन्। यी चिकित्सकीय, कानुनी, आर्थिक वा मनोवैज्ञानिक सल्लाह होइनन्। यसलाई कसरी बुझ्ने र यसअनुसार के गर्ने भन्ने कुराको पूरा जिम्मेवारी पाठक आफैंको हुनेछ। यस पुस्तकको प्रयोगबाट हुने कुनै पनि परिणामका लागि बापूजी, परमशान्ति टोली वा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय कोही पनि जिम्मेवार हुने छैनन्।

सबै आस्थाप्रति सम्मान: यो पुस्तक केवल आध्यात्मिक उन्नतिका लागि हो। यो कुनै पनि धर्म, आस्था, जात, समुदाय, देश, सरकार, लिङ्ग, वंश, परम्परा, संस्था वा व्यक्ति — जीवित वा बितिसकेका — का विरुद्ध लेखिएको होइन, न त तिनको आलोचना गर्ने वा तिनलाई चोट पुर्‍याउने उद्देश्य नै राख्छ। सबै मार्ग र सबै आस्थाहरूको गहिरो सम्मान गरिन्छ।

कुनै सम्बन्ध छैन: यो पुस्तक विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय (परमशान्ति) ले आफैं प्रकाशित गरेको हो। यो अरू कुनै पनि संस्था वा निकायसँग जोडिएको छैन, तिनको समर्थन पाएको छैन, न त तिनको प्रतिनिधित्व नै गर्छ।

बापूजीको परिचय

बापूजी (पूरा नाम: बापूजी दशरथभाई पटेल, जसलाई युवा पुस्ताले मायाले "दादाजी" पनि भन्छन्) को जन्म सन् १९५६ मा गुजरातको मेहसाणा जिल्लाको अखज नामक सानो गाउँमा भएको थियो। तर उहाँको बाल्यकाल मेहसाणा जिल्लाकै अम्बासन नामक अर्को गाउँमा बित्यो।

जीवनको सुरुको कालमा उहाँ धेरै सफल वकिल हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँले आफ्नो जीवन परम आध्यात्मिक सत्यलाई आफैं अनुभव गर्न र मानिसहरूको भलाइका लागि यो दिव्य ज्ञान अगाडि ल्याउनमा लगाउनुभयो। आज यो परम ज्ञान सच्चा साधकहरूका लागि आफ्नो अन्तिम गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो देखाउने बत्ती बनेको छ। पृथ्वीका आत्माहरूलाई आफ्नो मूल घर फर्कने बाटो देखाउने यो परम आध्यात्मिक ज्ञान अहिलेको समयमा आउनु नै सबैभन्दा ठूलो दिव्य शक्तिको आशीर्वाद हो।

धेरै गरिब परिवारमा हुर्केर र कठिन परिस्थितिहरू झेल्दाझेल्दै पनि बापूजीमा यो दुःख र पीडाले भरिएको संसारलाई अझ राम्रो ठाउँ बनाउने गहिरो चाहना थियो। छ वर्षको सानै उमेरमा उहाँले बारम्बार ईश्वरलाई सोध्नुभयो — मानिसहरूको दुःख देखेर पनि ईश्वर किन चुप बस्नुहुन्छ? मानव दुःखको अन्त्य गर्ने यही बलियो चाहनाले नै उहाँलाई जीवनको पछिल्लो चरणमा आध्यात्मिकताको सबैभन्दा माथिल्लो स्तरमा पुर्‍यायो।

बाल्यकालमै बापूजी आफ्नो सुख–सुविधाको वास्ता नगरी घण्टौंसम्म खेतमा एक्लै बस्नुहुन्थ्यो। गरिबीका कारण उहाँ जुत्ता–चप्पलबिना खाली खुट्टा हिँड्नुहुन्थ्यो र प्रायः काँडाले घोचिनुहुन्थ्यो। धेरैपटक उहाँ खेतमा अबेरसम्म बस्नुहुन्थ्यो र घर फर्कने बाटोमा सूक्ष्म जगतका (आँखाले नदेखिने संसारका) जीवहरूसँग भेट हुन्थ्यो। यी अनुभवहरूले सूक्ष्म जगतका आत्माहरूसँग कुरा गर्ने उहाँको रुचि जगाए।

बापूजी सानै उमेरदेखि साहसी हुनुहुन्थ्यो, र यही साहसले उहाँलाई धेरै अप्ठ्याराहरू पार गर्न मद्दत गर्‍यो। चार्टर्ड एकाउन्टेन्सी (CA) को पढाइसँगसँगै उहाँले आफ्नो खर्च चलाउन ट्युसन कक्षाहरू पढाउनुभयो। पछि उहाँले कानुनमा स्नातक (LLB) पूरा गर्नुभयो र अहमदाबादका एक प्रसिद्ध वकिल बन्नुभयो।

सन् १९९७ मा उहाँले दुःख र अव्यवस्थाले भरिएको यस मृत्युलोकलाई अमरत्वको शाश्वत दिव्य संसारमा बदल्ने मिसनका साथ अहमदाबादको चेनपुरमा विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय नामक आध्यात्मिक संस्था खोल्नुभयो। "माँ" भनेर प्रेमले चिनिने श्रीमती सुषमा टण्डनले यस महान् दिव्य मिसनमा बापूजीसँगै काम गर्नुभयो।

यस मिसनलाई पूरा गर्न बापूजीले आफ्नो सबै साधन र सम्पत्ति यही दिव्य उद्देश्यमा लगाएर नथाकी मेहनत गर्नुभयो। त्यस बेला उहाँ आराम नगरी लगातार १८ घण्टासम्म आध्यात्मिक प्रवचन दिनुहुन्थ्यो। यी प्रवचनहरूमा उहाँले दिव्य ज्ञानका सबैभन्दा माथिल्ला तहहरू बुझाउनुभयो — जुन उहाँले अतिचेतन अवस्थामा (साधारण चेतनाभन्दा माथिको अवस्थामा) गहिरो ध्यान र दिव्य दृष्टिबाट आफैं देख्नुभएको र अनुभव गर्नुभएको थियो। यो ज्ञान साधारण मानव मनको कल्पनाभन्दा धेरै पर छ।

बापूजीका शिक्षाहरूमा धेरै विषय समेटिएका छन् — विभिन्न तहका दिव्य सिर्जनहारहरूका प्रकारहरू; हाम्रो सौरमण्डल, आकाशगंगा र ब्रह्माण्ड कसरी बने; र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण — मल्टिभर्स र त्यसभन्दा परका सत्यहरूको अलौकिक ज्ञान। उहाँको ज्ञान धेरै गहिरो छ र यो "बेहदका आत्माहरू" भनिने उच्च स्तरका साधकहरूका लागि हो। बापूजीका अनुसार यी बेहदका आत्माहरूले नै यस मृत्युलोकलाई शाश्वत दिव्य लोकमा बदल्ने मुख्य भूमिका खेल्नेछन्।

हाल बापूजी लामो समयसम्म गहिरो ध्यान र समाधिमा लीन रहनुहुन्छ। उहाँ अतिचेतन अवस्थामा आफ्नो अलौकिक मिसनमा लगातार लीन रहनुभएकाले कसैसँग भेट्नुहुन्न।

प्रस्तावना

"ज्ञान दान महा दान" (ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो)

सबैसँग जति सकिन्छ त्यति बाँड्नुहोस्। — बापूजी दशरथभाई पटेल

यो सानो पुस्तक एउटा ढोका हो। यो त्यस आत्माका लागि लेखिएको हो जसले यो ज्ञान पहिलोपटक भेट्दैछ।

तपाईँलाई आध्यात्मिक साधनाको कुनै पुरानो अनुभव चाहिँदैन। कुनै शास्त्र पढेको हुनुपर्दैन। तपाईँलाई एउटै सरल चाहना चाहिन्छ — आफू साँच्चै को हुँ भनेर बुझ्ने चाहना। तपाईँ यो पृथ्वीमा किन हुनुहुन्छ?

बापूजीको ज्ञान विशाल र गहिरो छ। तर यसको सुरुवात एकदम सरल छ। यो एउटा कोमल सत्यबाट सुरु हुन्छ: तपाईँ यो शरीर होइन — तपाईँ आत्मा हुनुहुन्छ, शुद्ध प्रकाशको एक बिन्दु। बाँकी सबै कुरा त्यहीँबाट बिस्तारै बढ्दै जान्छ।

यी केही पानाहरूमा तपाईँले आफ्नो पहिलो पाइला चाल्नुहुनेछ। आत्मा के हो, यो सृष्टि कति ठूलो र कति जीवित छ, यो सबै कसले बनायो, तपाईँको साँचो घर कहाँ छ, र आत्माले परम शान्तिसम्म फर्कने बाटो कसरी भेट्छ — यी सबै कुरा तपाईँले सिक्नुहुनेछ। सबै सरल भाषामा, एकपटकमा एउटा सानो पाइला।

बिस्तारै पढ्नुहोस्। मायाले पढ्नुहोस्। यहाँ दिमाग दुखाउनुपर्ने केही छैन। एउटै पानाले पनि तपाईँलाई हलुका र आफ्नो नजिक महसुस गरायो भने, यो पुस्तकको काम पूरा भयो।

स्वागत छ — घर फर्कने तपाईँको यात्रा यहींबाट सुरु हुन्छ।

अध्याय

१

तपाईँ शरीर होइन, आत्मा हुनुहुन्छ

तपाईँ यो शरीर होइन। तपाईँ यसभित्र बस्ने आत्मा हुनुहुन्छ।

सबैभन्दा पहिलो सत्य सरल छ। तपाईँ यो शरीर होइन। तपाईँ यसभित्र बस्ने आत्मा हुनुहुन्छ।

आफ्नो हात हेर्नुहोस्। यो हरेक वर्ष बूढो हुँदै जान्छ। एक दिन यसले काम गर्न छोड्छ। तर तपाईँभित्र केही यस्तो छ जो कहिल्यै बूढो हुँदैन। त्यही "केही" तपाईँ हुनुहुन्छ। त्यो हो आत्मा। शरीर लुगाजस्तै हो। आत्माले यसलाई एक जन्मका लागि लगाउँछ। लुगा पुरानो भएपछि आत्माले त्यसलाई फुकाल्छ। शरीर सकिन्छ। आत्मा सकिँदैन।

त्यसैले संसारभरि कोही मर्दा मानिसहरू एउटै कोमल वाक्य भन्छन्: "आत्माले शान्ति पाओस्।" शरीरले शान्ति पाओस् भन्दैनन्। मनको गहिराइमा उनीहरूलाई थाहा छ — आत्मा बाँचिरहन्छ।

आत्मा कहिल्यै जन्मँदैन र कहिल्यै मर्दैन। यो अजर (कहिल्यै बूढो नहुने), अमर (कहिल्यै नमर्ने) र अविनाशी (कहिल्यै नष्ट नहुने) छ।

पाँच तत्त्वले बनेको शरीरलाई देख्न र छुन सकिन्छ। आत्मालाई सकिँदैन। तैपनि आत्मा नै साँचो तपाईँ हुनुहुन्छ। शरीर चल्छ, किनकि भित्र आत्मा छ। आत्मा गएपछि शरीर अलिकति पनि चल्न सक्दैन।

त्यसैले पहिलो पाइला सरल छ। "म यो शरीर हुँ" भन्न बिस्तारै छोड्नुहोस्। "म आत्मा हुँ" भनेर महसुस गर्न थाल्नुहोस्। यस पुस्तकका सबै कुरा यही एउटा सानो बीउबाट उम्रन्छन्।

यस अध्यायको सार

  • तपाईँ शरीर होइन, आत्मा हुनुहुन्छ।
  • जन्म र मृत्यु शरीरका हुन्; आत्मा अजर, अमर र अविनाशी छ।
  • "म यो शरीर हुँ" छोडेर "म आत्मा हुँ" महसुस गर्न थाल्नुहोस्।

अध्याय

२

आत्मा सेतो प्रकाशको एक बिन्दु हो

आत्मा तिनै तारामध्ये एउटा जस्तै हो। यो तपाईँभित्र चुपचाप चम्किरहन्छ।

आत्मा नै साँचो तपाईँ हो भने, त्यो कस्तो देखिन्छ? बापूजी यसको स्पष्ट र सरल उत्तर दिनुहुन्छ।

आत्मा बालुवाको कणजत्रो सानो, शुद्ध सेतो प्रकाशको एक बिन्दु हो। सुनौलो होइन। ज्वाला होइन। शुद्ध सेतो प्रकाशको एउटा सफा, उज्यालो बिन्दु। बापूजी यसलाई तारासँग तुलना गर्नुहुन्छ। रातमा आकाश साना–साना चम्किला ताराले भरिएको हुन्छ। आत्मा तिनै तारामध्ये एउटा जस्तै हो। यो तपाईँभित्र चुपचाप चम्किरहन्छ।

प्रकाशको यो बिन्दु कहाँ बस्छ? निधारको बीचमा, दुई आँखीभौंको बीचभन्दा अलिकति माथि। हिन्दू संस्कृतिमा निधारमा टीका लगाउँदा ठ्याक्कै यही ठाउँ छोइन्छ। त्यही ठाउँ आत्माको आसन हो।

आत्मा यति सानो छ कि यसको आकार बताउने शब्दै छैनन्। तैपनि बापूजी मानिसको एउटा कपालको रौंसँग तुलना गरेर सुन्दर ढंगले बुझाउनुहुन्छ। यो एउटा रौंको सबैभन्दा सानो भागभन्दा पनि सानो छ। आँखाले यसलाई देख्न सक्दैन। गहिरो शान्तिमा, आत्मिक चेतनामा बसेर मात्र तपाईँले यसलाई महसुस गर्न थाल्न सक्नुहुन्छ।

प्रकाशको यस बिन्दुभित्र तीन कुरा छन्। पहिलो हो मन — जसले महसुस गर्छ र चाहन्छ। मनभित्र छ बुद्धि — सोच्ने र निर्णय गर्ने शक्ति। र अझ गहिरोमा छन् संस्कार — हामीले गरेका सबै कामले छोडेका छापहरू।

आत्मा: प्रकाशको बिन्दुभित्र मन, बुद्धि र संस्कार
आत्मा: प्रकाशको बिन्दुभित्र मन, बुद्धि र संस्कार

आत्माले मनमार्फत पूरै शरीर चलाउँछ। आत्मामा एउटा विचार उठ्छ, र शरीर चल्छ। त्यसैले तपाईँ आत्मा भएको शरीर होइन। तपाईँ आत्मा हुनुहुन्छ, जसले बिस्तारै एउटा शरीर प्रयोग गरिरहेको छ।

यस अध्यायको सार

  • आत्मा शुद्ध सेतो प्रकाशको एउटा सानो बिन्दु हो — निधारको बीचमा चम्किरहेको सानो ताराजस्तै।
  • यसभित्र मन, बुद्धि र संस्कार छन्।
  • आत्माले भित्रबाट शरीर चलाउँछ।

अध्याय

३

आत्माले धेरै शरीर लगाउँछ

आत्मा एक जन्मबाट अर्को जन्ममा रित्तो हात जाँदैन।

बापूजी बताउनुहुन्छ: आत्माको यात्रा यो जन्मबाट सुरु हुँदैन, न त मृत्युमा सकिन्छ। आत्माले एकपछि अर्को शरीर लिँदै अनगिन्ती जन्महरू पार गरिसकेको छ। जसरी मानिसले पुरानो लुगा फेरेर नयाँ लगाउँछ, त्यसरी नै आत्माले कर्म र भाग्य अनुसार एउटा शरीर छोडेर अर्को लिन्छ।

जन्म र मृत्यु पाँच तत्त्वले बनेको शरीरका मात्र हुन्। आत्मा आफैं कहिल्यै जन्मँदैन र कहिल्यै मर्दैन। यो केवल एउटा शरीर छोडेर अर्कोमा पस्छ र आफ्नो यात्रा जारी राख्छ। आत्मा कर्मको बन्धनबाट मुक्त नभएसम्म जन्म र पुनर्जन्मको चक्र चलिरहन्छ।

आत्मा एक जन्मबाट अर्को जन्ममा रित्तो हात जाँदैन। यसले हरेक विचार, शब्द र कामको छाप बोकेर जान्छ। यी छापहरूलाई संस्कार भनिन्छ, जो आत्मासँगै रहन्छन् र यसका आउने अनुभवहरू बनाउँछन्। धेरै जन्महरूमा जम्मा भएका कर्महरू नै आउने जन्महरू र आत्माले भोग्ने भाग्यको आधार बन्छन्।

बेहद ज्ञानले अझ बताउँछ: आत्मा केवल यो भौतिक शरीरसँग मात्र जोडिएको छैन। देखिने शरीर पाँच तत्त्वले बनेको स्थूल शरीर हो। यसभित्र सूक्ष्म शरीर छ, र त्यसभन्दा पर कारण शरीर छ। कारण शरीरले आत्माका कर्महरूको हिसाब सुरक्षित राख्छ, र सूक्ष्म शरीरले यसका विचार, भावना र संस्कारहरू अर्को जन्ममा बोकेर लैजान्छ।

त्यसैले मानव जीवनको उद्देश्य शरीरको सुखभन्दा धेरै ठूलो छ। हरेक कर्मको छाप आत्मासँगै यात्रामा जान्छ। साँचो आध्यात्मिक ज्ञान, ठीक कर्म र कर्मको शुद्धिबाट आत्मा चेतनाका माथिल्ला अवस्थाहरूतिर, र अन्त्यमा मुक्तितिर बढ्छ।

जसरी आत्मा आफ्नो घरतिर माथि उठ्छ, त्यसरी नै यसले गह्रौं तत्त्वहरू छोड्दै जान्छ। यो हलुका र प्रकाशले भरिँदै जान्छ। जति माथि जान्छ, त्यति नै धेरै शान्ति महसुस गर्छ।

यस अध्यायको सार

  • आत्मा एकपछि अर्को गर्दै धेरै शरीरमा बसिसकेको छ।
  • हाम्रा कामले छाप (संस्कार) छोड्छन्, जो आत्मासँगै यात्रा गर्छन्।
  • असल कामले आत्मालाई माथि उठाउँछ; जति माथि, त्यति हलुका र प्रकाशले भरिएको।

अध्याय

४

जताततै जीवन छ

हामी एक्लै छैनौं। सारा सृष्टि जीवनले भरिएको छ।

धेरै मानिसहरू जीवन पृथ्वीमा मात्र छ भन्ने ठान्छन्। बापूजी त्योभन्दा फराकिलो र अझ अचम्मको कुरा भन्नुहुन्छ। हामी एक्लै छैनौं। जीवन यहाँ मात्र छैन। सारा सृष्टि जीवनले भरिएको छ। अनगिन्ती संसारहरू छन्, र तिनमा धेरै किसिमका प्राणीहरू बस्छन्।

सृष्टि हाम्रा यी आँखाले देख्न सक्नेभन्दा धेरै ठूलो छ। पृथ्वी त धेरै ठूलो सृष्टिको एउटा सानो अंश मात्र हो। हाम्रो सूर्य र त्यसको वरिपरि घुम्ने ग्रहहरू मिलेर एउटा ब्रह्माण्ड (सौरमण्डल) बन्छ। बेहद ज्ञानले यो पनि बताउँछ कि हरेक ब्रह्माण्डभित्र भौतिक ग्रहहरू मात्र होइन, माथिल्ला लोकहरू र सूक्ष्म आयामहरू पनि छन्, जसलाई साधारण आँखाले देख्न सकिँदैन।

एउटा ब्रह्माण्डभन्दा पर हेर्दा अझ ठूलो बनावट भेटिन्छ। धेरै ब्रह्माण्डहरू मिलेर एउटा महाब्रह्माण्ड बन्छ, जसलाई आकाशगंगा (ग्यालेक्सी) भनिन्छ। धेरै महाब्रह्माण्डहरू मिलेर एउटा परम महाब्रह्माण्ड, अर्थात् युनिभर्स बन्छ। यसरी सृष्टि तहमाथि तह थपिँदै झन्–झन् विशाल हुँदै जान्छ।

सृष्टिको क्रम: ब्रह्माण्डदेखि मल्टिभर्ससम्म
सृष्टिको क्रम: ब्रह्माण्डदेखि मल्टिभर्ससम्म

बापूजी अझ सिकाउनुहुन्छ: सृष्टिको यात्रा एउटा युनिभर्समा सकिँदैन। अनगिन्ती युनिभर्सहरू सँगै छन्, जसलाई आधुनिक विज्ञानले मल्टिभर्स भन्छ। तिनभन्दा पर पनि सृष्टिका अझ माथिल्ला तहहरू छन्। परम सृष्टिको कुनै देखिने सीमा छैन, र आत्माको यात्रा नाप्नै नसकिने लामो समयसम्म यी धेरै लोकहरूबाट भएर जान्छ।

यो विशालता बुझ्दा हामीले आफूलाई पनि बुझ्छौं। आत्मा केवल पृथ्वीको बासिन्दा होइन। बापूजीका धेरै प्रवचनहरू अनुसार आत्माहरूले यहाँ जन्म लिनुअघि धेरै संसार, आयाम र माथिल्ला लोकहरूको यात्रा गरिसकेका छन्। त्यो लामो यात्रामा जम्मा भएका आवरण, संस्कार र अनुभवहरू आत्माभित्र लेखिएर रहन्छन् र यसको अहिलेको जीवनमा असर पार्छन्।

सृष्टिको क्रम सम्झन यो सरल शृंखला याद गर्नुहोस्: एउटा सौरमण्डललाई ब्रह्माण्ड भनिन्छ; धेरै ब्रह्माण्ड मिलेर महाब्रह्माण्ड (आकाशगंगा) बन्छ; धेरै महाब्रह्माण्ड मिलेर परम महाब्रह्माण्ड (युनिभर्स) बन्छ; र अनगिन्ती युनिभर्स मिलेर मल्टिभर्स बन्छ। बापूजी बारम्बार भन्नुहुन्छ: आत्माको साँचो यात्रा भौतिक ब्रह्माण्डभन्दा धेरै पर फैलिएको छ। त्यसैले सृष्टिलाई बुझ्नु आत्मालाई बुझ्ने कामकै एउटा जरुरी भाग हो।

यस अध्यायको सार

  • जीवन पृथ्वीमा मात्र छैन; सृष्टि जीवनले भरिएको छ।
  • एउटा सौरमण्डल ब्रह्माण्ड हो; धेरै मिलेर आकाशगंगा (महाब्रह्माण्ड); धेरै आकाशगंगा मिलेर युनिभर्स (परम महाब्रह्माण्ड); अनगिन्ती युनिभर्स मिलेर मल्टिभर्स।

अध्याय

५

यो सबै कसले बनायो?

नाम धेरै, रूप धेरै — तर परम स्रोत एउटै।

यति ठूलो सृष्टिको कोही बनाउने पक्कै हुनुपर्छ। बापूजी बनाउनेहरू को–को हुन् भनेर एक–एक गरी बताउनुहुन्छ।

हरेक सौरमण्डलको एउटा रचयिता हुन्छ। एउटा ब्रह्माण्डको रचयितालाई शिव भनिन्छ। शिव शरीर होइन। शिव शुद्ध प्रकाशको एक सत्ता हुन्, जो त्यस सौरमण्डलको सबैभन्दा माथिल्लो लोकमा बस्छन्। धेरै सौरमण्डल मिलेर एउटा आकाशगंगा बन्छ।

शिवभन्दा माथि, पूरै आकाशगंगाका रचयिता महाशिव हुन्। र पूरै युनिभर्सका रचयिता परम महाशिव हुन्। यसरी हरेक तहमा रचयिता छन् — सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स। र सौरमण्डल, आकाशगंगा र युनिभर्स अनन्त भएकाले शिव, महाशिव र परम महाशिव पनि अनेक छन्।

तर यी सबैभन्दा माथि को छ? एक परम पिता हुनुहुन्छ — जसलाई बेहदका बाप, अर्थात् असीमका पिता पनि भनिन्छ। यहाँ "बेहद" को अर्थ सरल छ — असीम, सबै सीमाभन्दा पर, अनन्त। उहाँ नै त्यो एउटा स्रोत हुनुहुन्छ जहाँबाट सबै कुरा आउँछ। उहाँ पनि प्रकाशको एक बिन्दु हुनुहुन्छ, तर सबैभन्दा माथिल्लो प्रकाश — परम प्रकाश।

त्यसैले संसारभरि ज्ञानी आत्माहरूले सधैं एउटै कुरा भनेका छन्: ईश्वर एक हुनुहुन्छ। नाम धेरै, रूप धेरै — तर परम स्रोत एउटै।

एउटा ब्रह्माण्डको रचना बिस्तारै, क्रमैसँग हुन्छ। यो निराकारी (रूपबिनाका) परम शिवबाट सुरु हुन्छ, जो परम प्रकाशका रूपमा हुनुहुन्छ। यस परम प्रकाशबाट शिवको आकारी (सूक्ष्म) रूप निस्कन्छ। यस सूक्ष्म रूपबाट शक्ति प्रकट हुन्छिन्। शिव र शक्तिको मिलनबाट विष्णु आउँछन्, र विष्णुबाट ब्रह्मा आउँछन्, जो त्यस ब्रह्माण्डभित्रका रचयिता बन्छन्।

त्यसपछि ब्रह्माले आफ्ना दिव्य संकल्पहरूबाट रचनाको काम सुरु गर्छन्। सबैभन्दा पहिले बनाइने आत्माहरू परम पुरुष हुन्, जसलाई सप्तऋषि पनि भनिन्छ, र जसका शरीर परम तत्त्वहरूले बनेका हुन्छन्। रचना अगाडि बढ्दै जाँदा यी माथिल्ला आत्माहरू सृष्टि फैलाउने काममा सहभागी हुन्छन्, र सूक्ष्म संसारहरू बिस्तारै खुल्दै जान्छन्।

यही क्रमबाट एउटा ब्रह्माण्डभित्रका फरक–फरक लोक, आयाम र जीवनका रूपहरू बिस्तारै बन्छन्। यसरी ब्रह्माण्डको रचना एकैछिनमा हुने घटना होइन, बरु परम प्रकाशबाट सुरु भएर शिव, शक्ति, विष्णु, ब्रह्मा र रचनाका अरू चरणहरू हुँदै बिस्तारै प्रकट हुने प्रक्रिया हो।

तपाईँले हरेक चरण सम्झिरहनु पर्दैन। यसको सरल सार मात्र मनमा राख्नुहोस्। प्रकाशको एउटा बिन्दुबाट पूरै जीवित संसार खुल्छ। र यी सबैका पछाडि एक परम पिता उभिनुहुन्छ।

यस अध्यायको सार

  • सौरमण्डलका रचयिता शिव, आकाशगंगाका महाशिव, युनिभर्सका परम महाशिव।
  • सबैभन्दा माथि एक परम पिता — सबै कुराको स्रोत।
  • त्यसैले ज्ञानीहरू भन्छन्: ईश्वर एक हुनुहुन्छ।

अध्याय

६

हाम्रो साँचो घर: परम शान्ति

शान्तिको तपाईँको खोजी कमजोरी होइन। यो एउटा सम्झना हो।

हरेक आत्माले एउटै कुरा खोजिरहेको छ। पैसा होइन, नाम होइन — परम शान्ति। बापूजी किन भनेर बताउनुहुन्छ। आत्माको एउटा साँचो घर छ। त्यो सबैभन्दा माथिल्लो लोक हो, जसलाई परमधाम भनिन्छ — परम निवास।

त्यस घरमा आत्मा कुनै गह्रौं शरीरले ढाकिएको हुँदैन। यो शुद्ध सेतो प्रकाश हो, पूरा स्थिरतामा आराम गरिरहेको। त्यहाँ डर छैन, चिन्ता छैन, कमी छैन। त्यहाँ केवल गहिरो, पूरा परम शान्ति र शान्त आनन्द छ। यस अवस्थालाई परम शान्ति भनिन्छ।

यसले हाम्रै बारेमा एउटा सुन्दर कुरा बताउँछ। हरेक आत्मा मनको गहिराइमा अनन्त शान्ति खोजिरहेको छ। हामी त्यो शान्ति वस्तुहरूमा र मानिसहरूमा खोज्छौं, र कहिल्यै पूरै भेट्दैनौं। किन? किनकि हामीले खोजिरहेको शान्ति घरको शान्ति हो। आत्मालाई आफू कहाँबाट आएको हो सम्झना छ, र यो चुपचाप फर्कन चाहन्छ।

त्यसैले शान्तिको तपाईँको खोजी कमजोरी होइन। यो एउटा सम्झना हो। यो आत्माले तपाईँलाई परम शान्तितिर, आफ्नो पहिलो र सबैभन्दा साँचो घरतिर, बिस्तारै बोलाइरहेको हो।

यस अध्यायको सार

  • आत्माको साँचो घर परमधाम हो; त्यहाँ आत्मा शुद्ध प्रकाश हो, पूरा शान्तिमा।
  • त्यही पूरा शान्ति परम शान्ति हो।
  • हरेक आत्माको शान्तिको खोजी वास्तवमा आफ्नो घरको सम्झना हो।

अध्याय

७

हामी कसरी झर्‍यौं, र फेरि कसरी उठ्छौं

यो दुःखको कथा होइन। यो फर्कने कथा हो।

यो हरेक आत्माको महान् कथा हो — तल झर्ने लामो यात्रा, र फेरि माथि फर्कने कोमल बाटो। बापूजी यसलाई सरल ढंगले सुनाउनुहुन्छ।

धेरै–धेरै पहिले आत्मा आफ्नो शुद्ध प्रकाशको घरमा बस्थ्यो। यो शक्तिले भरिएको र शान्तिले भरिएको थियो। त्यसपछि बिस्तारै, एक–एक पाइला गर्दै, यो तल्ला सृष्टिहरूतिर झर्न थाल्यो।

तल झर्ने हरेक पाइलामा आत्माले अलिकति प्रकाश (आत्मशक्ति) गुमायो र अलिकति शक्ति गुमायो। प्रकाश सूक्ष्म बन्यो। सूक्ष्म ठोस बन्यो। एकताको शुद्ध प्रकाश भएको आत्माले बिस्तारै पाँच तत्त्वको गह्रौं शरीर लियो। यो लामो, बिस्तारै हुने अवतरण नै महान् ब्रह्माण्डीय कथा हो — जसलाई बापूजी बेहदको ड्रामा, असीम खेल भन्नुहुन्छ।

आत्माको शक्ति कलामा नापिन्छ। यो आत्माको शक्ति वा प्रकाशको मात्रा हो। आफ्नो घरनजिक आत्माको कला सबैभन्दा माथि थियो। तल आउँदै जाँदा कला घट्दै–घट्दै गयो, र यहाँ, भौतिक संसारमा, यो सबैभन्दा तल छ।

त्यसैले हामी आफूलाई सानो महसुस गर्छौं। त्यसैले हामी आफू को हौं भन्ने बिर्सन्छौं। यो सजाय होइन। यात्रा कति तल आइपुग्यो भन्ने कुरा मात्र हो।

आत्माको यात्रा: तल झर्नु र फेरि माथि उठ्नु
आत्माको यात्रा: तल झर्नु र फेरि माथि उठ्नु

अब साँच्चै खुसीको खबर। उही बाटो दुवैतिर जान्छ। जसरी आत्मा प्रकाश गुमाएर तल आयो, त्यसरी नै प्रकाशले भरिएर फेरि माथि उठ्न सक्छ। आत्मा फेरि प्रकाश र शान्तिले भरिँदै जाँदा यो हलुका हुन्छ, र घरतिर माथि चढ्न थाल्छ।

त्यसैले यो दुःखको कथा होइन। यो फर्कने कथा हो। तपाईँ धेरै तल आउनुभयो। र तपाईँ पूरै माथि फर्कन सक्नुहुन्छ — आत्माबाट आफ्नो परम दिव्य स्वरूपसम्म। आत्मा सो परमात्मा।

यस अध्यायको सार

  • आत्मा प्रकाशको घरबाट एक–एक पाइला तल आयो र गह्रौं भयो; कला यहाँ सबैभन्दा तल छ।
  • यो सजाय होइन; यात्रा कति तल आइपुग्यो भन्ने कुरा मात्र हो।
  • उही बाटो माथि पनि जान्छ: प्रकाशले भरिँदै जाँदा आत्मा घरतिर उठ्छ।

अध्याय

८

फर्कने बाटो: ज्ञान, योग, सेवा, धारणा

जसलाई याद गर्नुहुन्छ, त्यसैतिर तपाईँ जानुहुन्छ।

घर फर्कने बाटो गाह्रो छैन। यसका चार सरल भाग छन्। बापूजी तिनलाई ज्ञान, योग, सेवा र धारणा भन्नुहुन्छ।

ज्ञान, योग, सेवा, धारणा
ज्ञान, योग, सेवा, धारणा

पहिलो भाग हो ज्ञान। यसको अर्थ सत्य थाहा पाउनु मात्र हो: म प्रकाशको आत्मा हुँ, मेरो घर शान्तिको लोक हो, र एक परम पिता हुनुहुन्छ। अघिल्ला पानाहरूमा तपाईँले यो सुरु गरिसक्नुभएको छ।

दोस्रो भाग हो योग। यस शब्दको अर्थ केवल जोडिनु, वा याद गर्नु हो। योग गर्नु भनेको याद गर्नु हो — आफू प्रकाश हुँ भनेर याद गर्नु, र परम पितालाई याद गर्नु। बापूजी एउटा सरल नियम दिनुहुन्छ: जसलाई याद गर्नुहुन्छ, त्यसैतिर तपाईँ जानुहुन्छ। परमलाई याद गर्नुहोस्, र तपाईँको आत्मामा शान्त शक्ति बग्न थाल्छ।

तेस्रो भाग हो सेवा। सबैभन्दा ठूलो सेवा यो ज्ञान अरूसँग बाँड्नु हो। जब एउटा आत्माले अर्को आत्मालाई सत्य सम्झन मद्दत गर्छ, त्यो सबैभन्दा ठूलो उपहार हो।

चौथो भाग हो धारणा — आफ्नो साँचो स्वरूपलाई थामिराख्नु। यसको अर्थ हो: आफ्नो सामान्य जीवन बाँच्दै, भित्रभित्रै चुपचाप आत्मा भएर रहनु। तपाईँले घर छोड्नु पर्दैन। काम वा परिवार छोड्नु पर्दैन। बापूजी एकदम स्पष्ट हुनुहुन्छ: तपाईँ संन्यासी बन्नु पर्दैन। तपाईँ कर्मयोगी बन्नुपर्छ — जसले आफ्ना दैनिक सबै काम गर्छ, र सँगसँगै याद पनि गर्छ।

त्यसैले यो अभ्यास कोमल छ, र जहाँ पनि गर्न सकिन्छ। हिँड्दा, काम गर्दा, खाना पकाउँदा वा आराम गर्दा बिस्तारै यो विचार थाम्नुहोस्: "म प्रकाशको आत्मा हुँ। मेरो घर शान्तिको लोक हो। म परम पितालाई याद गर्छु।" बस, यति नै। थोरै–थोरै, तर बारम्बार गर्दा आत्मा बिस्तारै प्रकाशले भरिन्छ।

यस अध्यायको सार

  • ज्ञान: आफू आत्मा हुँ र ईश्वर एक हुनुहुन्छ भन्ने जान्नुहोस्।
  • योग: आफू प्रकाश हुँ भनेर याद गर्नुहोस्, र परम पितालाई याद गर्नुहोस्।
  • सेवा: यो ज्ञान बाँड्नुहोस् — यही सबैभन्दा ठूलो सेवा हो।
  • धारणा: भित्रभित्रै आत्मा भएर आफ्नो सामान्य जीवन बाँच्नुहोस्।

अध्याय

९

यो ज्ञान तपाईँकै लागि हो

स्वागत छ। घर फर्कने यात्रा सुरु भइसक्यो।

तपाईँले पहिलो पाइला चालिसक्नुभयो। सक्नुअघि केही न्याना शब्दहरू।

यो नयाँ ज्ञान हो। पुराना ग्रन्थहरूमा यो यसरी लेखिएको थिएन। यसले आत्माको, विशाल जीवित सृष्टिको, परम पिताको र घर फर्कने बाटोको कुरा गर्छ। बापूजीले यसलाई अगाडि ल्याउनुभयो, ताकि कुनै पनि सच्चा आत्माले यसलाई सजिलै बुझ्न सकोस्।

र त्यसमा तपाईँ पनि पर्नुहुन्छ। तपाईँ विद्वान् हुनु पर्दैन। तपाईँसँग खास शक्ति हुनु पर्दैन। तपाईँलाई केवल आफू को हुँ भनेर जान्ने र घर फर्कने साँचो चाहना चाहिन्छ। यहाँसम्म पढ्नुभयो भने, त्यो चाहना तपाईँसँग पहिल्यै छ।

त्यसैले सरल राख्नुहोस्। सम्झनुहोस्: तपाईँ आत्मा हुनुहुन्छ, शुद्ध प्रकाशको एक बिन्दु। सम्झनुहोस्: तपाईँको साँचो घर परम शान्तिको सृष्टि हो। एक परम पितालाई सम्झनुहोस्। र सकेको बेला तपाईँले सिकेको कुरा बाँड्नुहोस्, ताकि अर्को आत्माले पनि सम्झन सकोस्।

यो सानो पुस्तक एउटा ढोका मात्र हो। यसभन्दा पर बापूजीको ज्ञानको पूरा सागर छ, तपाईँ तयार भएको बेला पर्खिरहेको। तर यहाँ भएको कुरा मात्र बोक्नुभयो भने पनि — म प्रकाशको आत्मा हुँ, घर फर्कने बाटोमा छु — सुरु गर्न त्यति नै पर्याप्त छ।

स्वागत छ। घर फर्कने यात्रा सुरु भइसक्यो।

यस अध्यायको सार

  • तपाईँ विद्वान् हुनु पर्दैन, खास शक्ति हुनु पर्दैन — साँचो चाहना नै पर्याप्त छ।
  • सम्झनुहोस्: तपाईँ प्रकाशको आत्मा हुनुहुन्छ; आफ्नो घर सम्झनुहोस्; परम पितालाई सम्झनुहोस्।
  • सकेको बेला यो ज्ञान बाँड्नुहोस्।

मुख्य कुराहरू सरल शब्दमा

आत्मा को हो

  • आत्मा शुद्ध सेतो प्रकाशको एउटा सानो बिन्दु हो।
  • यो निधारको बीचमा चम्किरहेको सानो ताराजस्तै हो।
  • यो कपालको एउटा रौंको सबैभन्दा सानो भागभन्दा पनि सानो छ।
  • यसभित्र मन, बुद्धि र हाम्रा गहिरा छापहरू (संस्कार) छन्।
  • आत्माले भित्रबाट शरीर चलाउँछ।

आत्माको यात्रा

  • आत्मा एकपछि अर्को गर्दै धेरै शरीरमा बसिसकेको छ।
  • जन्म र मृत्यु शरीरका हुन्। आत्माको यात्रा चलिरहन्छ।
  • हाम्रा कामले छाप (संस्कार) छोड्छन्, जो आत्मासँगै यात्रा गर्छन्।
  • असल कामले आत्मालाई माथि उठाउँछ।
  • जति माथि उठ्छ, आत्मा त्यति हलुका र प्रकाशले भरिएको हुन्छ।

सृष्टि र रचयिता

  • जीवन पृथ्वीमा मात्र छैन। सृष्टि जीवनले भरिएको छ।
  • एउटा सौरमण्डल एउटा ब्रह्माण्ड हो।
  • धेरै सौरमण्डल मिलेर आकाशगंगा — महाब्रह्माण्ड — बन्छ।
  • धेरै आकाशगंगा मिलेर युनिभर्स — परम महाब्रह्माण्ड — बन्छ।
  • अनगिन्ती युनिभर्स मिलेर मल्टिभर्स बन्छ, र त्यसभन्दा पर अझ धेरै छ।
  • सौरमण्डलका रचयिता शिव हुन्, शुद्ध प्रकाशको एक सत्ता।
  • आकाशगंगाका रचयिता महाशिव हुन्; युनिभर्सका रचयिता परम महाशिव।
  • सबैभन्दा माथि एक परम पिता हुनुहुन्छ — सबै कुराको स्रोत।
  • त्यसैले ज्ञानीहरू भन्छन्: ईश्वर एक हुनुहुन्छ।
  • प्रकाशको एउटा बिन्दुबाट जीवनको पूरै संसार बिस्तारै खुल्छ।

हाम्रो साँचो घर

  • आत्माको साँचो घर परमधाम हो, सबैभन्दा माथिल्लो लोक।
  • त्यहाँ आत्मा शुद्ध प्रकाश हो, पूरा शान्तिमा।
  • त्यही पूरा शान्तिलाई परम शान्ति भनिन्छ।
  • मनको गहिराइमा हरेक आत्माले यही शान्ति खोजिरहेको छ।
  • त्यो खोजी वास्तवमा आत्माले आफ्नो घर सम्झिरहेको हो।

झर्नु र फेरि उठ्नु

  • धेरै पहिले आत्मा आफ्नो शुद्ध प्रकाशको घरमा बस्थ्यो।
  • एक–एक पाइला गर्दै यो तल आयो र गह्रौं भयो, पाँच तत्त्वको शरीरमा।
  • आत्माको शक्ति कलामा नापिन्छ। यहाँ यो सबैभन्दा तल छ।
  • त्यसैले हामी आफूलाई सानो ठान्छौं र आफू को हौं भन्ने बिर्सन्छौं।
  • उही बाटो माथि पनि जान्छ: आत्मा प्रकाशले भरिँदै जाँदा यो घरतिर उठ्छ।

फर्कने बाटो

  • ज्ञान: आफू आत्मा हुँ र ईश्वर एक हुनुहुन्छ भन्ने जान्नुहोस्।
  • योग: आफू प्रकाश हुँ भनेर याद गर्नुहोस्, र परम पितालाई याद गर्नुहोस्।
  • जसलाई याद गर्नुहुन्छ, त्यसैतिर तपाईँ जानुहुन्छ।
  • सेवा: यो ज्ञान बाँड्नुहोस् — यही सबैभन्दा ठूलो सेवा हो।
  • धारणा: भित्रभित्रै आत्मा भएर आफ्नो सामान्य जीवन बाँच्नुहोस्।
  • आफ्नो काम गर्नुहोस् र याद गर्नुहोस्। थोरै, तर बारम्बार गर्दा आत्मा प्रकाशले भरिन्छ।

यो ज्ञान तपाईँकै लागि

  • यो नयाँ ज्ञान हो, हरेक सच्चा आत्माका लागि सरल बनाइएको।
  • तपाईँ विद्वान् हुनु पर्दैन, खास शक्ति हुनु पर्दैन।
  • तपाईँलाई केवल आफूलाई चिन्ने र घर फर्कने साँचो चाहना चाहिन्छ।
  • सम्झनुहोस्: तपाईँ प्रकाशको आत्मा हुनुहुन्छ; आफ्नो घर सम्झनुहोस्; परम पितालाई सम्झनुहोस्।

भिडियो स्रोत

यी शिक्षाहरू बापूजी दशरथभाई पटेलका आध्यात्मिक प्रवचनहरूबाट लिइएका हुन्।

बापूजीको आधिकारिक YouTube च्यानल

www.youtube.com/@bapujidashrathbhaipatel

अझ गहिरो बुझाइका लागि पाठकहरूलाई मूल प्रवचनहरू हेर्न अनुरोध गरिन्छ।

बापूजीका अनमोल वचनहरू

बापूजीका आफ्नै केही शब्दहरू, ठ्याक्कै उहाँले बोल्नुभएजस्तै।

"मैं लाइट हूं, लाइट हूं, लाइट हूं।"

"म प्रकाश हुँ, प्रकाश हुँ, प्रकाश हुँ।"

"योग माना कनेक्शन।"

"योग भनेको जोडिनु हो।"

"योग माना याद।"

"योग भनेको याद हो।"

"जो देखोगे वही सोचोगे और जो सोचोगे वो बनोगे।"

"जे देख्नुहुन्छ त्यही सोच्नुहुन्छ, र जे सोच्नुहुन्छ त्यही बन्नुहुन्छ।"

"सन्यासी नहीं बनना है। कर्म योगी बनना है।"

"संन्यासी बन्नु छैन। कर्मयोगी बन्नु छ।"

"आत्मा सो परमात्मा।"

"आत्माबाट फेरि परमात्मासम्म।"

शब्दावली

यस पुस्तकमा प्रयोग भएका केही सरल शब्दहरू। हरेकलाई सकेसम्म सजिलो तरिकाले बुझाइएको छ।

आत्मा र शरीर

१. आत्मा (Atma)

सरल शब्दमा: तपाईँको साँचो "म" — शरीरभित्रको अमर, चेतन प्राणी।

आत्मा हरेक शरीरभित्र बस्ने चेतन र अमर सत्ता हो। यो शरीर, इन्द्रिय र मनभन्दा अलग छ। यही साँचो तपाईँ हो। आत्मा नै सबै जीवन र चेतनाको स्रोत हो।

२. अजर, अमर, अविनाशी (Ajar, Amar, Avinashi)

सरल शब्दमा: कहिल्यै बूढो नहुने, कहिल्यै नमर्ने, कहिल्यै नष्ट नहुने।

यी तीन शब्दले आत्माको स्वभाव बताउँछन्। शरीर बूढो हुन्छ, मर्छ र सकिन्छ; आत्मा यीमध्ये केही पनि हुँदैन।

३. मन (Mann)

सरल शब्दमा: आत्माको त्यो भाग जसले महसुस गर्छ र चाहन्छ।

मन आत्माभित्र छ। सुख–दुःख महसुस गर्ने, इच्छा गर्ने र सोच उठाउने काम मनले गर्छ। मन आफ्ना संस्कार अनुसार चल्छ।

४. बुद्धि (Buddhi)

सरल शब्दमा: बुझ्ने, सोच्ने र निर्णय गर्ने शक्ति।

बुद्धि आत्माको ठीक–बेठीक छुट्याउने क्षमता हो। बुद्धि जति शुद्ध र अनन्ततिर फर्केको हुन्छ, आत्माले आफ्नो यात्राको भित्री हिसाब त्यति नै स्पष्ट पढ्न र माथि उठ्न सक्छ। आत्मा जति शुद्ध, बुद्धि त्यति स्पष्ट।

५. संस्कार (Sanskar)

सरल शब्दमा: आत्माले जन्म–जन्मसम्म बोक्ने गहिरा छापहरू।

हामीले गरेका हरेक विचार, शब्द र कामले आत्मामा एउटा छाप छोड्छ। यही छापलाई संस्कार भनिन्छ। यी कारण शरीरमा लेखिएर रहन्छन् र एक जन्मबाट अर्को जन्ममा आत्मासँगै जान्छन्। शुद्ध निराकारी अवस्थामा संस्कार हुँदैनन्; आत्माले रूप लिँदै र कर्म गर्दै जाँदा यी जम्मा हुन्छन्। आत्माको मन यिनै संस्कार अनुसार चल्छ।

६. स्थूल शरीर (Sthool Sharir)

सरल शब्दमा: पाँच तत्त्वले बनेको, आँखाले देखिने शरीर।

यो देखिने, छुन सकिने भौतिक शरीर हो। यो आत्माको काम गर्ने माध्यम मात्र हो।

७. सूक्ष्म शरीर (Sukshma Sharir)

सरल शब्दमा: भौतिक शरीरभित्रको, नदेखिने सूक्ष्म शरीर।

भौतिक शरीरभित्र एउटा सूक्ष्म शरीर छ, जसले आत्माको शक्ति थाम्छ र भौतिक शरीर चलाउँछ। यो आकाश, वायु र अग्नि तत्त्वले बनेको हुन्छ। यसले आत्माका विचार, भावना र अनुभवहरू बोकेर एक जन्मबाट अर्को जन्ममा जान्छ।

८. कारण शरीर (Karan Sharir)

सरल शब्दमा: आत्माको कर्मको हिसाब राख्ने सबैभन्दा भित्री शरीर।

सूक्ष्म शरीरले शक्ति कारण शरीरबाट पाउँछ। यो आकाश तत्त्वले मात्र बनेको हुन्छ। यही कारण शरीर आत्माको कर्मको हिसाब–किताब राख्ने भण्डार हो।

९. साकारी (Sakari)

सरल शब्दमा: आत्माको भौतिक शरीर लिएको अवस्था।

जब आत्मा मृत्युलोकमा आएर पाँच तत्त्वको मानव शरीर लिन्छ, त्यसलाई साकारी अवस्था भनिन्छ। त्यस बेला पनि सूक्ष्म र कारण शरीर आत्माको भित्री भागमा रहन्छन्।

१०. टीका (Tika)

सरल शब्दमा: निधारको बीचमा लगाइने चिह्न — ठीक त्यही ठाउँ जहाँ आत्मा बस्छ।

११. कला (Kala)

सरल शब्दमा: आत्माको शक्ति नाप्ने एकाइ।

जसरी पृथ्वीमा बिजुलीको शक्ति "वाट" मा नापिन्छ, त्यसरी नै आध्यात्मिकतामा रचयिता वा आत्माको क्षमता "कला" मा नापिन्छ। सृष्टिमा धेरै रचयिता छन्, र तिनको शक्ति फरक–फरक हुन्छ; त्यही फरकलाई फरक–फरक कला भनिन्छ।

सृष्टि

१२. ब्रह्माण्ड (Brahmand)

सरल शब्दमा: हाम्रो सौरमण्डल — सृष्टिको एउटा एकाइ।

बापूजीको ज्ञानमा ब्रह्माण्ड भनेको एउटा सौरमण्डल हो, जसलाई शिवले बनाउनुहुन्छ। एउटै आकाशगंगाभित्र यस्ता अनगिन्ती ब्रह्माण्ड छन्। हाम्रो सौरमण्डल हाम्रो ब्रह्माण्ड हो। हरेक ब्रह्माण्डको आफ्नै कलाको नाप हुन्छ।

१३. महाब्रह्माण्ड (Maha Brahmand)

सरल शब्दमा: एउटा आकाशगंगा (ग्यालेक्सी)।

धेरै ब्रह्माण्ड (सौरमण्डल) मिलेर एउटा महाब्रह्माण्ड बन्छ।

१४. परम महाब्रह्माण्ड (Param Maha Brahmand)

सरल शब्दमा: एउटा युनिभर्स।

धेरै महाब्रह्माण्ड (आकाशगंगा) मिलेर एउटा परम महाब्रह्माण्ड बन्छ।

१५. मल्टिभर्स (Multiverse)

सरल शब्दमा: अनगिन्ती युनिभर्सहरू सँगै।

१६. लोक (Lok)

सरल शब्दमा: अस्तित्वको एउटा तह वा संसार।

लोक भनेको संसार वा आयाम हो — ती तहहरू जसबाट आत्माहरू आफ्नो यात्रामा तल झर्छन् र माथि उठ्छन्। हरेक सौरमण्डलभित्र १४ लोक छन् — फरक–फरक शक्तिका तहहरू। पृथ्वीमाथि सात छन्: भूलोक, भुवर्लोक, स्वर्गलोक, महर्लोक, जनलोक, तपोलोक र सत्यलोक। तिनभन्दा माथि ब्रह्मपुरी, विष्णुपुरी, शिवपुरी र परमधाम छन्।

१७. बेहद (Behad)

सरल शब्दमा: असीम — सबै सीमाभन्दा पर, सीमाबिनाको।

बापूजीको ज्ञानमा बेहद भनेको सृष्टिका अनन्त, सीमाबिनाका आयामहरू हुन्। मुख्य शब्दहरू: बेहदको आत्मा (असीम आत्मा), बेहद ज्ञान (अनन्त ज्ञान), बेहद सेवा (असीमित सेवा), बेहदको कर्म (अविनाशी कर्म)।

१८. परमधाम (Paramdham)

सरल शब्दमा: परम निवास — आत्माहरूको मूल घर।

परमधाम एउटा सौरमण्डलभित्रको सबैभन्दा माथिल्लो आयाम हो — शुद्ध दिव्य प्रकाशको संसार, जहाँ रचयिता निराकार रूपमा बस्नुहुन्छ। परमधाममा आत्माहरू पूरा शान्ति, प्रकाश र आनन्दमा रहन्छन्। यही त्यो मूल घर हो जहाँबाट सबै आत्मा आउँछन् र जहाँ सबैभन्दा उन्नत आत्माहरू फर्कन्छन्। यसलाई अमरलोक पनि भनिन्छ। सौरमण्डल, आकाशगंगा, युनिभर्स र मल्टिभर्स — हरेक रचयिताको आफ्नै परमधाम हुन्छ।

१९. परम महातत्त्व (Param Maha Tattva)

सरल शब्दमा: परम प्रकाशबाट निस्कने दिव्य तेज — सबैभन्दा माथिल्लो तत्त्व।

निराकार अवस्थामा आत्मा दिव्य प्रकाशका रूपमा हुन्छ, जसलाई परम प्रकाश भनिन्छ। परम प्रकाशको वरिपरि जुन शक्ति वा दिव्य तेज फैलिन्छ, त्यसलाई परम महातत्त्व भनिन्छ। परम तत्त्व परम महातत्त्वबाट बन्छ, त्यसैले परम प्रकाशपछि परम महातत्त्व नै सबैभन्दा माथिल्लो शक्तिको तह हो।

रचयिताहरू

२०. शिव (Shiv)

सरल शब्दमा: एउटा सौरमण्डलका निराकार रचयिता।

शिव सौरमण्डलका निराकार रचयिता हुन्, जो त्यस सौरमण्डलको परमधाममा बस्छन्।

२१. महाशिव (Mahashiv)

सरल शब्दमा: एउटा आकाशगंगाका रचयिता — शिवभन्दा माथि।

महाशिव आकाशगंगाका मालिक र शिवभन्दा माथिका परम सत्ता हुन्, जसले एउटै संकल्पमा अनन्त शिवहरू बनाउन सक्छन्। महाशिवको एक क्षण ब्रह्माका सय वर्ष बराबर हुन्छ। उनी आकाशगंगाको परमधाममा बस्छन्।

२२. परम महाशिव (Param Mahashiv)

सरल शब्दमा: एउटा युनिभर्सका निराकार रचयिता — महाशिवभन्दा माथि।

परम महाशिव युनिभर्स (परम महाब्रह्माण्ड) का निराकार रचयिता हुन्। उनी युनिभर्सको परमधाममा बस्छन् र सबै महाशिवहरूका रचयिता हुन्। सबै परमधामहरू निराकार संसार हुन् — चाहे त्यो सौरमण्डल, आकाशगंगा, युनिभर्स वा त्योभन्दा माथिल्लो तहको होस्।

२३. शक्ति (Shakti)

सरल शब्दमा: रचनामा साथ दिने दिव्य स्त्री शक्ति।

सौरमण्डल, आकाशगंगा, युनिभर्स वा त्योभन्दा माथिल्लो कुनै पनि सृष्टिमा एउटै क्रम देखिन्छ: निराकार शिवले पहिले आफ्नो शक्तिबाट आकारी शिव बनाउँछन्, अनि आकारी शिवले आफ्नो दिव्य स्त्री जोडी — शक्ति — बनाउँछन्। आकारी शिव र आकारी शक्ति दुवै सृष्टि अगाडि बढाउने काममा लाग्छन्। आकाशगंगाको तहमा तिनलाई आकारी महाशिव र महाशक्ति, र युनिभर्सको तहमा आकारी परम महाशिव र परम महाशक्ति भनिन्छ।

२४. परम पुरुष (Param Purush)

सरल शब्दमा: कुनै पनि सृष्टिमा सबैभन्दा पहिले बनाइने परम पुरुष शक्ति।

परम पुरुष ब्रह्माण्डीय समयको सुरुमा हाम्रो ब्रह्माण्डभित्र बनाइएका पहिला सत्ताहरू हुन् — सृष्टिको तह अनुसार आकारी शिव, आकारी महाशिव आदि। निराकार परम रचयिताको यो पहिलो रचना हो। परम पुरुषको परम सूक्ष्म रूप हुन्छ र निराकार परमात्मापछि सबैभन्दा धेरै शक्ति उनैसँग हुन्छ। उनी सधैं आफ्नो जोडी शक्तिसँगै रहन्छन्।

२५. परम पिता (Param Pita)

सरल शब्दमा: परम पिता — सबैभन्दा माथिल्लो दिव्य सत्ता।

२६. बेहदका बाप (Behad ka Baap)

सरल शब्दमा: यस असीम सृष्टिका परम रचयिता — परम पिता, सर्वशक्तिमान।

उहाँ यस असीम, विशाल सृष्टिका परम मालिक रचयिता हुनुहुन्छ। त्यसैले उहाँलाई परम पिता वा सर्वशक्तिमान भनिन्छ। उहाँ सबै सृष्टिहरूको शक्तिको अन्तिम स्रोत हुनुहुन्छ — मल्टिभर्सभन्दा पनि पर।

२७. परम प्रकाश (Param Light)

सरल शब्दमा: परम प्रकाश — सबैभन्दा माथिल्लो प्रकाश।

घर फर्कने बाटो

२८. ज्ञान (Gyan)

सरल शब्दमा: ज्ञान — खास गरी दिव्य, आध्यात्मिक ज्ञान।

२९. योग (Yog)

सरल शब्दमा: आत्मा र परमात्माबीचको सचेत जोडाइ — याद।

योग भनेको आत्माको परम आत्माहरूसँग वा सर्वशक्तिमानसँगको सचेत जोडाइ हो, जसबाट ज्ञान र ध्यानमार्फत आत्मामा शक्ति भरिन्छ। (बापूजी यसलाई "योगा" होइन, "योग" भन्नुहुन्छ।)

३०. सेवा (Seva)

सरल शब्दमा: निःस्वार्थ सेवा — सबैभन्दा ठूलो सेवा यो ज्ञान बाँड्नु हो।

बापूजी भन्नुहुन्छ: सबैभन्दा राम्रो सेवा आत्माको भलाइका लागि आत्माको परम ज्ञान फैलाउनु हो। अहिले "परमशान्ति" को कम्पन वातावरणमा फैलाएर पनि सेवा गर्न सकिन्छ।

३१. धारणा (Dharana)

सरल शब्दमा: योगको नियमित अभ्यासपछि आत्माले आफ्नो साँचो स्वरूपमा टिकिरहनु।

जब आत्माले केही समय नियमित र लगनशील योग गर्छ, तब बिस्तारै यसका संस्कार बदलिन्छन् र आत्माको साँचो दिव्यता प्रकट हुन्छ। यो साधनाको अन्तिम चरण हो, जहाँ आत्माले आफूलाई निराकार, शुद्ध आत्मिक चेतनाका रूपमा चिन्छ। आत्मा आफैं ज्ञानको मूर्त रूप बन्छ।

३२. कर्म (Karma)

सरल शब्दमा: काम — र विचार, शब्द वा कामले आत्मामा छोड्ने छाप।

कर्म भनेको विचार, शब्द वा कामबाट गरिने कुनै पनि काम र त्यसले छोड्ने शक्तिको छाप हो। काम, विचार र सम्बन्धबाट बन्ने कर्मको बन्धनले आत्मालाई बारम्बार उही अनुभवमा बाँध्छ।

३३. कर्मयोगी (Karma Yogi)

सरल शब्दमा: घर–परिवारमै बसेर याद गर्दै कर्म गर्ने साधक।

कर्मयोगी त्यो हो जसले आत्मालाई नै साँचो "म" भनेर चिनेको छ र अब त्यही बुझाइबाट, सर्वशक्तिमानबाट शक्ति लिँदै, संसारमा काम गर्छ। कर्मयोगी गृहस्थ जीवनमै रहन्छ, तैपनि सांसारिक लोभबिना दैनिक आठ घण्टा योग गर्छ। कर्मयोगीका कामले बाँध्ने कर्म बनाउँदैनन्। बापूजी गृहस्थ आश्रम — घर–परिवारको जीवन — लाई सबै आश्रममध्ये सबैभन्दा ठूलो, र कर्मयोगलाई त्यसको सबैभन्दा माथिल्लो रूप भन्नुहुन्छ।

३४. परम शान्ति (Param Shanti)

सरल शब्दमा: परम शान्ति — आत्माको मूल अवस्था।

परम शान्ति केवल हल्ला वा झगडा नहुनु होइन। यो आत्माको त्यो मूल अवस्था हो जब यो आफ्नो शुद्ध दिव्य प्रकाश रूपमा आराम गर्छ। यो जिउँदो अवस्था पनि हो र बाहिर फैलाउन सकिने कम्पन पनि हो। त्यसैले आत्मा सधैं परम शान्ति खोज्छ। यो त्यो अवस्था हो जब आत्मा आफ्नो शुद्ध, दिव्य, निराकार परम प्रकाशको अवस्थामा स्थिर हुन्छ।

३५. ज्ञान दान महादान (Gyan Daan Mahadaan)

सरल शब्दमा: ज्ञान बाँड्नु नै सबैभन्दा ठूलो दान हो।

यही सिद्धान्त अनुसार बापूजीका सबै पुस्तक र शिक्षाहरू मानवतालाई निःशुल्क दिइन्छन्।

आगामी चलचित्र

परमशान्ति: अन्तिम परम सत्य

PARAMSHANTI: ANTIM PARAM SATYA

बापूजी दशरथभाई पटेलमाथिको एक आध्यात्मिक चलचित्र

प्रस्तुतकर्ता: विश्व परिवर्तक ईश्वरीय विद्यालय

आध्यात्मिक चलचित्र आउँदैछ

२०२६

चाँडै… संसारले जान्नेछ

बापूजी दशरथभाई पटेलको दिव्य जीवन, यात्रा र परम सत्यको प्राप्तिमा आधारित एक आगामी आध्यात्मिक जीवनी चलचित्र। यस चलचित्रले बापूजीको असाधारण बाटोलाई पछ्याउँछ — मानिसहरूको दुःखबारे ईश्वरलाई प्रश्न गर्ने एक युवा आत्मादेखि, परम शान्ति — अन्तिम परम सत्य: अन्तिम, सबैभन्दा ठूलो सत्य — को परम आध्यात्मिक प्राप्तिसम्म।

चाँडै आउँदैछ....

हामीसँग जोडिनुहोस्

बापूजी र परमशान्ति परिवारसँग यो यात्रा जारी राख्नुहोस्। बापूजीका दैनिक लाइभ सत्रहरू, निर्देशित ध्यान र भिडियो शिक्षाहरू — निःशुल्क र सबैका लागि खुला।

इमेल

anant@paramshanti.org

ankur@paramshanti.org

वेबसाइटहरू

www.paramshanti.org

www.paramshantiblogs.org

YouTube च्यानलहरू

youtube.com/@BapujiDashrathbhaiPatel

youtube.com/@maakadivyasandesh7661

youtube.com/@spiritualpodcastwithanant

youtube.com/@paramshantimeditation

Facebook

facebook.com/discoveryofnewworldcom

facebook.com/bapujidashrathbhaipatel

Instagram

instagram.com/bapujidashrathbhaipatel

instagram.com/paramshanti.motivation

instagram.com/spiritualpodcastwithanant

X (Twitter)

x.com/bapujiofficial

x.com/sakshipatel85

x.com/anant982511

WhatsApp च्यानलहरू

WhatsApp Channel 1

WhatsApp Channel 2

थप पुस्तकहरू हेर्नुहोस्

बापूजी दशरथभाई पटेलका थप पुस्तकहरू पत्ता लगाउनुहोस्। पूरा संग्रह हेर्न www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस् — प्रमुख इ–बुक पसल र विश्वभरका डिजिटल प्लेटफर्महरूमा पनि उपलब्ध।

परमशान्ति एपहरू — अब उपलब्ध

दुई नयाँ परमशान्ति एपहरू भर्खरै आएका छन्। थप जान्न www.paramshantiblogs.org मा जानुहोस्।

ठेगाना

Vishwa Parivartak Ishwariya Vidhyalay

c/o Paramshanti Bhawan, Chenpur

Near Chenpur Bus Stand, New Ranip Road

Ahmedabad, Gujarat – 382470, India

परम शान्ति